Ukraine đã giành lại thế chủ động trước Nga trên chiến trường năm 2026 như thế nào?

Trong phần lớn giai đoạn 2023–2025, Nga giữ thế chủ động trên chiến trường khi liên tục tiến công tiêu hao dọc mặt trận phía đông Ukraine. Tuy nhiên bước sang đầu năm 2026, cục diện bắt đầu thay đổi. Theo Tổng tư lệnh quân đội Ukraine Oleksandr Syrskyi và nhiều đánh giá chiến trường, Ukraine đã giành lại thế chủ động cục bộ ở một số khu vực nhờ kết hợp phản công, chiến tranh drone, phòng không mạnh hơn và các đòn đánh tầm xa.

Điều này chưa tạo ra bước ngoặt quyết định, nhưng nó làm thay đổi nhịp độ chiến tranh: đà tiến của Nga chậm lại, còn Ukraine ngày càng có khả năng quyết định ở đâu và khi nào giao tranh xảy ra.

Từ phòng thủ sang phản công chủ động

Bộ chỉ huy Ukraine đã công khai đặt mục tiêu giành lại thế chủ động tác chiến. Tướng Syrskyi cho biết quân đội Ukraine đang cố gắng “buộc Nga phải hành động theo luật chơi của Ukraine”, thay vì chỉ phản ứng với các cuộc tấn công của Moscow.

Một dấu hiệu rõ ràng của sự thay đổi này xuất hiện vào tháng 2/2026, khi Ukraine tái chiếm được nhiều lãnh thổ hơn diện tích mà Nga chiếm được trong cùng giai đoạn — lần đầu tiên kể từ chiến dịch Kursk năm 2024.

Chiến lược hiện tại tập trung vào các cuộc phản công cục bộ thường xuyên nhằm:

• phá vỡ kế hoạch tấn công của Nga
• thăm dò điểm yếu trong tuyến phòng thủ
• đẩy lùi lực lượng Nga khỏi các vị trí địa hình quan trọng

Đột phá tại khu vực Oleksandrivka

Một trong những chiến dịch đáng chú ý nhất diễn ra gần Oleksandrivka, khu vực giáp ranh ba tỉnh Donetsk, Zaporizhzhia và Dnipropetrovsk.

Trong chiến dịch này:

• Lực lượng đổ bộ đường không Ukraine đã giành lại khoảng 285 km² chỉ trong một tháng.
• Tổng cộng chiến dịch giúp Ukraine tái kiểm soát khoảng 470 km² và nhiều khu dân cư trong khu vực.

Các nhà phân tích cho rằng những bước tiến này không chỉ mang ý nghĩa địa phương. Khi Ukraine tiến công tại đây, Nga buộc phải phân tán lực lượng để phòng thủ, điều có thể làm suy yếu các chiến dịch tấn công khác, ví dụ hướng Hulyaipole.

Ưu thế drone đang làm chậm Nga

Một yếu tố quan trọng khác là ưu thế drone ngày càng rõ rệt của Ukraine.

Các đánh giá chiến trường cho thấy đơn vị drone Ukraine đã tăng cường tấn công vào:

• pháo binh Nga
• kho hậu cần
• các đơn vị vận hành drone ở phía sau tuyến

Chiến dịch này — cùng với các đòn tấn công tầm trung vào thiết bị và nhân lực — đang gây khó khăn cho các chiến dịch tấn công của Nga trên nhiều khu vực mặt trận.

Ưu thế drone được cho là góp phần vào:

• việc làm chậm hoặc đình trệ các bước tiến của Nga
• tăng hiệu quả của các cuộc phản công Ukraine
• phá vỡ các khu vực tập kết lực lượng của Nga

Thay vì chỉ đánh vào tuyến đầu, Ukraine ngày càng tập trung vào hệ thống hậu cần và hỏa lực cho phép Nga tiến hành các cuộc tấn công quy mô lớn.

Đà tiến của Nga đang chậm lại

Dữ liệu từ các nhóm theo dõi chiến trường cho thấy nhịp tiến của Nga đã giảm so với các giai đoạn trước.

Theo đánh giá của ISW, từ đầu năm 2026 đến giữa tháng 5, Nga chỉ tiến được khoảng 349,9 km² ở tỉnh Donetsk, tương đương khoảng 2,6 km² mỗi ngày — một tốc độ khá chậm so với cường độ giao tranh.

Do tốc độ tiến công giảm và địa hình phòng thủ thuận lợi của Ukraine, các nhà phân tích cho rằng khó có thể dự đoán khi nào — hoặc thậm chí liệu Nga có thể chiếm được toàn bộ Donetsk hay không, bao gồm khu phòng thủ được gọi là “Fortress Belt”.

Phòng không hiệu quả hơn

Ukraine cũng cải thiện đáng kể khả năng phòng không, yếu tố quan trọng để bảo vệ thành phố và hạ tầng.

Bộ Quốc phòng Ukraine cho biết từ tháng 1/2026, hệ thống phòng không của nước này đã đánh chặn khoảng 88% các tên lửa hành trình Kh‑101, Kh‑55 và Kh‑555 của Nga.

Dù vậy, các cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo hoặc drone số lượng lớn vẫn có thể gây thiệt hại đáng kể.

Tuy nhiên, tỷ lệ đánh chặn cao hơn giúp Ukraine giảm tác động chiến lược của các đòn tấn công tầm xa và duy trì hoạt động quân sự ổn định hơn.

Tấn công sâu vào hạ tầng năng lượng Nga

Ngoài mặt trận, Ukraine cũng mở rộng chiến dịch tấn công sâu vào lãnh thổ Nga.

Các mục tiêu gần đây bao gồm:

• cảng xuất khẩu dầu
• nhà máy lọc dầu
• cơ sở hạ tầng năng lượng quan trọng

Một số cuộc tấn công đã nhắm vào các cơ sở dầu mỏ ở khu vực Baltic của Nga, gây cháy lớn và gián đoạn hoạt động.

Theo báo cáo từ phía Ukraine, các cuộc tấn công kiểu “DeepStrike” đã góp phần làm giảm đáng kể công suất lọc dầu của Nga, cho thấy Kyiv đang tìm cách gây áp lực kinh tế trực tiếp lên nguồn tài chính chiến tranh của Moscow.

Cán cân chiến trường đang thay đổi ra sao?

Tổng hợp các yếu tố trên cho thấy một số thay đổi đáng chú ý trong động lực chiến tranh:

• Ukraine đang tiến hành nhiều hành động tấn công hơn thay vì chỉ phòng thủ.
• Drone và các đòn đánh tầm xa đang phá vỡ hậu cần và hỏa lực của Nga.
• Tốc độ tiến công của Nga chậm lại ở nhiều khu vực.
• Các cuộc tấn công sâu đang nhắm vào nền tảng kinh tế của nỗ lực chiến tranh Nga.

Dù vậy, điều này không có nghĩa Ukraine đã đảo ngược hoàn toàn cục diện chiến lược. Nga vẫn duy trì lực lượng lớn gồm binh sĩ, pháo binh và drone, đồng thời tiếp tục tấn công dọc theo tuyến mặt trận dài khoảng 1.200 km.

Ukraine có thể duy trì đà này không?

Khả năng giữ được thế chủ động phụ thuộc vào nhiều yếu tố:

• nguồn nhân lực đã qua huấn luyện
• nguồn cung đạn pháo và drone
• tên lửa đánh chặn phòng không (ví dụ Patriot)
• hỗ trợ quân sự và tài chính từ phương Tây

Nếu các nguồn lực này tiếp tục được duy trì, chiến lược kết hợp phản công cục bộ với các cuộc tấn công tầm xa có thể tiếp tục kìm hãm bước tiến của Nga và tạo cơ hội cho các bước tiến tiếp theo.

Hiện tại, bức tranh chiến trường năm 2026 có thể được mô tả là “thế chủ động đang tranh chấp”: Ukraine đã làm gián đoạn đà tiến trước đây của Nga và giành lại quyền chủ động ở một số khu vực — nhưng việc biến những lợi thế cục bộ đó thành bước ngoặt chiến lược vẫn còn là câu hỏi mở.