Khủng hoảng ngân sách Nga năm 2026: Vì sao chi phí chiến tranh đang đẩy chi tiêu dân sự vào thế bị siết?

Khủng hoảng tài chính của Nga trong năm 2026 đang diễn ra trên hai mặt trận: thâm hụt ngân sách mở rộng nhanh và nguồn tiền mặt sẵn có bị co hẹp. Bộ Tài chính Nga ước tính sơ bộ thâm hụt trong giai đoạn tháng 1–7 lên tới 6,455 nghìn tỷ rúp, tương đương 2,8% GDP—trong khi mục tiêu cho cả năm chỉ là 3,786 nghìn tỷ rúp, tương đương 1,6% GDP. 8

Trong bối cảnh đó, các báo cáo về việc Moscow siết mạnh chi tiêu dân sự cho thấy Điện Kremlin đang ưu tiên duy trì các khoản liên quan đến chiến tranh và những cam kết nhạy cảm về chính trị, đồng thời đẩy phần lớn gánh nặng điều chỉnh sang các chương trình bị xem là không thiết yếu.

Thâm hụt đã vượt mục tiêu cả năm

Luật ngân sách Nga năm 2026 dự kiến thu 40,283 nghìn tỷ rúp, chi 44,070 nghìn tỷ rúp và ghi nhận thâm hụt 3,786 nghìn tỷ rúp. 56 Đến cuối tháng 7, thâm hụt sơ bộ đã cao hơn khoảng 70% so với mục tiêu được đặt ra cho cả năm.

Sức ép không chỉ xuất hiện trong một tháng. Thâm hụt quý I được báo cáo ở mức 4,576 nghìn tỷ rúp, còn con số lũy kế tháng 1–4 là 5,877 nghìn tỷ rúp. 5255 Ước tính của Bộ Tài chính cho 7 tháng đầu năm sau đó tăng lên 6,455 nghìn tỷ rúp. 8

Riêng tháng 7, ngân sách Nga thâm hụt khoảng 724 tỷ rúp, sau khi ghi nhận thặng dư trong tháng 6. Tính toán của Bloomberg dựa trên dữ liệu Bộ Tài chính cho thấy tổng chi trong 7 tháng đầu năm đạt 28,6 nghìn tỷ rúp, trong đó chi mua sắm công tăng mạnh. 112

Một báo cáo riêng của Reuters, dẫn dữ liệu từ cổng thông tin ngân sách Nga, dự báo chi tiêu năm 2026 có thể đạt 45,11 nghìn tỷ rúp và thâm hụt 4,83 nghìn tỷ rúp. Con số này đã vượt mục tiêu trong luật ngân sách, dù vẫn thấp hơn các số liệu được đưa ra sau đó trong các báo cáo về biện pháp siết chi. 46

Thâm hụt ngân sách khác với số dư tiền mặt âm

Con số âm 5,5 nghìn tỷ rúp đề cập đến số dư trong tài khoản thống nhất của Kho bạc—nơi tập trung nguồn thu liên bang và thực hiện các khoản thanh toán. Bloomberg đưa tin tài khoản này rơi xuống mức âm vào tháng 4, thời điểm Bộ trưởng Tài chính Anton Siluanov cảnh báo Thủ tướng Mikhail Mishustin rằng chính phủ có thể không đủ tiền mặt để thanh toán đúng hạn mọi nghĩa vụ. 17

Không nên cộng số dư này vào mức thâm hụt ngân sách 5,877 nghìn tỷ rúp của giai đoạn tháng 1–4 hoặc 6,455 nghìn tỷ rúp của giai đoạn tháng 1–7. Đây là hai chỉ số đo những vấn đề khác nhau:

• Thâm hụt ngân sách là khoảng cách lũy kế giữa thu và chi trong một giai đoạn báo cáo.
• Số dư Kho bạc là vị thế tiền mặt và thanh khoản tại một thời điểm cụ thể.

Số dư Kho bạc âm không đồng nghĩa Nga lập tức mất khả năng thanh toán mọi nghĩa vụ. Tuy nhiên, nó cho thấy thời điểm thu ngân sách, vay nợ và chi tiền đã trở nên đặc biệt căng thẳng. Trong trường hợp này, cảnh báo về tiền mặt xuất hiện cùng lúc với một mức thâm hụt đã vượt mục tiêu cả năm.

Moscow được cho là đã cắt 35% chi tiêu không ưu tiên

Theo các nguồn tin am hiểu tình hình được truyền thông dẫn lại, Nga bắt đầu hạn chế chi tiêu sau cuộc khủng hoảng thanh khoản tháng 4. Phần lớn các khoản chi không ưu tiên được cho là đã bị cắt khoảng 35% kể từ tháng 4. Quốc phòng, các khoản chi xã hội, lương khu vực công, trợ cấp cho các vùng và trả nợ chính phủ được miễn khỏi các hạn chế này. 217

Các cơ quan nhà nước cũng được yêu cầu hoãn những khoản chi không thiết yếu và chuẩn bị cho khả năng giảm 15% nhân sự, theo cùng nguồn tin. 20

Đây là mô hình thắt lưng buộc bụng có chọn lọc, không phải cắt giảm đồng loạt. Nhà nước cố giữ các khoản chi quân sự và nghĩa vụ có tác động chính trị tức thời, trong khi trì hoãn hoặc thu hẹp những chương trình dân sự dễ bị gác lại hơn.

Vì sao tuyên bố của Bộ trưởng Siluanov gây chú ý?

Bộ trưởng Siluanov công khai khẳng định mọi khoản chi đã được lên kế hoạch đều có nguồn bảo đảm và ngân sách không gặp vấn đề về tài chính. 9 Về mặt kỹ thuật, tuyên bố này vẫn có thể tồn tại song song với các biện pháp kiểm soát khẩn cấp: một chính phủ có thể tiếp tục cam kết thực hiện các nghĩa vụ theo luật, đồng thời giảm, trì hoãn hoặc sắp xếp lại các khoản chi tùy ý.

Tuy nhiên, sự tương phản về mặt chính trị là rất rõ. Cảnh báo được cho là về nguy cơ Kho bạc không thể thanh toán đúng hạn, sau đó là việc cắt 35% phần lớn các khoản chi không ưu tiên, cho thấy môi trường vận hành tài khóa chặt chẽ hơn nhiều so với ngôn ngữ trấn an của bộ trưởng. Các số liệu chính thức cũng cho thấy đến tháng 7, thâm hụt đã bằng 1,7 lần mục tiêu cả năm. 8

Chi phí chiến tranh là động lực chính của sức ép

Các báo cáo hiện có chủ yếu chỉ ra sự gia tăng chi tiêu cho chiến tranh và an ninh quốc gia, trong khi điều kiện tài khóa yếu hơn dự kiến. Những thông tin liên quan đến Bloomberg cho rằng nguyên nhân chính khiến thâm hụt mở rộng là chi tiêu chính phủ tăng mạnh, đặc biệt là các khoản liên quan đến cuộc chiến tại Ukraine. 712

Một phân tích trước đó cho biết chi quốc phòng và an ninh quốc gia chiếm gần 40% tổng chi tiêu, trong khi tăng thuế và nguồn thu dầu mỏ cao hơn vẫn chưa đủ bù đắp sức ép. 26

Điều này không có nghĩa mọi đồng rúp thâm hụt đều chỉ bắt nguồn từ chi phí quân sự. Doanh thu ngân sách, giá hàng hóa, chính sách thuế, thời điểm mua sắm công và lịch giải ngân đều có thể làm thay đổi kết quả theo từng tháng. Bộ Tài chính Nga cũng mô tả một phần sai lệch so với kế hoạch là “tài trợ chi phí trước”, tức một số khoản chi có thể đã được đẩy lên sớm hơn dự kiến. 11

Cần thận trọng với con số 8,654 nghìn tỷ rúp

Một số bài viết thứ cấp cho biết thâm hụt đã đạt 8,654 nghìn tỷ rúp vào ngày 24/8. 2 Nếu chính xác, con số này sẽ tương đương khoảng 2,3 lần mục tiêu 3,786 nghìn tỷ rúp được đặt ra cho cả năm, trong khi năm tài khóa vẫn còn nhiều tháng.

Tuy nhiên, dữ liệu hiện có không xác định đây là số liệu cập nhật định kỳ được Bộ Tài chính Nga công bố chính thức. Vì vậy, con số này nên được xem là số liệu được báo cáo, chưa phải một cập nhật chính thức đã được xác minh đầy đủ. Mốc chắc chắn hơn hiện vẫn là thâm hụt 6,455 nghìn tỷ rúp trong giai đoạn tháng 1–7, dựa trên số liệu sơ bộ của Bộ Tài chính. 8

Ai đang gánh chi phí để bảo vệ ngân sách quốc phòng?

Các khoản được miễn cắt cho thấy thứ tự ưu tiên của chính phủ Nga. Quốc phòng, trợ cấp xã hội, lương khu vực công, hỗ trợ các vùng và trả nợ được bảo vệ, trong khi những khoản chi khác bị trì hoãn hoặc thu hẹp. 220

Cách làm này có thể hạn chế gián đoạn tức thời đối với quân đội, đồng thời giảm rủi ro chính trị khi phải cắt phúc lợi hoặc tiền lương. Đổi lại, đầu tư dân sự, hoạt động hành chính công và các dịch vụ ít được bảo vệ hơn sẽ phải hấp thụ phần lớn sức ép tài khóa. Nếu kế hoạch cắt nhân sự được triển khai, năng lực cung cấp các dịch vụ này sẽ càng bị hạn chế.

Điều đang diễn ra chưa nhất thiết là một cuộc khủng hoảng vỡ nợ quốc gia ngay lập tức. Đúng hơn, đó là sự thu hẹp không gian xoay xở của chính phủ: Nga phải tìm thêm nguồn thu hoặc vay thêm, tiếp tục trì hoãn chi tiêu dân sự, hoặc chấp nhận điều chỉnh ngân sách nhiều lần.

Bối cảnh bầu cử

Sức ép tài khóa diễn ra trước cuộc bầu cử quốc hội Nga vào tháng 9. Tòa án Tối cao Nga đã ngăn đảng Yabloko—được Reuters mô tả là đảng duy nhất được đăng ký chính thức phản đối cuộc chiến của Moscow tại Ukraine—tham gia tranh cử. 31

Quyết định này loại bỏ tiếng nói chống chiến tranh rõ ràng nhất khỏi lá phiếu, thu hẹp kênh chính thức để cử tri thể hiện phản đối đối với chi phí của cuộc chiến. Tuy vậy, điều đó không chứng minh rằng sức ép ngân sách đã tạo ra một phản ứng cụ thể trong công chúng; nó chỉ định hình môi trường chính trị trong đó các khoản cắt giảm và ưu tiên thời chiến đang được xử lý.

Kết luận

Vấn đề ngân sách Nga năm 2026 nên được nhìn nhận là sự kết hợp giữa thâm hụt vượt kế hoạch và căng thẳng thanh khoản. Thâm hụt chính thức 6,455 nghìn tỷ rúp trong 7 tháng đã vượt mục tiêu cả năm, trong khi thông tin về số dư Kho bạc tháng 4 cho thấy một vấn đề cấp bách hơn về thời điểm có tiền để thanh toán. 817

Moscow được cho là đã chọn bảo vệ quốc phòng và các nghĩa vụ ưu tiên khác, đồng thời áp dụng hạn chế 35% đối với phần lớn chi tiêu dân sự không thiết yếu và yêu cầu các cơ quan chuẩn bị cho khả năng cắt 15% nhân sự. 220 Dù con số 8,654 nghìn tỷ rúp sau đó có được xác nhận hay không, hướng đi tổng thể đã khá rõ: nền kinh tế thời chiến đang tiêu hao dư địa tài khóa, còn nhà nước dân sự phải gánh phần lớn khoản điều chỉnh.