Phơi bày sự thật: Quân đội Trung Quốc đang 'hút cạn' trí tuệ AI Mỹ để xây dựng hệ thống quốc phòng

Kỹ thuật chưng cất hoạt động như sau: thay vì sao chép toàn bộ mô hình, các nhà nghiên cứu sẽ gửi các câu hỏi (queries) tới một mô hình "giáo viên" (teacher model) mạnh mẽ thông qua API công khai của nó, thu thập các cặp câu hỏi và câu trả lời, sau đó dùng chúng để huấn luyện một mô hình "học sinh" (student model) nhỏ hơn, rẻ hơn. Mô hình học sinh sẽ học cách mô phỏng khả năng suy luận của mô hình giáo viên . Đối với các ứng dụng quân sự, điều này cho phép triển khai AI trên các phần cứng nội địa mà không cần cơ sở hạ tầng máy tính khổng lồ .

Các ứng dụng quân sự đã được ghi nhận

Các bài báo và bằng sáng chế cho thấy quá trình chưng cất được sử dụng cho nhiều hệ thống AI liên quan đến quốc phòng :

• Hệ thống giám sát — AI cho hoạt động trinh sát và phân tích tình báo
• Công cụ tác chiến mạng — hệ thống tấn công và phòng thủ tự động
• Chiến thuật drone và tác chiến — bầy drone tự động và công cụ hỗ trợ quyết định trên chiến trường
• Phương tiện quân sự — Tập đoàn quốc phòng nhà nước Norinco của Trung Quốc đã triển khai một phương tiện chạy bằng AI DeepSeek (bản thân nó cũng được xây dựng qua chưng cất) để thực hiện các nhiệm vụ hỗ trợ chiến đấu tự động, với tốc độ lên tới 50 km/h

Một bài báo từ Đơn vị 96904 của PLA mô tả rõ ràng việc chưng cất các mô hình Mỹ để tạo ra các phiên bản "nhỏ hơn và an toàn hơn" cho các ứng dụng quốc phòng . Một bài báo khác từ Đơn vị 96941 — một đơn vị tình báo quân sự và tác chiến mạng ở Bắc Kinh — mô tả việc sử dụng GPT-3.5 của OpenAI để xử lý mã nguồn quân sự nhạy cảm . Một bài báo năm 2024 từ Đại học Công nghệ Quốc phòng của PLA đã sử dụng chưng cất để thu nhỏ một mô hình xử lý hình ảnh để triển khai trên các thiết bị quân sự hạn chế về tài nguyên .

Lợi thế chiến lược từ chi phí thấp

Lợi thế chiến lược cốt lõi của chưng cất là kinh tế. Việc đào tạo một mô hình AI tiên tiến từ đầu tiêu tốn hàng tỷ đô la và đòi hỏi nhiều năm nghiên cứu, phát triển, bộ dữ liệu khổng lồ cũng như chip bán dẫn tiên tiến. Chưng cất cho phép các nhà nghiên cứu Trung Quốc bỏ qua gần như toàn bộ khoản đầu tư đó .

Bằng cách gửi truy vấn tới các mô hình AI tiên tiến qua API — và sử dụng tài khoản gian lận, mạng proxy để vượt qua giới hạn tốc độ — các nhà phát triển Trung Quốc có thể có được năng lực tương tự với một phần nhỏ chi phí. Cuộc điều tra của Anthropic đã xác định hơn 16 triệu lượt trao đổi được tạo ra thông qua khoảng 24.000 tài khoản gian lận nhắm vào khả năng suy luận, sử dụng công cụ và viết mã của Claude. Riêng nhà phát triển AI Trung Quốc MiniMax đã chịu trách nhiệm cho hơn 13 triệu trong số những lượt trao đổi đó .

Cáo buộc đánh cắp và phản ứng của Mỹ

Bằng chứng đã gây ra một loạt cáo buộc và phản ứng chính sách leo thang:

• Tháng 2/2026: OpenAI, Anthropic và Google mỗi bên đều công bố bằng chứng về các chiến dịch chưng cất có tổ chức của các công ty Trung Quốc như DeepSeek, Moonshot AI và MiniMax . Anthropic mô tả đây là các chiến dịch "tấn công chưng cất" có chủ đích .
• Tháng 4/2026: Ủy ban Hạ viện Mỹ đã điều trần xem xét bản ghi nhớ của OpenAI mô tả chi tiết các "đường ống chưng cất đa giai đoạn tinh vi" sử dụng nhiều tài khoản API, mạng proxy và hành vi bắt chước để tránh bị phát hiện .
• Tháng 6/2026: Anthropic cáo buộc Alibaba thực hiện vụ vi phạm mô hình Claude lớn nhất từng được biết đến, một chiến dịch chưng cất kéo dài từ 22/4 đến 5/6 .
• Tháng 7/2026: Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cảnh báo về các lệnh trừng phạt tiềm năng sau khi cáo buộc phòng thí nghiệm AI Trung Quốc Moonshot chưng cất từ mô hình Fable 5 tiên tiến của Anthropic . Cục Công nghiệp và An ninh của Bộ Thương mại cũng đang điều tra liệu các công ty Trung Quốc có đang tiếp cận bất hợp pháp các chip tiên tiến của Mỹ hay không .

Giới hạn cốt lõi của chưng cất

Bất chấp hiệu quả như một lối tắt, chưng cất mô hình có những hạn chế kỹ thuật cố hữu rất quan trọng đối với các ứng dụng quân sự:

• Trần kiến thức: Một mô hình học sinh thường không thể vượt quá khả năng của mô hình giáo viên mà nó sao chép. Nó kế thừa điểm mạnh nhưng cũng mang cả điểm mù và lỗi của mô hình giáo viên .
• Suy thoái qua nhiều lần chưng cất: Mỗi lần chưng cất đều làm giảm độ trung thực. Khả năng suy luận tinh tế, kiến thức hiếm và sự liên kết an toàn tinh vi đều suy giảm sau mỗi thế hệ .
• Xói mòn an toàn: Đây là hạn chế đáng lo ngại nhất cho mục đích quân sự. Nghiên cứu học thuật cho thấy quá trình chưng cất có thể làm giảm các biện pháp bảo vệ an toàn trong mô hình học sinh tới 50% so với mô hình giáo viên ban đầu, trong khi vẫn duy trì hiệu suất tác vụ . Các mô hình chưng cất thường thiếu khả năng từ chối và đào tạo về tính vô hại mạnh mẽ như các mô hình tiên tiến . Như Anthropic lưu ý, "các mô hình bị chưng cất bất hợp pháp thiếu các biện pháp bảo vệ cần thiết, tạo ra rủi ro an ninh quốc gia đáng kể" .
• Hạn chế phòng thủ: Các biện pháp phòng thủ hiện tại như làm nhiễu đầu ra, đầu độc dữ liệu, giới hạn tốc độ vẫn phần lớn không hiệu quả trước những kẻ tấn công có quyết tâm cao sử dụng các đường ống đa giai đoạn và kỹ thuật trích xuất phân tán .

Rủi ro an ninh và cuộc chạy đua vũ trang AI

Sự kết hợp giữa đánh cắp năng lực và suy thoái an toàn tạo ra một động lực nguy hiểm:

• Phổ biến AI mất an toàn: Các mô hình chưng cất bị tước bỏ lớp an toàn có thể được triển khai cho các mục đích quân sự và giám sát mà các công ty Mỹ gốc đã nghiêm cấm trong điều khoản dịch vụ của họ .
• Mất lợi thế công nghệ của Mỹ: Chưng cất cho phép đối thủ vượt qua nhiều năm nghiên cứu và phát triển độc quyền, làm xói mòn vị thế dẫn đầu của Mỹ về năng lực AI tiên tiến .
• Khó phát hiện: Các cuộc tấn công chưng cất từ API hộp đen rất khó phân biệt với việc sử dụng API nặng thông thường, gây khó khăn cho việc quy kết và thực thi pháp luật .
• Leo thang đối kháng: Cả hai bên đều triển khai các biện pháp đối phó ngày càng quyết liệt. Vào tháng 3/2026, Anthropic đã nhúng mã theo dõi vào Claude Code để xác định người dùng Trung Quốc . Nguy cơ xoáy trôn ốc an ninh, nơi mỗi bên coi hoạt động AI của bên kia là thù địch, tiếp tục gia tăng .

Hàm ý lớn hơn cho sự tách rời công nghệ Mỹ-Trung

Chiến tranh chưng cất đang thúc đẩy quá trình tách rời công nghệ Mỹ-Trung trên nhiều phương diện . Các biện pháp kiểm soát xuất khẩu chặt chẽ hơn đối với chip tiên tiến, hạn chế truy cập API nghiêm ngặt hơn, yêu cầu xác minh danh tính (KYC) cho tài khoản nhà phát triển và các lệnh trừng phạt tài chính tiềm năng đều đang được xem xét .

Rủi ro chiến lược cốt lõi rất rõ ràng: chưng cất cho phép quân đội Trung Quốc 'ký sinh' vào đầu tư AI của Mỹ cho các ứng dụng quốc phòng với chi phí thấp hơn nhiều lần, trong khi sự suy giảm an toàn vốn có trong quy trình có thể tạo ra các hệ thống AI quân sự ít bị ràng buộc và nguy hiểm hơn.