Afghanistan trong Vòng vây kép: Khủng hoảng viện trợ và thương mại khi biên giới Pakistan và eo biển Hormuz đồng loạt phong tỏa

Afghanistan đang bị siết chặt trong một "vòng vây kép" chưa từng có tiền lệ. Cuộc khủng hoảng nhân đạo và kinh tế của quốc gia này đã trở nên trầm trọng hơn bao giờ hết khi cả hai huyết mạch thương mại chính lần lượt bị cắt đứt. Đầu tiên, xung đột khiến biên giới với Pakistan bị phong tỏa. Khi cả thương mại lẫn viện trợ buộc phải chuyển hướng qua cảng Bandar Abbas của Iran, việc eo biển Hormuz sau đó bị đóng cửa đã cắt đứt nốt đường sống cuối cùng. Hậu quả là một thảm họa kép: chi phí vận tải và giá lương thực tăng vọt, trong khi viện trợ dinh dưỡng khẩn cấp cho tới 1 triệu trẻ em đang lung lay như ngàn cân treo sợi tóc .

Chuỗi đổ vỡ: Afghanistan mất cả hai tuyến đường thương mại như thế nào

Tình trạng phong tỏa hiện tại là một câu chuyện về sự gián đoạn mang tính dây chuyền, nhanh chóng biến thành cơn ác mộng hậu cần toàn diện.

Cánh cửa phía Đông sập lại. Biên giới với Pakistan phần lớn đã bị đóng cửa kể từ giữa tháng 10 năm 2025 sau các cuộc đụng độ đẫm máu giữa hai nước. Dự kiến, tình trạng này sẽ kéo dài ít nhất đến tháng 9 năm 2026, cắt đứt tuyến đường chính qua cảng Karachi – nơi từng xử lý một phần rất lớn hàng nhập khẩu của Afghanistan, bao gồm cả lương thực và nhiên liệu .

Phương án dự phòng sụp đổ. Để đối phó, các thương nhân Afghanistan và các cơ quan nhân đạo, bao gồm Chương trình Lương thực Thế giới (WFP) của Liên Hợp Quốc, đã chuyển hướng hàng hóa đến cảng Bandar Abbas của Iran. Đây là cửa ngõ hàng hải lớn gần nhất và là lựa chọn thay thế khả thi duy nhất cho một quốc gia không giáp biển .

Điểm nghẽn hàng hải khóa chặt cuộc khủng hoảng. Chiến tranh trong khu vực đã khiến eo biển Hormuz bị phong tỏa trên thực tế, mắc kẹt hàng trăm tàu và thủy thủ đoàn, ngay lập tức bóp nghẹt hành lang Iran. Với tuyến đường phía Đông bị chặn bởi biên giới đóng cửa và tuyến phía Tây bị chặn bởi chiến tranh, Afghanistan đột ngột bị cắt đứt khỏi cả hai tuyến tiếp tế chính .

Hậu quả nhân đạo: Chi phí tăng gấp ba, viện trợ đình trệ, trẻ em bị từ chối

Những hậu quả thực tế đối với các hoạt động nhân đạo diễn ra nhanh chóng và nghiêm trọng.

• Chi phí vận chuyển hàng viện trợ tăng gấp ba lần. WFP báo cáo rằng chi phí vận chuyển lương thực đến Afghanistan đã tăng vọt kể từ khi eo biển Hormuz bị phong tỏa .
• Thời gian vận chuyển kéo dài thêm ba tuần. Hiện tại, phải mất thêm khoảng ba tuần để các lô hàng thực phẩm đến được đất nước này, một sự chậm trễ càng gây thêm áp lực lên hệ thống lương thực vốn đã mong manh .
• Dinh dưỡng cứu mạng cho 1 triệu trẻ em gặp rủi ro. Các hoạt động của WFP, bao gồm thực phẩm điều trị cho bà mẹ và trẻ em suy dinh dưỡng cũng như bánh quy tăng cường vi chất cho học sinh, bị ảnh hưởng trực tiếp. Liên Hợp Quốc đã cảnh báo rằng viện trợ cho tới 1 triệu trẻ em hiện đang bị đe dọa .
• Một tuyến đường tiếp tế mới dài hơn nhiều đã được thiết lập. Sau khi mất cả hai hành lang Pakistan và Iran, WFP buộc phải chuyển hướng tiếp tế bằng đường bộ qua bảy quốc gia – bao gồm Ả Rập Xê-út, Thổ Nhĩ Kỳ, Gruzia và Turkmenistan – từ Dubai đến Afghanistan .
• Những người dễ bị tổn thương nhất đang bị từ chối. Do tình trạng thiếu hụt nguồn cung trầm trọng, một số cơ sở nhân đạo trên thực địa đã buộc phải từ chối tiếp nhận phụ nữ và trẻ em suy dinh dưỡng .

Giám đốc WFP tại Afghanistan, John Aylieff, đã tóm tắt cái giá phải trả về con người một cách rõ ràng: “Hậu quả là trẻ em Afghanistan hôm nay đang phải chịu cảnh đói khát,” ông cảnh báo rằng nhiều em có thể sẽ chết nếu sự gián đoạn tiếp tục diễn ra .

Cú sốc kinh tế: Giá lương thực tăng 20% và khu vực tư nhân tê liệt

Vòng vây kép không chỉ bóp nghẹt viện trợ nhân đạo mà còn gây ra lạm phát nghiêm trọng trong nền kinh tế thương mại.

• Giá lương thực đã tăng vọt khoảng 20%. WFP quy kết trực tiếp sự gia tăng mạnh mẽ này trên khắp Afghanistan là do cuộc khủng hoảng eo biển Hormuz .
• Một cú sốc năng lượng và phân bón trên diện rộng đang diễn ra. Việc eo biển Hormuz bị phong tỏa đã loại bỏ khoảng 20% lượng dầu vận chuyển bằng đường biển của thế giới, gây ra một cú sốc năng lượng toàn cầu, đẩy giá nhiên liệu và phân bón lên cao, khiến việc sản xuất và vận chuyển lương thực càng trở nên đắt đỏ hơn .
• Cộng đồng doanh nghiệp mô tả tình hình là thảm khốc. Việc mất đồng thời cả hai tuyến đường thương mại chính là một thảm họa đối với các lĩnh vực phụ thuộc vào nhập khẩu, bao gồm thực phẩm, thuốc men và vật liệu xây dựng. Sự mất mát này cũng làm tê liệt hàng xuất khẩu của Afghanistan như trái cây sấy khô, thảm và hàng dệt may, những mặt hàng vốn phụ thuộc vào cả hai hành lang để đến được thị trường toàn cầu .

Tình trạng mong manh vĩnh viễn: Triển vọng bất chấp việc mở cửa trở lại

Tình hình vẫn cực kỳ bấp bênh, ngay cả khi có một diễn biến ngoại giao quan trọng nhưng còn hạn chế.

Eo biển Hormuz được cho là đã mở cửa trở lại vào tháng 4 năm 2026 sau một lệnh ngừng bắn tạm thời, nhưng Ủy ban Cứu hộ Quốc tế (IRC) đã cảnh báo rằng các tác động của sự gián đoạn "sẽ không thể nhanh chóng đảo ngược" . Tình trạng tồn đọng hàng hóa trong nhiều tuần có thể sẽ mất hàng tháng để giải tỏa. Trong khi đó, biên giới Pakistan vẫn đóng cửa, duy trì thực tế chỉ có một hành lang duy nhất cho một quốc gia đang rất cần cả hai. Liên Hợp Quốc ghi nhận chi phí hậu cần đã tăng khoảng 20% và có tới một nửa số hàng hóa nhân đạo có nguy cơ bị đứt gãy nguồn cung . Chuỗi cung ứng của Afghanistan có thể đã sống sót sau cú sốc ban đầu, nhưng nó vẫn đang trong tình trạng mong manh cực độ và kéo dài.