Quốc phòng có thể cứu startup pin Mỹ, nhưng không thể thay thế quy mô xe điện

Các startup pin Mỹ đang tìm thấy một lối thoát thứ hai khi thị trường ô tô trở nên khó đoán hơn: quốc phòng. Các hệ thống quân sự cần pin đáng tin cậy và nguồn cung vật liệu an toàn, mở ra cơ hội cho công nghệ cực dương tiên tiến, xử lý lithium, tái chế cùng nhiều giải pháp khác vốn có thể khó đạt quy mô thương mại.

Tuy vậy, quốc phòng chỉ là cây cầu, không phải sản phẩm thay thế cho xe điện. Theo Cơ quan Hậu cần Quốc phòng Mỹ (DLA), cơ quan phụ trách mua sắm cho quân đội, nước này mua khoảng 200 triệu USD pin mỗi năm; trong khi đó, ngành sản xuất ô tô vẫn là thị trường tiềm năng lớn hơn nhiều. 31

Vì sao quốc phòng có ý nghĩa với các công ty pin?

Pin không chỉ dùng cho ô tô điện. Chúng hiện diện trong nhiều thiết bị quân sự như máy bay không người lái, radio liên lạc, máy bay và các hệ thống khác cần nguồn điện ổn định trong điều kiện khắc nghiệt. Chiến lược pin quốc gia của Bộ Năng lượng Mỹ (DOE) cũng coi việc bảo đảm nguồn vật liệu và năng lực xử lý trong nước là ưu tiên cho cả ứng dụng thương mại lẫn quốc phòng. 18

Điều này tạo ra một khoảng trống để startup chen vào. Khách hàng quân sự có thể coi trọng hiệu suất, độ tin cậy, an toàn và khả năng bảo đảm nguồn cung hơn việc công nghệ đó đã rẻ nhất hay chưa để sản xuất xe đại trà. Hợp đồng quốc phòng, các chương trình thử nghiệm và dự án được chính phủ hậu thuẫn có thể giúp doanh nghiệp chứng minh công nghệ, duy trì dây chuyền thí điểm và xây dựng năng lực công nghiệp trong lúc khách hàng ô tô trì hoãn hoặc cắt giảm cam kết ngắn hạn.

Cơ hội cũng không chỉ nằm ở việc bán pin hoàn chỉnh. Những dự án có ý nghĩa chiến lược nhất có thể nằm ở vật liệu và hạ tầng sản xuất — các mắt xích mà mọi thị trường pin đều phụ thuộc.

500 triệu USD của DOE đang được rót vào đâu?

DOE đã trao tổng cộng 500 triệu USD cho bảy dự án nhằm mở rộng năng lực xử lý khoáng sản quan trọng, sản xuất vật liệu pin, chế tạo pin và tái chế trong nước. 712

Một số khoản tài trợ cho thấy chính sách đang nhắm vào các điểm nghẽn của chuỗi cung ứng:

• Coreshell: nhận 50 triệu USD để mở rộng sản xuất vật liệu cực dương silicon luyện kim. 7
• Lilac Solutions: nhận 100 triệu USD cho cơ sở chiết xuất lithium trực tiếp và tinh luyện dự kiến xây dựng tại khu vực Great Salt Lake, bang Utah. Theo thông tin được đưa tin về khoản tài trợ, dự án dự kiến đi vào hoạt động vào năm 2028 và hướng tới sản lượng 5.000 tấn lithium carbonate mỗi năm. 4
• Nth Cycle: nhận 100 triệu USD cho hoạt động xử lý “black mass” — hỗn hợp vật liệu thu được sau khi nghiền pin đã qua sử dụng — để thu hồi các hợp chất lithium và nickel. 12

Đây không đơn thuần là các gói mua sắm pin quân sự. Chúng hỗ trợ những năng lực ở thượng nguồn và trung nguồn của chuỗi cung ứng: chiết xuất, tinh luyện lithium, sản xuất vật liệu cực dương tiên tiến và thu hồi nguyên liệu có giá trị từ pin cũ. Những năng lực này có thể phục vụ cả chương trình quốc phòng lẫn ngành sản xuất pin dân dụng.

Lập luận an ninh quốc gia

Lập luận được chính quyền đưa ra xoay quanh khả năng chống đứt gãy chuỗi cung ứng: giảm phụ thuộc vào nguồn nước ngoài, củng cố an ninh quốc gia và mở rộng sản xuất khoáng sản quan trọng cùng vật liệu pin trong nước. 74

Lý do này phản ánh một điểm dễ bị bỏ qua: một quốc gia có thể lắp ráp bộ pin nội địa nhưng vẫn phụ thuộc nước ngoài về lithium tinh luyện, vật liệu chuyên dụng, nguyên liệu tái chế hoặc các linh kiện khác. Vì vậy, bản kế hoạch pin của DOE liên kết việc bảo đảm nguyên liệu và năng lực xử lý với sản xuất điện cực, cell pin và bộ pin trong nước. 18

Với các nhà hoạch định quốc phòng, vấn đề không chỉ là giá cả. Phụ thuộc vào hoạt động xử lý ở nước ngoài có thể gây rủi ro cho tính liên tục của nguồn cung, khả năng tăng sản lượng nhanh khi cần và quyền tiếp cận công nghệ chuyên biệt. Do đó, hỗ trợ các công ty pin nội địa có thể được xem vừa là chính sách năng lượng hoặc khí hậu, vừa là biện pháp chuẩn bị cho năng lực công nghiệp quốc phòng.

Vì sao quốc phòng không thể thay thế thị trường xe điện?

Thị trường quốc phòng có tầm quan trọng chiến lược nhưng tương đối nhỏ. DLA cho biết cơ quan này mua khoảng 200 triệu USD pin mỗi năm. 31 Nhu cầu đó có thể duy trì các sản phẩm chuyên dụng và giúp công nghệ tiềm năng tiếp tục phát triển, nhưng chưa đủ để tự mình tạo ra sản lượng, mạng lưới nhà cung cấp và mức giảm chi phí thường gắn với ô tô sản xuất hàng loạt.

Sản xuất ô tô vẫn quan trọng vì quy mô làm thay đổi bài toán kinh tế của pin. Nhà máy lớn có thể phân bổ chi phí thiết bị và kỹ thuật trên nhiều đơn vị sản phẩm hơn, còn khách hàng mua số lượng lớn tạo áp lực cải thiện tỷ lệ thành phẩm, độ bền và giá thành. Các chương trình quốc phòng có thể giúp startup tiến tới cột mốc kỹ thuật tiếp theo; nhu cầu ô tô mới có khả năng quyết định công nghệ đó có trở thành nền tảng sản xuất phổ biến hay không.

Vì thế, việc chuyển hướng sang quốc phòng không nên được hiểu là các startup pin đã từ bỏ xe điện. Đúng hơn, đây là chiến lược đa dạng hóa: tận dụng nhu cầu liên quan đến an ninh quốc gia và nguồn vốn công để duy trì năng lực, chờ đến khi nhu cầu dân dụng phục hồi hoặc trở nên rõ ràng hơn.

Nghịch lý trong chính sách pin của Mỹ

Vòng tài trợ mới cũng phơi bày một mâu thuẫn trong chính sách pin của Mỹ. Theo các thông tin được cung cấp, đạo luật One Big Beautiful Bill đã loại bỏ các ưu đãi dành cho pin và xe điện, trong khi chính quyền vẫn cấp vốn cho các dự án khoáng sản và pin nội địa với lý do an ninh quốc gia. 134

Hai lập trường này không hoàn toàn giống nhau. Chính phủ có thể phản đối trợ cấp cho người tiêu dùng mua xe điện nhưng vẫn hỗ trợ hoạt động sản xuất trong nước đối với những vật liệu được coi là có tầm quan trọng chiến lược. Tuy nhiên, nền tảng công nghiệp vẫn liên kết chặt chẽ. Mỏ, nhà máy tinh luyện, cơ sở tái chế, nhà cung cấp vật liệu cực dương và cực âm, nhà sản xuất cell pin, kỹ sư cùng các nhà sản xuất thiết bị chuyên dụng đều có thể phục vụ cả khách hàng dân sự lẫn quân sự.

Điều đó có nghĩa là việc làm suy yếu hệ sinh thái xe điện cũng có thể khiến Mỹ khó xây dựng một hệ sinh thái pin quốc phòng đủ sức chống chịu. Các khoản tài trợ của DOE có thể giảm bớt áp lực, nhưng không loại bỏ nhu cầu về đầu tư tư nhân bền bỉ và nhu cầu thương mại ổn định.

Điều cần theo dõi tiếp theo

Các khoản tài trợ này phù hợp hơn với vai trò một tấm lưới chính sách hơn là dấu hiệu đảo ngược hoàn toàn lập trường rộng hơn của chính quyền đối với xe điện. Tác động thực tế sẽ phụ thuộc vào việc các bên nhận tài trợ có triển khai đúng tiến độ, đạt chất lượng và sản lượng thương mại, thu hút được vốn tư nhân và kết nối với khách hàng ngoài các chương trình của chính phủ hay không.

Kết luận cốt lõi khá rõ ràng: quốc phòng mang đến cho startup pin Mỹ một phao cứu sinh có giá trị, vì lý do an ninh quốc gia có thể biện minh cho việc chi tiền để duy trì năng lực nội địa ngay cả khi công nghệ chưa cạnh tranh hoàn toàn về chi phí. Nhưng bài kiểm tra dài hạn vẫn là quy mô dân dụng. Nếu nhu cầu và đầu tư từ ngành ô tô suy yếu quá lâu, nguồn vốn quốc phòng có thể bảo tồn những thị trường ngách chiến lược mà chưa thể tạo ra ngành pin lớn, giá rẻ mà Mỹ rốt cuộc vẫn cần.