Một loạt vụ drone được cho là tấn công tàu thương mại gần Romania và Bulgaria đã khiến hai nước đề nghị tăng cường phòng thủ trên không và phối hợp an ninh ở Biển Đen. Bulgaria đề nghị NATO hỗ trợ máy bay và năng lực chống drone. Romania cho biết các tiêm kích F-16 đã bắn hạ hai drone gần Sulina ngày 17/10, đồng thời đề xuất lập một bộ chỉ huy khu vực chung. Số tàu bị đánh trúng và số thủy thủ mất tích khác nhau giữa các bản tin; một số biện pháp vẫn mới dừng ở mức đề xuất hoặc dự kiến.
3
5
23
39
Diễn biến chính
- Ngày 5–6/10: Một báo cáo về an ninh hàng hải cho biết ba tàu thương mại bị tấn công bằng phương tiện trên không và trên mặt nước trong vùng đặc quyền kinh tế của Romania và Bulgaria; hai tàu bị chìm.
34
- Ngày 13/10: Bulgaria cho biết tàu hàng HS Dignity chìm cách Krapets khoảng 17 hải lý về phía đông. Tàu Chelsea 3 bị đánh trúng gần Byala; 15 thành viên thủy thủ đoàn được cứu, theo các bản tin về vụ việc.
14
- Ngày 14/10: Tàu chở dầu và hóa chất Yara J bốc cháy cách Sulina khoảng 9–10 hải lý trong bối cảnh có nghi vấn drone hoạt động gần đó. Nhà chức trách Romania điều tra khả năng tàu bị drone tấn công.
1
11
- Ngày 15/10: Tàu chở hóa chất Wine Trader bốc cháy cách Sulina khoảng 13 hải lý về phía đông nam sau một vụ được cho là drone đánh trúng. Năm thủy thủ được cứu, bảy người được báo cáo mất tích.
2
15
- Ngày 17/10: Romania cho biết F-16 đã bắn hạ hai drone trên vùng biển thuộc lãnh hải nước này, gần Sulina. Một báo cáo sự cố nhận diện chúng là drone phản lực thuộc dòng Geran.
53
55
Tổng thiệt hại trong các bản tin hiện chưa thống nhất. Một nguồn nói ít nhất bảy tàu bị tấn công, hai người thiệt mạng và ít nhất 25 người mất tích; nguồn khác nêu 28 người mất tích. Một bản tin riêng cho biết ít nhất tám tàu bị tấn công trong tháng trước đó. Các con số này tính theo những khoảng thời gian khác nhau, vì vậy chưa thể gộp thành một tổng số đã được xác nhận.
3
5
8
13
Bulgaria đề nghị NATO tăng cường phòng thủ
Ngày 16/10, Bulgaria đề nghị NATO tăng cường năng lực ở khu vực, gồm máy bay, hệ thống tên lửa phòng không, thiết bị chống drone và máy bay tuần tra biển. Khi đó, Sofia vẫn chờ quyết định về loại hỗ trợ mà các đồng minh có thể cung cấp.
39
Hai ngày sau, Bộ trưởng Quốc phòng Dimitar Stoyanov nói Bulgaria dự kiến sẽ đón máy bay của các nước đồng minh. Đây là thông tin về kỳ vọng, chưa phải xác nhận rằng máy bay đã được triển khai.
40
Bulgaria cũng nêu hai hướng ứng phó với drone, cần phân biệt rõ:
- Nước này cam kết 80 triệu euro qua cơ chế SAFE của Liên minh châu Âu để mua 20 hệ thống — 10 cơ động và 10 cố định — trong khuôn khổ sáng kiến Drone Edge của NATO.
17
- Bulgaria dự kiến tham gia một dự án NATO riêng, tập trung vào các mối đe dọa trên không ở độ cao thấp, trước ngày 30/10. Kế hoạch này không đồng nghĩa với khoản cam kết dành cho Drone Edge.
20
Sau khi HS Dignity chìm, Bulgaria cũng triệu tập đại sứ Nga. Đây là một động thái ngoại giao, tự thân không phải kết luận về bên chịu trách nhiệm cho các vụ tấn công.
14
Romania đánh chặn drone và đề xuất phối hợp khu vực
Theo thông tin ngày 17/10, hai tiêm kích F-16 của Romania đã bắn hạ hai drone xâm nhập không phận nước này trên vùng biển gần Sulina.
23
55 Một báo cáo riêng đề cập vụ Romania đánh chặn drone gần mỏ khí ngoài khơi Neptun Deep hồi tháng 8. Đó là sự việc khác, không thuộc chuỗi tấn công tàu thương mại trong tháng 10.
61
Romania cũng tìm cách thúc đẩy phối hợp rộng hơn. Một cuộc họp của Hội đồng Bắc Đại Tây Dương về an ninh Biển Đen được lên lịch vào ngày 20/10 theo đề nghị của Romania. Việc lên lịch họp không có nghĩa các bên đã đưa ra quyết định tại cuộc họp.
23
Ngoài ra, Romania đề xuất lập một bộ chỉ huy NATO chung cho Biển Đen, với sự tham gia của các nước đồng minh ven biển trong khu vực và đề nghị đăng cai từ năm 2028. Theo các bản tin được trích dẫn, đây vẫn là đề xuất, chưa phải một cơ cấu đã được NATO phê duyệt.
41
42
NATO, quy trách nhiệm và những điểm còn bỏ ngỏ
Bulgaria, Romania và Türkiye đã nêu các vụ tấn công với NATO, kêu gọi liên minh chú ý nhiều hơn và tăng hỗ trợ phối hợp để bảo đảm an ninh Biển Đen. Tổng thư ký NATO Mark Rutte nói liên minh sẽ tiếp tục làm việc chặt chẽ với các đồng minh trong khu vực, đồng thời điều chỉnh thế trận răn đe và phòng thủ khi cần.
33
38
Các bản tin chưa đưa ra một cách xác định thống nhất về bên đứng sau. Một nguồn tin quân sự NATO nói với MarineLink rằng drone gây cháy các tàu chở dầu có nguồn gốc từ Nga; trong khi đó, Tổng thống Romania Nicușor Dan khi ấy không khẳng định Nga chịu trách nhiệm. Romania cũng được cho là đang điều tra khả năng Yara J bị tấn công. Những thông tin này chưa tạo thành một kết luận công khai cuối cùng bao quát mọi vụ việc.
11
12
Cuộc họp Hội đồng Bắc Đại Tây Dương dự kiến ngày 20/10 tự nó không phải bằng chứng NATO đã viện dẫn Điều 4 hoặc Điều 5. Một bản tin cho biết Romania chưa yêu cầu tham vấn theo Điều 4 và Điều 5 khi đó chưa được thảo luận. Các nguồn được cung cấp cũng chưa giải quyết dứt điểm việc những điều khoản về phòng thủ tập thể có thể áp dụng ra sao với từng sự cố, trong đó có các vụ xảy ra tại vùng đặc quyền kinh tế.
44
Cuối cùng, các bản tin được trích dẫn không đưa ra con số cụ thể về thay đổi phí bảo hiểm hàng hải, cũng không xác định mức độ gián đoạn giao hàng tại các cảng Bulgaria. Chưa nên xem các tác động này là đã được xác nhận nếu thiếu số liệu được kiểm chứng.