Khủng hoảng eo biển Hormuz đang tác động thế nào đến dầu, vàng và triển vọng năng lượng của Ấn Độ?

Cuộc đối đầu chưa được giải quyết tại eo biển Hormuz đang tác động đến thị trường không chỉ qua một cú sốc giá đã được xác nhận, mà chủ yếu thông qua sự bất định kéo dài về khả năng vận chuyển năng lượng từ Vùng Vịnh. Dầu vẫn mang phần bù rủi ro địa chính trị, vàng được nâng đỡ bởi nhu cầu tìm nơi trú ẩn, còn Ấn Độ đặc biệt dễ bị ảnh hưởng vì năng lượng định giá bằng USD đắt hơn có thể làm tăng áp lực lên hóa đơn nhập khẩu và lạm phát.

Những gì đã được xác nhận trong ngày 17/8?

Reuters cho biết giá dầu gần như đi ngang trong phiên giao dịch đầu ngày 17/8, khi lưu lượng tàu chở dầu qua eo biển Hormuz chậm lại và chưa xuất hiện thỏa thuận hòa bình Mỹ - Iran. Một báo cáo thị trường sau đó ghi nhận dầu Brent ở mức 88,55 USD/thùng và WTI ở mức 82,26 USD/thùng.

Các con số này không nên được gọi là giá mở cửa chính xác của mọi thị trường. Những nguồn hiện có chưa xác nhận giá mở cửa vàng trong ngày 17/8. Một báo giá hợp đồng tương lai cho thấy vàng ngày 17/8 ở mức 4.395,20 USD vào lúc 19 giờ 50 theo giờ miền Trung nước Mỹ, so với giá đóng cửa trước đó là 4.380,40 USD. Tuy nhiên, đây là báo giá buổi tối chứ không phải mốc đầu phiên.

Để đối chiếu, dữ liệu COMEX được xác nhận ngày 14/8 cho thấy vàng có giá mở cửa 4.322,10 USD và giá thanh toán 4.380,40 USD. Sự phân biệt này rất quan trọng: báo giá hợp đồng tương lai trong ngày hoặc có độ trễ không thể mặc nhiên dùng thay cho giá mở cửa chính thức.

Dầu và vận tải biển: phần bù rủi ro nằm ở nguy cơ gián đoạn

Dầu Brent chốt phiên ngày 14/8 ở 88,52 USD/thùng, tăng 1,45 USD, tương đương 1,67% trong ngày. Trước đó trong tuần, cả hai chuẩn dầu lớn đều tăng hơn 5% khi hy vọng về một thỏa thuận suy yếu.

Thị trường vì thế không chỉ định giá số thùng dầu bị chậm giao tại từng thời điểm. Các nhà giao dịch còn tính đến khả năng tàu phải đổi tuyến lâu hơn, chi phí bảo hiểm và cước vận tải tăng, thời gian chờ kéo dài, lượng hàng sẵn có giảm và xung đột khu vực lan rộng hơn. Những thông tin cho rằng số lượt tàu qua Hormuz đã giảm càng làm dấy lên lo ngại rằng lượng dầu rời Vùng Vịnh thấp hơn một số đánh giá của Mỹ.

Các đề xuất của Iran được NPR đưa tin bao gồm hạn chế tàu có liên hệ với Mỹ và Israel, thu phí đối với các tàu thương mại khác, đồng thời áp dụng hình phạt khi vi phạm. Kế hoạch này được mô tả là đang được quốc hội Iran xem xét, chưa phải một cơ chế thường trực đã được triển khai đầy đủ. Chính sự chưa rõ ràng đó khiến các chủ tàu, nhà giao dịch và công ty bảo hiểm khó đưa ra quyết định.

Vàng được hỗ trợ bởi nhiều lực kéo cùng lúc

Vàng thường hưởng lợi khi nhà đầu tư tìm đến những tài sản có tính thanh khoản cao và được xem là nơi bảo toàn giá trị trong giai đoạn căng thẳng địa chính trị. Bế tắc tại Hormuz kết hợp nguy cơ leo thang quân sự với khả năng xuất hiện cú sốc năng lượng, qua đó làm vàng hấp dẫn hơn, dù thị trường vẫn đồng thời cân nhắc lãi suất và sức mạnh của đồng USD.

Các báo cáo hiện có cho thấy vàng đã tăng mạnh trong tuần trước. Hội đồng Vàng Thế giới cho biết giá vàng LBMA PM chốt tuần kết thúc ngày 7/8 ở 4.336 USD/ounce, sau khi tăng 7,7% trong tuần. Một báo cáo khác cho biết hợp đồng tương lai vàng tháng 10 trên sàn MCX của Ấn Độ tăng 0,73% trong phiên thứ Sáu và tăng 0,86% trong cả tuần.

Những con số này nên được hiểu là các mốc theo tuần được nguồn tin xác nhận, không phải bằng chứng cho thấy toàn bộ mức tăng xuất phát từ riêng khủng hoảng Hormuz. Dữ liệu kinh tế Mỹ yếu và kỳ vọng thay đổi về chính sách của Fed cũng là những động lực quan trọng của giá vàng trong giai đoạn này.

Khí tự nhiên, tàu chở dầu và các nhà lọc dầu Ấn Độ

Nếu hoạt động qua Hormuz bị hạn chế nghiêm trọng, sự bất định và chi phí vận chuyển dầu thô cùng khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) từ Vùng Vịnh sẽ tăng lên. Tác động có thể xuất hiện qua nhiều kênh: ít lô hàng hơn, phải đổi tuyến, hành trình dài hơn, cước vận tải và bảo hiểm cao hơn, cũng như tình trạng giao hàng chậm trễ. Giá chuẩn trên thị trường không nhất thiết tăng theo đúng tỷ lệ với chi phí năng lượng giao tận nơi.

Các nguồn tin xác nhận lưu lượng tàu chậm lại hoặc bị đình trệ và mối lo ngại về gián đoạn vận tải vẫn tiếp diễn. Tuy nhiên, chúng chưa cung cấp một mức biến động giá khí tự nhiên đáng tin cậy cho ngày 17/8, số liệu đã được xác minh về cước tàu chở dầu hay điều chỉnh vận hành cụ thể của các nhà máy lọc dầu Ấn Độ.

Đối với Ấn Độ, rủi ro chủ yếu truyền qua hóa đơn nhập khẩu. Dầu thô và LNG đắt hơn có thể làm tăng chi phí vận tải, điện và phân bón; trong khi việc thanh toán năng lượng bằng USD có thể gây thêm áp lực lên đồng nội tệ. Đây là những kênh tác động hợp lý, nhưng dữ liệu được cung cấp chưa đủ để đưa ra con số cụ thể về ảnh hưởng đối với các nhà lọc dầu Ấn Độ hoặc lạm phát tiêu dùng.

Vì sao ngoại giao bị đình trệ?

Tranh chấp đã vượt ra ngoài các thỏa thuận kỹ thuật về tuyến hàng hải. Iran tuyên bố eo biển sẽ không được mở hoàn toàn nếu Washington không thay đổi hành xử và chấp nhận các điều kiện gồm chấm dứt hành động quân sự, nới lỏng trừng phạt, rút lực lượng Mỹ, giải phóng tài sản bị phong tỏa và bồi thường thiệt hại chiến tranh. Iran cũng được đưa tin đang muốn hạn chế tàu liên quan đến Mỹ, Israel và những quốc gia mà Tehran coi là thù địch.

Washington đưa ra lập trường ngược lại. Tổng thống Donald Trump bác bỏ yêu cầu bồi thường của Tehran và nói Iran mới phải bồi thường cho những người thiệt mạng hoặc bị thương trong các cuộc chiến, vụ tấn công và biểu tình. Reuters nhận định màn đấu khẩu này làm căng thẳng tăng lên và có thể khiến nỗ lực mở lại tuyến hàng hải thêm khó khăn.

Iran cũng phủ nhận việc đang đàm phán trực tiếp với Mỹ, đồng thời nói các cuộc trao đổi đang diễn ra với Oman về việc quản lý eo biển. Điều đó tạo ra khoảng cách căn bản cả về kênh ngoại giao lẫn nội dung của một thỏa thuận mở cửa. Một thỏa thuận giữa Iran và Oman về quản lý hoặc thiết lập tuyến hàng hải mới, nếu có, cũng không tự động giải quyết các điều kiện rộng hơn giữa Washington và Tehran.

Tác động đối với Fed: tăng trưởng yếu đối đầu với lạm phát năng lượng

Thông thường, dữ liệu kinh tế Mỹ yếu sẽ làm giảm khả năng Fed tăng lãi suất trong ngắn hạn vì cho thấy nhu cầu có thể suy yếu. Nhưng một cú sốc dầu hoặc khí đốt kéo dài lại có thể đẩy lạm phát tổng thể lên cao và, nếu kéo dài, làm tăng kỳ vọng lạm phát. Các nhà hoạch định chính sách vì vậy phải cân bằng giữa tăng trưởng yếu hơn và áp lực giá mới.

Một báo cáo trong tháng 8 cho biết kỳ vọng thị trường về khả năng Fed tăng lãi suất vào tháng 9 đã giảm từ 67% xuống 55%. Tuy nhiên, các nguồn hiện có không cho biết cụ thể bao nhiêu phần trong thay đổi này xuất phát từ Hormuz, cũng chưa xác nhận ý nghĩa hoặc thời điểm chính xác của biên bản cuộc họp FOMC ngày 19/8 được nêu trong câu hỏi ban đầu.

Hệ quả thực tế là một bài toán chính sách khó hơn, chứ chưa phải một dự báo rõ ràng. Dữ liệu yếu có thể ủng hộ lãi suất thấp hơn, trong khi lạm phát do năng lượng lại khiến Fed thận trọng. Nhà đầu tư không nên xem một trong hai yếu tố là quyết định nếu chưa có thêm dữ liệu mới về lạm phát, thị trường lao động và lập trường của Fed.

Giá có thể đảo chiều nhanh theo cả hai hướng

Một đợt leo thang, chẳng hạn các vụ tấn công tiếp diễn, phong tỏa được thực thi chặt chẽ hơn hoặc dòng xuất khẩu giảm đáng kể, có thể nhanh chóng đẩy giá dầu, LNG và cước vận tải lên cao, đồng thời làm nhu cầu vàng tăng và gây sức ép lên các tài sản rủi ro. Tốc độ phản ứng sẽ phụ thuộc vào mức độ gián đoạn nguồn cung thực tế và thời gian mà thị trường dự đoán tình trạng này kéo dài.

Ngược lại, một thỏa thuận mở cửa đáng tin cậy và có cơ chế thực thi có thể tạo ra phản ứng trái chiều. Phần lớn mức khan hiếm và phần bù địa chính trị có thể nhanh chóng tan biến, kéo giá dầu và cước vận tải đi xuống, đồng thời làm suy yếu một nguồn hỗ trợ đối với vàng. Điều đó không xóa bỏ mọi rủi ro thị trường, nhưng sẽ chuyển trọng tâm trước mắt từ lo ngại nguồn cung sang quá trình bình thường hóa.

Với các nền kinh tế nhập khẩu năng lượng như Ấn Độ, biến số quan trọng không chỉ là giá Brent trên bảng điện. Cần theo dõi tổng hợp chi phí dầu thô và LNG, vận tải và bảo hiểm, biến động tỷ giá, biên lợi nhuận lọc dầu và thời gian gián đoạn. Bằng chứng hiện tại cho phép kết luận rõ ràng: khủng hoảng đã làm mức độ bất định và phần bù rủi ro tăng lên, nhưng chưa đủ cơ sở để gán cho thị trường những biến động chính xác mà các báo cáo hiện có chưa xác nhận.