Cú sốc Hormuz đưa năng lượng tái tạo vào trung tâm an ninh năng lượng

Sự gián đoạn tại eo biển Hormuz khiến một bài học từ các cuộc khủng hoảng năng lượng gần đây trở nên cấp bách hơn: an ninh năng lượng không chỉ là tìm được thêm một chuyến dầu hay khí đốt thay thế. Về dài hạn, đó còn là giảm lượng nhiên liệu giao dịch quốc tế mà nền kinh tế phải phụ thuộc.

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) gọi cú sốc nguồn cung tại Trung Đông là đợt gián đoạn lớn nhất trong lịch sử thị trường dầu mỏ. Nguồn cung dầu toàn cầu đã giảm 10,1 triệu thùng/ngày trong tháng 3/2026, khi các cuộc tấn công vào hạ tầng năng lượng và hạn chế với tàu chở dầu qua Hormuz gia tăng. 47 Quy mô này lý giải vì sao điện gió, điện mặt trời, hệ thống lưu trữ, lưới điện, điện mặt trời mái nhà và điện khí hóa đang ngày càng được nhìn nhận như hạ tầng tăng sức chống chịu.

Điện sản xuất trong nước trở thành một tài sản an ninh

Dầu mỏ, khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) và than có thể chịu tác động từ điểm nghẽn hàng hải, nhà cung cấp bên ngoài và những cú biến động giá đột ngột. Điện gió và điện mặt trời vẫn cần thiết bị, nguyên liệu nhập khẩu cùng một lưới điện vận hành tốt, nhưng khi đã đi vào hoạt động, chúng không cần dòng nhiên liệu nhập khẩu liên tục.

Khác biệt đó làm thay đổi mục tiêu chính sách. Mở rộng nguồn điện ít carbon trong nước có thể giảm mức độ phơi nhiễm trước các cú sốc giá nhiên liệu theo thời gian; lưu trữ năng lượng và nhu cầu điện linh hoạt giúp nguồn điện này hữu ích hơn lúc trời không nắng hoặc gió yếu. Điện khí hóa giao thông và sưởi ấm có thể mở rộng lợi ích sang các lĩnh vực ngoài ngành điện, với điều kiện nguồn điện sạch và mạng lưới được phát triển đồng bộ với nhu cầu.

Đây là phần bổ sung, chứ không thay thế, cho các công cụ an ninh năng lượng truyền thống như kho dự trữ chiến lược, đa dạng hóa nguồn cung và cắt giảm nhu cầu khẩn cấp. IEA cho biết trước xung đột, Hormuz vận chuyển khoảng 20 triệu thùng dầu mỗi ngày; lưu lượng trung bình trong giai đoạn tháng 3–5 chỉ còn 2,7 triệu thùng/ngày. 38

Châu Âu: triển khai, lưới điện và cấp phép trở thành tâm điểm

Phản ứng của châu Âu thể hiện ở tốc độ xây dựng công suất mới. Khu vực này đã lắp đặt 8,8 GW điện gió trong nửa đầu năm 2026, tăng 30% so với cùng kỳ năm 2025. Đức đóng góp 3,4 GW, và WindEurope dự báo cả châu Âu sẽ bổ sung 24 GW trong cả năm. 5

Giá trị chiến lược không nằm đơn thuần ở số lượng tuabin. WindEurope ước tính số công suất bổ sung trong nửa đầu năm đủ tạo ra điện cho khoảng 7 triệu hộ gia đình châu Âu và thay thế lượng nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch tương đương 25 chuyến tàu LNG mỗi năm. 5 Đây là phép so sánh minh họa, không phải thước đo trực tiếp về lượng khí đốt được thay thế ở mọi thời điểm; nhưng nó cho thấy rõ logic chính sách: nguồn điện tại chỗ giúp giảm lượng nhiên liệu cần mua và vận chuyển.

Những điểm nghẽn tiếp theo cũng quan trọng không kém công suất phát điện:

• Cấp phép và triển khai dự án quyết định liệu công suất được công bố có thực sự trở thành điện thương phẩm hay không.
• Đường dây truyền tải và đấu nối điện gió ngoài khơi cần thiết để đưa điện từ vùng phát đến nơi tiêu thụ.
• Lưu trữ, nhu cầu điện linh hoạt và liên kết lưới xuyên biên giới giúp xử lý biến động của điện gió, điện mặt trời và giảm nhu cầu dùng nhà máy khí để cân bằng hệ thống.
• Điện mặt trời mái nhà và điện khí hóa có thể phân tán nguồn phát, giảm mức độ nhạy cảm của hộ gia đình trước giá nhiên liệu bán lẻ; dù hiệu quả còn tùy biểu giá, khả năng tiếp cận vốn và quy định lưới điện tại từng nơi.

Cú sốc năng lượng cũng phơi bày chi phí kinh tế của sự phụ thuộc vào nhập khẩu. Lạm phát thường niên tại khu vực đồng euro tăng từ 2,9% trong tháng 7 lên 3,3% trong tháng 8, trong khi lạm phát năng lượng lên tới 14,3%. 59 Tháng 9, Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) tăng lãi suất chủ chốt thêm 25 điểm cơ bản, lên 2,50%, với lý do lạm phát do năng lượng gây ra và rủi ro áp lực giá kéo dài. 53

Châu Á: lưu trữ là cầu nối giữa năng lượng tái tạo và độ tin cậy

Với các nền kinh tế châu Á phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu, câu hỏi không chỉ là lắp thêm bao nhiêu công suất tái tạo, mà là làm sao sử dụng nguồn điện ấy một cách đáng tin cậy vào những giờ nhu cầu cao nhất. Vì vậy, lưu trữ năng lượng trở thành phần cốt lõi của chiến lược an ninh.

Kế hoạch Điện lực Quốc gia của Ấn Độ dự kiến nước này cần 73,93 GW và 411,4 GWh lưu trữ năng lượng vào giai đoạn 2031–2032. Trong đó gồm 47,24 GW/236 GWh lưu trữ bằng pin và 26,69 GW/175 GWh thủy điện tích năng. 29 Những con số này cho thấy lưu trữ đang được quy hoạch như hạ tầng của hệ thống điện, thay vì chỉ là hạng mục phụ gắn với các dự án điện mặt trời.

Thách thức triển khai của Ấn Độ vẫn rất lớn. Một báo cáo ngành cho biết trong nửa đầu năm 2026, nước này có 8,7 GWh hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin đã lắp đặt và khoảng 53 GWh dự án đang triển khai. 17 Các nguồn có thể đo lường lưu trữ theo cách khác nhau — chẳng hạn chỉ tính pin hoặc tính cả pin lẫn thủy điện tích năng — nên cần thận trọng khi so sánh công suất. Dù vậy, xu hướng rất rõ: hệ thống điện có tỷ trọng tái tạo cao cần nguồn công suất hỗ trợ, truyền tải và cơ chế thị trường trả đúng giá trị của tính linh hoạt.

Trên khắp châu Á, các mục tiêu lớn về năng lượng tái tạo và lưu trữ có thể tạo đường ống dự án cho đấu thầu, hợp đồng mua điện dài hạn, nâng cấp lưới và đầu tư sản xuất. Hiệu quả cuối cùng sẽ phụ thuộc ít hơn vào các mục tiêu trên giấy, mà nhiều hơn vào việc dự án có thể đấu nối lưới, tiếp cận vốn và vận hành trong một cơ chế thị trường đáng tin cậy hay không.

Đánh đổi lớn: cần vốn đúng lúc tiền đắt hơn

Biến động giá nhiên liệu làm lập luận chính sách cho điện sạch mạnh hơn, nhưng chính cú sốc đó lại có thể khiến quá trình chuyển đổi khó huy động vốn hơn trong ngắn hạn. Dầu, khí và LNG đắt hơn làm tăng hóa đơn của hộ gia đình, ngành vận tải và doanh nghiệp công nghiệp. Nếu lạm phát kéo dài, lãi suất cao sẽ làm tăng chi phí tài chính của các tài sản cần vốn đầu tư lớn như trang trại điện gió, đường dây truyền tải và hệ thống pin.

Đó là thế giằng co mà các nhà hoạch định chính sách đang đối diện: hạ tầng giúp giảm phơi nhiễm trước các cú sốc nhiên liệu trong tương lai lại phải được xây dựng vào lúc chính cú sốc hiện tại gây áp lực lên ngân sách công và bảng cân đối của khu vực tư nhân.

Điều gì đã thay đổi?

Gián đoạn Hormuz không khiến an ninh năng lượng truyền thống trở nên lỗi thời, mà mở rộng định nghĩa của khái niệm này. Dự trữ chiến lược và đa dạng hóa nhà cung cấp vẫn là công cụ thiết yếu khi khẩn cấp, nhưng không thể xóa bỏ rủi ro trước giá nhiên liệu toàn cầu hoặc các tuyến thương mại nằm trong vùng xung đột.

Một chiến lược chống chịu bền vững hơn phải kết hợp các biện pháp bảo đảm đó với nguồn tái tạo nội địa, lưu trữ, lưới điện mạnh hơn, nhu cầu điện linh hoạt và điện khí hóa. Kết quả không phải là độc lập năng lượng tuyệt đối. Đó là giảm mức độ phụ thuộc vào phần biến động nhất của hệ thống năng lượng: loại nhiên liệu phải liên tục được vận chuyển đến, với mức giá có thể bị thị trường và địa chính trị thay đổi chỉ trong thời gian ngắn. 47529