Giá dầu tăng đang định hình lại thị trường xe điện toàn cầu ra sao?

Một đợt tăng mạnh giá nhiên liệu thường khiến xe điện dễ thuyết phục người mua hơn. Khi giá xăng và dầu diesel leo thang, người tiêu dùng bắt đầu chú ý nhiều hơn đến chi phí sử dụng trong suốt vòng đời chiếc xe, thay vì chỉ nhìn vào giá mua ban đầu. Với các chính phủ, điện hóa giao thông cũng trở thành một cách giảm phụ thuộc vào thị trường dầu mỏ biến động.

Mô hình này đang thể hiện rõ trong thị trường xe điện toàn cầu năm 2026. Cú sốc dầu mỏ đã thúc đẩy sự quan tâm của người tiêu dùng, doanh số, lượng xe nhập khẩu và các chính sách hỗ trợ tại nhiều quốc gia. Tuy nhiên, đây không phải một đợt bùng nổ đồng đều. Những thị trường tăng nhanh nhất chủ yếu nằm ngoài Mỹ và Trung Quốc, nơi giá xe, chính sách ưu đãi và khả năng tiếp cận sản phẩm có ảnh hưởng không kém giá xăng.

Xe điện vẫn hướng tới tỷ trọng kỷ lục trong năm 2026

Dự báo mới nhất được các báo cáo dẫn lại cho rằng xe thuần điện và xe hybrid sạc ngoài sẽ chiếm 29% doanh số ô tô mới toàn cầu trong năm 2026, tăng mạnh so với mức 4% của năm 2020. Trước đó, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) dự báo tỷ trọng này ở mức 28%, rồi nâng lên sau kết quả khả quan trong quý II.

Việc nâng dự báo diễn ra trong bối cảnh toàn ngành ô tô giảm tốc. Doanh số xe trên toàn cầu suy yếu trong nửa đầu năm, nhưng doanh số xe điện phục hồi trong quý II, tăng 4% so với cùng kỳ năm trước và cao hơn 35% so với quý I. Tính chung nửa đầu năm 2026, xe điện chiếm 24% doanh số ô tô toàn cầu.

Những con số này cho thấy giá nhiên liệu tăng đang củng cố một quá trình chuyển đổi vốn đã diễn ra, thay vì tự mình tạo ra quá trình đó. Chi phí vận hành thấp hơn, quy định khí thải, sản phẩm cải thiện và hỗ trợ của chính phủ vốn đã thúc đẩy xe điện. Giá xăng cao chỉ khiến các lợi thế này trở nên dễ nhận thấy hơn.

Vì sao dầu đắt hơn lại có lợi cho xe điện?

Tác động trực tiếp nhất nằm ở bài toán chi phí. Khi xăng và dầu diesel trở nên đắt đỏ, khoản tiết kiệm nhiên liệu của xe điện trong nhiều năm sử dụng trở nên đáng giá hơn. Giá nhiên liệu cũng có thể tác động đến người mua trước cả khi họ sẵn sàng xuống tiền: BloombergNEF ghi nhận lượng tìm kiếm xe điện trực tuyến tăng đáng kể, đặc biệt tại những nơi giá nhiên liệu tăng mạnh nhất.

Nhưng quan tâm không đồng nghĩa với mua xe. Người tiêu dùng vẫn cần một mẫu xe có giá phù hợp, khoản vay dễ tiếp cận, hạ tầng sạc đủ thuận tiện và nguồn cung ổn định. Một bộ phận khách hàng có thể chỉ đang đẩy sớm kế hoạch mua xe vốn đã được cân nhắc, chứ chưa chắc đã đưa ra quyết định chuyển hẳn khỏi xe động cơ đốt trong.

Đó là lý do phản ứng của thị trường rất khác nhau giữa các quốc gia.

Các thị trường mới nổi và phụ thuộc vào xe nhập khẩu tăng tốc

Mức tăng rõ nhất xuất hiện bên ngoài hai thị trường xe điện lớn nhất thế giới. Doanh số xe điện tại Australia, Brazil, Ấn Độ và Hàn Quốc gần như tăng gấp đôi so với cùng kỳ năm 2025. Tại Nam Phi, doanh số trong nửa đầu năm 2026 tăng hơn 5 lần.

Những thị trường này thường nhạy cảm với biến động giá dầu vì dầu nhập khẩu tác động trực tiếp đến chi phí đi lại của các hộ gia đình. Khi có sẵn các mẫu xe điện giá thấp hơn, hóa đơn nhiên liệu tăng có thể nhanh chóng thay đổi phép tính của người dùng cá nhân, tài xế taxi và các đội xe thương mại.

Các nhà sản xuất Trung Quốc đang góp phần đáp ứng nhu cầu đó. Trong nửa đầu năm 2026, các doanh nghiệp Trung Quốc xuất khẩu khoảng 2,4 triệu xe điện—gần bằng tổng số của cả năm 2025—và xe Trung Quốc đã chiếm vị trí chủ đạo tại một số thị trường phụ thuộc nhiều vào xe nhập khẩu.

Hiệu ứng này tạo thành một vòng lặp: nhiên liệu đắt hơn làm người mua quan tâm đến xe điện, còn xe nhập khẩu có giá cạnh tranh khiến việc chuyển đổi trở nên thực tế hơn.

Mỹ cho thấy giới hạn của tác động từ giá dầu

Thị trường Mỹ có diễn biến phức tạp hơn. Việc chấm dứt tín dụng thuế liên bang 7.500 USD dành cho xe điện đã làm suy yếu doanh số, qua đó triệt tiêu một phần động lực mà giá nhiên liệu cao tạo ra.

Dù vậy, sự quan tâm của người tiêu dùng lại tăng theo hướng ngược lại. Mức quan tâm đến xe điện mới tăng 16%, trong khi xe điện đã qua sử dụng tăng 30%. Dữ liệu thị trường khác cũng cho thấy doanh số xe điện phục hồi trong quý II: doanh số toàn cầu tăng dù tổng doanh số ô tô giảm, song các số liệu hiện có không cho thấy mọi thị trường đều phục hồi như nhau.

Kinh nghiệm của Mỹ cho thấy một hạn chế quan trọng: khoản tiết kiệm nhiên liệu có thể khiến xe điện hấp dẫn hơn, nhưng không thể hoàn toàn bù đắp giá mua ban đầu cao, chi phí vay, ưu đãi bị thu hẹp hoặc lựa chọn mẫu xe còn hạn chế. Một cuộc khủng hoảng có thể thúc đẩy lượt tìm kiếm và số người đến đại lý mà chưa lập tức tạo ra sự phục hồi trên diện rộng.

Trung Quốc tăng tỷ trọng xe điện, nhưng thị trường tổng thể lại yếu đi

Trung Quốc vẫn là trung tâm của cả nhu cầu lẫn nguồn cung xe điện toàn cầu, nhưng toàn bộ thị trường ô tô nước này suy yếu trong năm 2026. Việc cắt giảm trợ cấp góp phần làm giảm sản lượng bán ra, trong khi doanh số xe nói chung giảm đã giúp xe điện tăng thị phần dù thị trường tổng thể kém sôi động hơn.

Điều này khiến Trung Quốc khác với các thị trường đang tăng trưởng nhanh kể trên. Quá trình chuyển đổi vẫn tiếp diễn, nhưng cú sốc dầu mỏ tại đây diễn ra trong một hệ sinh thái xe điện đã trưởng thành và cạnh tranh cao, thay vì một thị trường còn nhiều nhu cầu chưa được đáp ứng.

Tầm quan trọng của Trung Quốc cũng vượt ra ngoài doanh số trong nước. Các hãng xe nước này đang cung cấp sản phẩm cho ngày càng nhiều quốc gia, nơi chi phí nhiên liệu cao, sản xuất nội địa hạn chế và nhu cầu về xe giá thấp đang thúc đẩy người mua hướng tới phương tiện chạy điện.

Chính phủ xem xe điện là công cụ bảo đảm an ninh năng lượng

Phản ứng chính sách đang mở rộng vượt ra ngoài các mục tiêu khí hậu. Mức độ dễ tổn thương trước biến động giá dầu khiến nhiều chính phủ nhìn nhận điện hóa giao thông vừa là chính sách giảm phát thải, vừa là biện pháp tăng cường an ninh năng lượng.

Các biện pháp được đưa tin gồm chương trình đổi xe động cơ đốt trong tại Ireland và Hà Lan, hỗ trợ xe buýt và taxi điện ở Chile, cùng việc gia hạn tín dụng thuế cho người mua xe điện tại Tây Ban Nha. Campuchia và Kenya tạm thời giảm thuế nhập khẩu xe điện. Lào dừng nhập khẩu xe mới chạy xăng trong phần còn lại của năm 2026 và cắt giảm thuế xe điện, qua đó hỗ trợ lượng xe điện Trung Quốc nhập vào nước này tăng lên.

Những chính sách này quan trọng vì giá nhiên liệu không phải yếu tố duy nhất quyết định tốc độ phổ cập. Khoản hỗ trợ đổi xe có thể giảm chi phí ban đầu, tín dụng thuế giúp cải thiện khả năng chi trả, còn ưu đãi cho các đội xe có thể mở rộng nguồn cung xe điện đã qua sử dụng trong tương lai.

Nếu giá dầu giảm thì điều gì sẽ xảy ra?

Động lực ngắn hạn đối với sự quan tâm đến xe điện có thể suy yếu nếu giá dầu giảm sau khi cú sốc năng lượng chấm dứt. Một số người mua chỉ bị thuyết phục bởi giá xăng cao có thể trì hoãn quyết định hoặc quay lại cân nhắc xe truyền thống.

Tuy nhiên, tác động dài hạn nhiều khả năng bền vững hơn. Xe điện thường có chi phí nhiên liệu và bảo dưỡng thấp hơn, trong khi giá pin tiếp tục giảm có thể kéo giá mua ban đầu xuống trong vòng 3–5 năm tới. Khi đó, tốc độ phổ cập xe điện sẽ ít phụ thuộc hơn vào việc giá dầu có đang ở mức bất thường hay không.

Kết luận quan trọng nhất không phải là cú sốc dầu mỏ đã một mình tạo ra một cơn bùng nổ xe điện toàn cầu. Nó làm nổi bật lợi ích tài chính và chiến lược của điện hóa, thúc đẩy nhu cầu tại những nơi đã có xe giá hợp lý và chính sách hỗ trợ, đồng thời nới rộng khoảng cách giữa các thị trường sẵn sàng cho quá trình chuyển đổi và những nơi vẫn bị giới hạn bởi giá bán cùng ưu đãi.

Với các hãng xe, nhà hoạch định chính sách và người mua, cuộc khủng hoảng là lời nhắc rằng quá trình phổ cập xe điện chịu tác động của nhiều lực cùng lúc: chi phí nhiên liệu, khả năng chi trả, nguồn cung công nghiệp, chính sách công và an ninh năng lượng. Giá dầu có thể làm quá trình chuyển đổi diễn ra nhanh hơn, nhưng hướng đi của thị trường giờ đây không còn phụ thuộc riêng vào giá dầu.