Vì sao AI ảnh hưởng đến sinh viên đại học ở Hồng Kông nặng hơn sinh viên học nghề?

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang bắt đầu định hình lại thị trường việc làm cho sinh viên mới ra trường tại Hồng Kông — nhưng tác động không giống nhau đối với mọi con đường giáo dục. Các dấu hiệu ban đầu cho thấy sinh viên tốt nghiệp đại học đang chịu áp lực lớn hơn nhiều so với sinh viên tốt nghiệp các chương trình đào tạo nghề.

Dữ liệu lao động và ý kiến từ giới doanh nghiệp cho thấy nhiều công việc văn phòng cấp độ đầu vào đang nhanh chóng biến mất khi doanh nghiệp triển khai các công cụ AI và tự động hóa. Trong khi đó, những sinh viên được đào tạo theo hướng kỹ năng thực hành — như tại Hội đồng Đào tạo Nghề Hồng Kông (Vocational Training Council – VTC) — dường như ít bị ảnh hưởng hơn ở giai đoạn hiện tại.

Việc làm cấp độ đầu vào cho cử nhân giảm mạnh

Thay đổi đáng chú ý nhất là sự sụt giảm nhanh chóng của các vị trí dành cho sinh viên tốt nghiệp đại học.

Theo số liệu của chính quyền, số việc làm phù hợp với sinh viên mới ra trường đã giảm từ khoảng 80.000 vị trí vào năm 2022 xuống còn khoảng 31.000 vào năm 2025 — tương đương mức giảm khoảng 61%.

Một số yếu tố chính đứng sau xu hướng này:

• Doanh nghiệp ngày càng sử dụng AI để tự động hóa các nhiệm vụ phân tích hoặc hành chính cơ bản, vốn trước đây do nhân viên trẻ đảm nhiệm.
• Các công ty thận trọng hơn trong việc tuyển và đào tạo nhân sự chưa có kinh nghiệm.
• Bối cảnh kinh tế không chắc chắn khiến số vị trí mới được tạo ra giảm ở nhiều ngành.

Hệ quả là nhiều sinh viên mới tốt nghiệp cho biết các công ty chỉ mở rất ít vị trí — đôi khi chỉ 1–3 chỗ, thay vì tuyển cả nhóm lớn như trước đây.

Sự sụt giảm này cũng làm dấy lên tranh luận tại Hồng Kông về các chính sách thu hút nhân tài và chương trình cho phép sinh viên nước ngoài ở lại làm việc. Một số tổ chức lao động và lãnh đạo ngành cho rằng nên ưu tiên tuyển dụng sinh viên tốt nghiệp địa phương khi thị trường việc làm đang thu hẹp.

Vì sao sinh viên hệ nghề ít bị ảnh hưởng hơn?

Trái ngược với tình hình của sinh viên đại học, những người tốt nghiệp từ VTC — hệ thống đào tạo nghề lớn nhất Hồng Kông — cho đến nay vẫn tránh được phần lớn tác động tiêu cực của làn sóng AI.

Nguyên nhân chủ yếu nằm ở bản chất của chương trình đào tạo. Các khóa học của VTC tập trung nhiều vào:

• kỹ năng kỹ thuật và ứng dụng
• đào tạo theo nhu cầu từng ngành
• kinh nghiệm thực tế thông qua thực tập hoặc học nghề

Những kỹ năng này thường gắn với công việc vận hành, kỹ thuật hoặc thực hành, vốn khó bị thay thế hoàn toàn bởi AI so với các nhiệm vụ văn phòng mang tính lặp lại.

Vì vậy, nhu cầu đối với kỹ thuật viên, nhân sự kỹ năng cao và chuyên gia công nghệ ứng dụng vẫn tương đối ổn định so với sự sụt giảm mạnh ở các vị trí chuyên môn cấp thấp.

Tranh luận chính sách: sinh viên đại học đang bị “kẹt” ở điểm khởi đầu?

Việc số lượng vị trí đầu vào giảm mạnh đặt ra câu hỏi lớn về con đường sự nghiệp của người trẻ.

Trong nhiều thập kỷ, các công việc cấp độ đầu vào đóng vai trò như bậc thang đầu tiên để sinh viên học hỏi kỹ năng thực tế. Nhưng nếu AI làm giảm nhu cầu đối với nhân sự trẻ, cơ hội tích lũy kinh nghiệm ban đầu cũng có thể thu hẹp đáng kể.

Giới chức Hồng Kông thừa nhận AI đang bắt đầu ảnh hưởng đến mô hình tuyển dụng, đặc biệt là các vị trí mới ra trường. Tuy nhiên, họ cũng nhấn mạnh rằng công nghệ có thể tạo ra những ngành nghề và cơ hội mới về lâu dài.

Chủ tịch mới của VTC dự định làm gì?

Ông Jeffrey Lam Kin‑fung, chủ tịch mới của VTC, cho biết tổ chức sẽ điều chỉnh chiến lược đào tạo để thích nghi với thị trường lao động đang thay đổi.

Một số hướng đi chính bao gồm:

Rà soát chương trình đào tạo. VTC sẽ đánh giá lại các khóa học nhằm bảo đảm nội dung đào tạo phù hợp với những cơ hội việc làm mới do công nghệ và chuyển dịch kinh tế tạo ra.

Tăng cường liên kết với doanh nghiệp. Chương trình học sẽ được điều chỉnh sát hơn với nhu cầu tuyển dụng thực tế để sinh viên có kỹ năng phù hợp ngay khi ra trường.

Mở rộng cơ hội thực tập. Ông Lam cho rằng các dự án phát triển quy mô lớn — đặc biệt là Northern Metropolis, khu đô thị – công nghiệp mới ở phía bắc Hồng Kông — có thể tạo ra nhiều vị trí thực tập và đào tạo tại doanh nghiệp cho sinh viên.

Con đường từ trường học đến công việc đang thay đổi

Sự khác biệt giữa sinh viên đại học và sinh viên hệ nghề cho thấy một thay đổi cấu trúc đang diễn ra trong thị trường lao động.

AI đang làm giảm nhu cầu đối với một số công việc văn phòng cấp thấp, trong khi các kỹ năng kỹ thuật và thực hành gắn với hoạt động sản xuất, công nghệ ứng dụng hoặc vận hành vẫn được săn đón. Nếu xu hướng này tiếp tục, ranh giới giữa giáo dục học thuật và giáo dục nghề — cũng như giá trị của từng con đường — có thể sẽ thay đổi đáng kể trong những năm tới.