Vì sao một số doanh nghiệp đưa sản xuất trở lại Trung Quốc

Việc chuyển sản xuất khỏi Trung Quốc để giảm rủi ro thuế quan Mỹ không đồng nghĩa doanh nghiệp có thể nhanh chóng dựng lại ở nơi khác một hệ thống sản xuất đã phát triển qua nhiều năm. Với một số công ty, kết quả là chiến lược “Trung Quốc cộng một”: duy trì Trung Quốc làm trung tâm sản xuất và cung ứng, đồng thời giữ năng lực ở nước ngoài như một phương án dự phòng trước các cú sốc thương mại trong tương lai. Reuters cho biết chưa có dữ liệu tổng hợp về quy mô đơn hàng quay lại Trung Quốc, song các trường hợp doanh nghiệp cho thấy đang có sự đánh giá lại rõ rệt. 18

Lợi thế nằm ở khả năng thực thi, không chỉ ở chi phí nhân công

Điểm mạnh của Trung Quốc trong các trường hợp này là sự tập trung của nhà cung ứng, máy móc, linh kiện, lao động giàu kinh nghiệm và tri thức sản xuất trong một hệ sinh thái. Nhà máy có thể tìm đầu vào, xử lý lỗi và điều chỉnh sản lượng nhanh hơn mà không phải xây lại mạng lưới cung ứng nhiều tầng ở các quốc gia khác. Chiều sâu vận hành đó đặc biệt có giá trị với các mặt hàng cần linh kiện chuyên dụng, tiêu chuẩn chất lượng khắt khe hoặc thời gian giao hàng ngắn. 18

Khi chuyển địa điểm sản xuất, khoản tiết kiệm nhìn thấy từ thuế hoặc lương có thể bị bào mòn bởi những chi phí khó nhận ra ngay: phải nhập linh kiện, thiếu thiết bị phù hợp, chi phí logistics, vấn đề chất lượng, chậm tiến độ và gánh nặng quản lý hai chuỗi cung ứng song song. 18

Những trường hợp doanh nghiệp nói lên điều gì?

Target và Shein: giới hạn công suất có thể kéo đơn hàng về lại Trung Quốc

Theo những người am hiểu vấn đề, Target đã chuyển một số đơn hàng trở lại các nhà cung ứng Trung Quốc sau khi gặp gián đoạn chuỗi cung ứng và hạn chế về năng lực sản xuất ở nơi khác. Trong khi đó, Shein được cho là đang thu hẹp một số hoạt động tại Việt Nam. Điều này không có nghĩa sản xuất ngoài Trung Quốc đã dừng lại, mà cho thấy việc dịch chuyển nguồn cung khó hơn nhiều so với chỉ tìm một địa điểm có chi phí thấp hơn. 18

Dawang Metals: khách hàng chuyển sang Ấn Độ nhưng không duy trì được

Dawang Metals từng mất đơn hàng khi một khách hàng Mỹ chuyển việc sản xuất sang Ấn Độ. Sau khi mô hình mới phát sinh vấn đề, khách hàng này đã quay lại đặt hàng. Dawang cũng đã xem xét sản xuất ở nước ngoài, nhưng quyết định không theo đuổi vì khó tái tạo lợi thế của chuỗi nhà cung ứng tại Trung Quốc. 18

Nội thất ngoài trời: máy móc và đầu vào vẫn phải dựa vào Trung Quốc

Một doanh nghiệp xuất khẩu nội thất ngoài trời ở Hàng Châu đã đóng xưởng mở tại TP.HCM vào năm 2024 và đưa sản xuất về Trung Quốc. Doanh nghiệp gặp khó khăn khi tìm thiết bị cần thiết tại Việt Nam, đồng thời vẫn phải nhập từ Trung Quốc các mặt hàng như ốc vít và khuôn đúc giá để cốc. Khi cộng cả yêu cầu đầu vào lẫn logistics, Việt Nam không còn rẻ hơn đáng kể. 18

DST Pack: sự ổn định có thể quan trọng hơn giá đơn vị

DST Pack của Ba Lan đặt khoảng 80% sản lượng từ một đối tác ở Thâm Quyến, trong khi vẫn duy trì nhà máy tại Mỹ và châu Âu làm năng lực dự phòng. Reuters cho biết chi phí đơn vị ở các lựa chọn thay thế cao gấp hai đến ba lần. Công ty cũng đánh giá đối tác Trung Quốc ổn định hơn trong giai đoạn giá đầu vào nhựa tăng mạnh liên quan đến năng lượng. 18

Vì sao động lực chuyển đi vì thuế quan đã suy yếu?

Lý do ban đầu cho việc dịch chuyển khá trực diện: sản xuất ở Đông Nam Á có thể chịu thuế nhập khẩu vào Mỹ thấp hơn hàng sản xuất tại Trung Quốc. Các ước tính của Economist Intelligence Unit được Reuters dẫn lại cho thấy thuế quan hiệu dụng của Mỹ vào khoảng 20% đối với Trung Quốc, so với 6,1% với Việt Nam, 13,4% với Indonesia và 4,5% với Thái Lan. 18

Các chênh lệch này vẫn có ý nghĩa thương mại, nhất là với hàng hóa xuất sang Mỹ nhạy cảm với thuế. Tuy nhiên, động lực đã giảm khi Mỹ mở rộng thuế quan sang nhiều nước khác. Với những nhà sản xuất vốn phụ thuộc vào khuôn mẫu, linh kiện và chuyên môn của nhà cung ứng Trung Quốc, phần chênh lệch thuế nhỏ hơn có thể không đủ bù cho chi phí lẫn rủi ro của việc chuyển toàn bộ hoạt động. 18

Do đó, các nhà sản xuất Trung Quốc đang có hai phản ứng khác nhau: một số cân nhắc lại kế hoạch đầu tư ra nước ngoài, số khác vẫn duy trì quy mô sản xuất ngoài khơi ở mức hạn chế để phòng ngừa khả năng Mỹ tiếp tục leo thang thuế quan. Reuters dẫn trường hợp một doanh nghiệp xuất khẩu giữ khoảng một phần tám công suất ở Việt Nam vì lý do này. 18

Bài toán cần tính là tổng chi phí và khả năng chống gián đoạn

So sánh lương hoặc thuế quan giữa các quốc gia là chưa đủ để quyết định di dời sản xuất. Doanh nghiệp cần đánh giá toàn bộ hệ thống vận hành:

• Mật độ nhà cung ứng: Địa phương có cung cấp đều đặn linh kiện, vật liệu và dịch vụ cần thiết với chất lượng ổn định không?
• Khả năng tiếp cận thiết bị: Nhà máy có thể mua, bảo dưỡng và thay thế máy móc chuyên dụng mà không phải nhập từ Trung Quốc không?
• Tay nghề và hiểu biết quy trình: Có đủ công nhân kỹ thuật và quản lý sản xuất cho đúng công đoạn cần triển khai không?
• Độ tin cậy của hạ tầng: Điện, nguồn đầu vào và logistics xuất khẩu có ổn định không?
• Chi phí của gián đoạn: Lỗi hàng, chậm giao hoặc thiếu vật liệu sẽ ảnh hưởng thế nào đến biên lợi nhuận và lịch giao hàng?
• Giá trị của phương án dự phòng: Có đáng duy trì một cơ sở thứ hai quy mô nhỏ hơn, dù hiện tại tốn kém hơn, để phân tán rủi ro không?

Vì thế, đa dạng hóa và thay thế hoàn toàn là hai chiến lược khác nhau. Việt Nam, Ấn Độ, Indonesia, Thái Lan, Mỹ và châu Âu có thể là các cứ điểm sản xuất theo khu vực, dự phòng hoặc phòng ngừa rủi ro thuế quan. Nhưng những trường hợp được ghi nhận cho thấy các nơi này chưa tự động là lựa chọn thay thế một đổi một cho Trung Quốc trong những chuỗi cung ứng phức tạp đã định hình. 18

Đàm phán thương mại Mỹ – Trung có thể có ý nghĩa gì?

Quan chức Mỹ và Trung Quốc đã thảo luận về một cơ chế thương mại có quản lý đối với hàng hóa “không nhạy cảm”, trong đó có khả năng giảm thuế tương hỗ với khoảng 30 tỷ USD hàng nhập khẩu từ mỗi phía. 5 Nhà Trắng cũng cho biết Hội đồng Thương mại Mỹ – Trung được đề xuất sẽ quản lý thương mại song phương đối với nhóm hàng không nhạy cảm. 2

Với doanh nghiệp, giá trị lớn nhất của một cơ chế như vậy có thể là tính dễ dự báo hơn, thay vì sự bình thường hóa toàn diện quan hệ kinh tế. Việc giảm thuế có mục tiêu có thể hạ bớt trở ngại cho hàng hóa đủ điều kiện và giúp doanh nghiệp duy trì nguồn cung tại Trung Quốc khi đây vẫn là lựa chọn vận hành hiệu quả hơn. Tuy vậy, phạm vi, danh mục hàng hóa và độ bền vững của bất kỳ thay đổi thuế nào đều rất quan trọng: các cuộc thảo luận được mô tả là giới hạn, còn phía Trung Quốc gọi khuôn khổ giảm thuế rộng hơn là thỏa thuận về nguyên tắc để tiếp tục thảo luận. 15

Kết luận

Bản đồ sản xuất trong thời kỳ thuế quan đang phân tán hơn, nhưng không trở thành một bản đồ không có Trung Quốc. Các doanh nghiệp đưa đơn hàng trở lại đang phản ứng trước một thực tế thực dụng: một địa điểm đặt nhà máy chỉ cạnh tranh khi phía sau nó là mạng lưới nhà cung ứng, thiết bị, kỹ năng và độ tin cậy tương xứng. “Trung Quốc cộng một” vẫn là một cách phòng ngừa hữu ích; còn coi một cơ sở sản xuất thay thế như bản sao trực tiếp của Trung Quốc có thể đắt đỏ hơn nhiều so với phép tính thuế quan ban đầu. 18