Phong tỏa Saudi Arabia của Houthi đe dọa tuyến dầu huyết mạch qua Biển Đỏ

Các thông tin trên xác nhận Houthi đã đưa ra những tuyên bố đó, chứ chưa chứng minh chắc chắn rằng hai con tàu bị đánh trúng hoặc hư hại. Các nguồn được cung cấp không có xác nhận độc lập đáng tin cậy về hai sự cố. Cách đếm 8 hay 9 tàu cũng phản ánh thống kê do chính Houthi đưa ra.

Sự thận trọng tương tự cần được áp dụng với tuyên bố sau đó về việc tấn công một tàu đổ bộ quân sự của Saudi Arabia cùng bốn tàu hộ tống ngoài khơi Mokha. Reuters đưa tin về cáo buộc này nhưng cho biết chưa có xác nhận ngay lập tức từ phía Saudi Arabia.

Dù vậy, chiến dịch đã tạo ra phản ứng thương mại có thể quan sát được. Reuters cho biết các chuyến bốc dầu thô gần đây tại Yanbu được thực hiện khi tàu tắt tín hiệu nhận dạng tự động AIS, dường như nhằm giảm nguy cơ bị nhận diện trên biển. Việc “đi trong bóng tối” này đồng thời khiến bên ngoài khó xác định chính xác lượng dầu thô Saudi Arabia đang vận chuyển qua Biển Đỏ.

Vì sao tuyến xuất khẩu qua Biển Đỏ trở nên dễ tổn thương?

Khủng hoảng tại eo Hormuz đã làm thay đổi địa lý xuất khẩu dầu của Saudi Arabia. Theo Reuters, trước xung đột, dòng dầu thô và sản phẩm tinh chế đi qua eo biển này đạt trung bình khoảng 18 triệu thùng/ngày. Con số giảm còn 4,8 triệu thùng/ngày trong tháng 7 và khoảng 2 triệu thùng/ngày trong tháng 8, tính đến thời điểm báo cáo, theo dữ liệu của Kpler.

Khi Hormuz bị hạn chế, hạ tầng phía Biển Đỏ của Saudi Arabia, đặc biệt là cảng Yanbu, trở nên quan trọng hơn. Nhưng Yanbu không phải một giải pháp thay thế hoàn toàn an toàn cho các cảng xuất khẩu ở vùng Vịnh. Dầu rời Biển Đỏ vẫn phải đi qua Bab al-Mandab — cửa ngõ hẹp nối Biển Đỏ với vịnh Aden.

Vì vậy, phong tỏa của Houthi nhằm vào chính tuyến đường thay thế có giá trị hơn sau khi hoạt động qua Hormuz bị đình trệ. Riyadh đang đứng trước tình thế phải đổi một điểm nghẽn hàng hải lấy một điểm nghẽn khác.

Saudi Arabia cũng tìm cách giảm rủi ro bằng việc đưa thêm dầu thô qua đường ống xuyên Ai Cập tới Địa Trung Hải. Tuyến này có thể tránh vùng biển do Houthi đe dọa, nhưng hành trình tới khách hàng châu Á — một trong những thị trường truyền thống của Saudi Arabia — sẽ dài và tốn kém hơn.

Do đó, chưa thể nói đơn giản rằng dầu Saudi Arabia đang “ồ ạt” đi qua Bab al-Mandab một cách an toàn. Một phần hoạt động xuất khẩu có thể đã chuyển về Biển Đỏ, nhưng việc tàu tắt AIS khiến ước tính dòng chảy chính xác trở nên khó khăn. Việc tăng sử dụng tuyến qua Ai Cập cũng cho thấy Riyadh đang cố tránh phụ thuộc quá mức vào một hành lang dễ bị tấn công.

Vì sao Houthi nhắm tới các cửa ngõ phía bắc Biển Đỏ?

Logic gây sức ép của Houthi khá rõ ràng: nếu Saudi Arabia không thể sử dụng ổn định eo Hormuz, việc đe dọa Yanbu, vùng tiếp cận Biển Đỏ và Bab al-Mandab có thể tước đi lựa chọn hàng hải quan trọng nhất của Riyadh. Trong cảnh báo gửi các công ty vận tải, Houthi nói những tàu sử dụng cảng Saudi Arabia có thể trở thành mục tiêu.

Để tạo áp lực kinh tế, Houthi không nhất thiết phải phong tỏa hoàn toàn trên thực địa. Chỉ riêng nguy cơ bị tấn công cũng có thể khiến chủ tàu trì hoãn chuyến đi, tắt hệ thống theo dõi, yêu cầu hộ tống hải quân hoặc chuyển hướng qua Mũi Hảo Vọng. Những lựa chọn này làm tăng thời gian hành trình, mức tiêu thụ nhiên liệu, phí bảo hiểm và cước vận tải.

Các bản tin ban đầu liên hệ mối đe dọa tại Bab al-Mandab với đợt tăng mạnh của giá dầu: giá dầu Brent tăng hơn 13% trong vài ngày và vượt mốc 100 USD/thùng, theo The Guardian.

Bab al-Mandab còn quan trọng với hoạt động vận tải ngoài dầu mỏ. Eo biển này nối Biển Đỏ với vịnh Aden và là lối đi của nhiều chuyến hàng hướng tới kênh đào Suez. Bất ổn tại đây có thể ảnh hưởng đến tàu container, hàng hóa năng lượng và nguồn cung thương mại giữa châu Á, châu Âu và Trung Đông.

Mokha và nguy cơ mở rộng chiến dịch ven biển

Houthi không chỉ đưa ra tuyên bố về vận tải biển. Lực lượng này đã tấn công Mokha, một cảng do chính quyền Yemen được quốc tế công nhận kiểm soát trên bờ Biển Đỏ, bằng tên lửa và máy bay không người lái. Các báo cáo cho biết có thương vong dân sự và quân sự, hạ tầng cảng bị hư hại, cùng nhiều đợt tấn công liên tiếp.

Vị trí của Mokha có ý nghĩa chiến lược. Cảng nằm gần Bab al-Mandab, nên gây sức ép tại đây có thể phục vụ đồng thời hai mục tiêu: làm suy yếu các lực lượng đứng về phía chính quyền Yemen và nâng cao khả năng đe dọa tàu thuyền quanh eo biển.

Giới chức Yemen cùng một số nguồn tin khu vực cảnh báo Houthi có thể tìm cách mở rộng xuống phía nam dọc bờ biển phía tây, thiết lập vị trí gần các đảo chiến lược và khu vực tiếp cận Bab al-Mandab. Tuy nhiên, cảnh báo không đồng nghĩa với bằng chứng rằng một chiến dịch chiếm đóng thành công sắp xảy ra. Các tài liệu hiện có chưa xác minh độc lập con số khoảng 2.000 tay súng được cho là đang triển khai, cũng chưa chứng minh Houthi có thể chiếm và giữ bờ biển phía nam hoặc các đảo trước lực lượng địa phương và hải quân bên ngoài.

Kết luận thận trọng hơn là các cuộc tấn công cho thấy Houthi đang cố gia tăng sức ép dọc bờ biển và làm cho mối đe dọa tại Bab al-Mandab trở nên đáng tin hơn. Việc biến sức ép đó thành mở rộng lãnh thổ sẽ phụ thuộc vào khả năng điều động, duy trì lực lượng, vượt qua phòng tuyến chống Houthi và đối phó với phản ứng của Saudi Arabia hoặc quốc tế.

Tác động đối với nội chiến Yemen

Một chiến dịch ven biển kéo dài sẽ làm mờ ranh giới giữa nội chiến Yemen và cuộc đối đầu khu vực liên quan đến Iran, Saudi Arabia và Mỹ. Các lực lượng ủng hộ chính quyền Yemen, những đơn vị địa phương ở bờ biển phía tây và các bên hậu thuẫn nước ngoài có thể bị cuốn vào giao tranh mới quanh cảng, đường ven biển và các điểm giám sát hàng hải.

Rủi ro nhân đạo là tức thời. Các báo cáo về cuộc tấn công Mokha nói có dân thường thiệt mạng và bị thương, trong khi Security Council Report cho biết cảng bị hư hại nghiêm trọng. Gián đoạn tiếp theo có thể hạn chế hoạt động nhập khẩu, làm tăng chi phí và ảnh hưởng khả năng tiếp cận lương thực, nhiên liệu cùng các nhu yếu phẩm khác.

Một mặt trận mới cũng khiến ngoại giao khó khăn hơn. Houthi biện minh cho phong tỏa bằng cách gọi đây là hành động trả đũa các hạn chế của Saudi Arabia đối với cảng và sân bay Yemen — lập luận được BBC và Reuters đưa tin. Vì vậy, đàm phán sẽ phải xử lý đồng thời an ninh hàng hải và những tranh chấp nền tảng về quyền tiếp cận, sức ép quân sự và quyền kiểm soát tài nguyên Yemen.

Căng thẳng trên biển khiến thỏa hiệp khó đạt được, trong khi mỗi bên đều có động lực đòi nhượng bộ trước khi giảm tấn công.

Những lựa chọn khó khăn của Saudi Arabia

Riyadh đang đứng trước một loạt phương án, nhưng không phương án nào ít rủi ro:

• Bảo vệ tuyến hàng hải: Tăng cường hộ tống hải quân, phòng không và phòng thủ tên lửa quanh tàu chở dầu, cảng và hạ tầng ven biển.
• Hỗ trợ lực lượng địa phương: Tăng hậu thuẫn quân sự cho các lực lượng chống Houthi ở bờ biển phía tây Yemen, có thể mở một chiến dịch trên bộ nhằm đẩy Houthi ra xa Bab al-Mandab.
• Phối hợp quốc tế: Tăng hợp tác tác chiến với hải quân Mỹ, châu Âu và các nước trong khu vực để bảo vệ tàu thương mại và chia sẻ thông tin hàng hải.
• Chuyển hướng xuất khẩu: Đường ống qua Ai Cập và các cảng Địa Trung Hải tạo ra lựa chọn khác, nhưng tuyến dài hơn quanh châu Phi làm tăng chi phí và thời gian giao hàng cho khách hàng châu Á.
• Khôi phục ngoại giao: Riyadh có thể đàm phán nhằm giảm các hạn chế và khôi phục một thỏa thuận hàng hải, nhưng nhượng bộ có thể bị xem là phần thưởng cho các cuộc tấn công và chưa chắc chấm dứt được mối đe dọa.

Một phản ứng quân sự quy mô lớn có thể bảo vệ tốt hơn hoạt động vận tải, nhưng cũng kích thích thêm các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái vào hạ tầng Saudi Arabia. Ngược lại, nếu chủ yếu chuyển hướng hàng hóa, Riyadh có thể giảm rủi ro trước mắt nhưng vẫn để Houthi duy trì khả năng gây chi phí cho vận tải toàn cầu thông qua quấy rối và tạo bất định.

Hệ quả đối với năng lượng và an ninh toàn cầu

Mối nguy lớn nhất là Hormuz và Bab al-Mandab cùng trở nên bất an. Trước xung đột, eo Hormuz vận chuyển khoảng một phần năm nguồn cung dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng hằng ngày của thế giới, theo Reuters. Bab al-Mandab cũng là hành lang thay thế quan trọng; CNN cho biết khoảng 6,2 triệu thùng dầu từng đi qua eo biển này.

Nếu cả hai tuyến tiếp tục thiếu an toàn, hệ quả có thể gồm:

• giá dầu và giá vận tải tăng;
• nhiều tàu phải đi vòng qua Mũi Hảo Vọng;
• lưu lượng qua kênh đào Suez giảm;
• phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh tăng;
• giao hàng năng lượng và hàng công nghiệp chậm trễ; và
• áp lực lớn hơn lên nguồn lương thực, nhiên liệu và hàng nhập khẩu vào Yemen cùng các thị trường lân cận.

Kịch bản nguy hiểm nhất không nhất thiết là Houthi chính thức kiểm soát Bab al-Mandab. Chỉ cần lực lượng này duy trì được khả năng đe dọa cả Biển Đỏ lẫn vùng Vịnh, quyết định của các chủ tàu và giá năng lượng cũng có thể thay đổi đáng kể. Khi đó, Saudi Arabia, Mỹ và các cường quốc khu vực sẽ phải lựa chọn giữa chấp nhận gián đoạn, hộ tống tàu thuyền hoặc tấn công các cơ sở phóng và hậu cần tại Yemen.

Đó là lý do các tuyên bố về tàu chở dầu vẫn có ý nghĩa ngay cả khi chưa được xác minh. Tác động chiến lược của một cuộc phong tỏa có thể bắt đầu trước khi mọi vụ đánh trúng được xác nhận độc lập: chính sự bất định đã làm tăng chi phí đi qua một điểm nghẽn. Nhưng việc phân biệt giữa các cuộc tấn công đã được kiểm chứng và tuyên bố của Houthi vẫn rất quan trọng để đánh giá liệu đây có phải là một chiến dịch ngăn chặn hàng hải kéo dài hay chủ yếu vẫn là mối đe dọa cưỡng ép được hỗ trợ bằng các đòn tấn công chọn lọc.