Từ Tối hậu thư đến 'Hổ giấy': Lộ trình leo thang ngôn từ của Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei

Ngày 30 tháng 4 — Tuyên bố Ngày Quốc gia Vịnh Ba Tư
Vào một ngày mang tính biểu tượng đối với Iran, ông Khamenei tuyên bố tương lai của vùng Vịnh sẽ "không có sự hiện diện của Mỹ", đồng thời khẳng định nước Mỹ chỉ thuộc về "dưới đáy biển của vùng Vịnh này" . Ông bác bỏ lời cảnh báo của Tổng thống Trump về một cuộc phong tỏa hải quân, gọi Mỹ là "thất bại một cách nhục nhã" .

Ngày 1 tháng 5 — Lời xúc phạm 'Hổ giấy'
Trên mạng xã hội X (trước đây là Twitter), ông Khamenei đã chế nhạo các căn cứ quân sự Mỹ trong khu vực là "hổ giấy", đặt câu hỏi về khả năng đảm bảo an ninh ngay cả cho chính chúng .

Ngày 26 tháng 5 — 'Không còn là lá chắn'
Trong tuyên bố mới nhất của mình, ông Khamenei khẳng định các quốc gia trong khu vực sẽ không còn đóng vai trò là lá chắn cho các căn cứ Mỹ và tuyên bố Hoa Kỳ "ngày càng rời xa vị thế trước đây của mình theo từng ngày trôi qua" .

Hành trình này vạch ra một đường thẳng từ những yêu cầu trực tiếp đến những tuyên bố mang tính ý thức hệ về một tương lai vùng Vịnh không có Mỹ.

Hướng đi Doha: Đàm phán ngừng bắn tại Qatar

Trong khi ông Khamenei leo thang ngôn từ, một kênh ngoại giao riêng biệt đang theo đuổi một lệnh ngừng bắn. Các cuộc đàm phán đang diễn ra nhưng chưa tạo ra được đột phá nào.

Một lệnh ngừng bắn kéo dài hai tuần đã được Pakistan làm trung gian vào ngày 8 tháng 4, sau khi Iran từ chối một dự thảo đề xuất dài hơn 45 ngày . Các cuộc đàm phán Islamabad ban đầu đó sau đó đã thất bại, và Mỹ đã áp đặt một lệnh phong tỏa hải quân . Kể từ đó, Qatar nổi lên như một bên hỗ trợ chủ chốt, với tiến trình ngoại giao diễn ra qua nhiều giai đoạn:

• Ngày 19 tháng 5: Qatar cho biết các cuộc đàm phán Mỹ-Iran, do Pakistan làm trung gian, cần thêm thời gian để đạt được thỏa thuận. Điều này diễn ra sau khi Tổng thống Trump thừa nhận ông đã hoãn các cuộc tấn công đã lên kế hoạch để tạo cơ hội cho ngoại giao .
• Ngày 22 tháng 5: Một nhóm đàm phán Qatar đã đến Tehran, phối hợp với Mỹ, để giúp đảm bảo một thỏa thuận cuối cùng . Cùng ngày, Iran tuyên bố các cuộc đàm phán do Qatar làm trung gian đã đạt đến "bước ngoặt" . Cũng có báo cáo cho biết một dự thảo thỏa thuận ngừng bắn đã được chuẩn bị, được cho là bao gồm một lệnh ngừng bắn ngay lập tức và vô điều kiện .
• Ngày 25 tháng 5: Nhà đàm phán hàng đầu và ngoại trưởng Iran đã tới Doha để đàm phán trực tiếp với thủ tướng Qatar về một thỏa thuận tiềm năng .

Bất chấp những hoạt động này, các cuộc đàm phán vẫn rất mong manh. Gần như mọi khía cạnh quan trọng của một thỏa thuận hòa bình tiềm năng vẫn chưa được giải quyết, bao gồm số phận chương trình hạt nhân của Iran, kho tên lửa và sự khẳng định kiểm soát đối với eo biển Hormuz . Tổng thống Trump càng làm tăng thêm sự bất ổn khi đưa ra những tín hiệu trái chiều, thề rằng bất kỳ thỏa thuận nào cũng sẽ "tuyệt vời và ý nghĩa" hoặc "sẽ không có thỏa thuận nào hết" .

Ván bài hai mặt: Đe dọa và Đàm phán

Tình hình phản ánh một chiến lược hai mũi nhọn đầy mâu thuẫn từ Iran. Ngôn từ của ông Khamenei tìm cách phô trương sức mạnh, tập hợp sự ủng hộ trong nước và đe dọa các nước láng giềng vùng Vịnh để họ rời xa Washington. Đồng thời, các nhà ngoại giao Iran tại Doha đang tham gia vào các cuộc đàm phán chi tiết, dù gián đoạn, để chấm dứt một cuộc chiến tốn kém. Kết quả cuối cùng phụ thuộc vào việc liệu một thỏa thuận có thể thu hẹp khoảng cách khổng lồ giữa hai bên trước khi sự leo thang ngôn từ gây ra một cuộc đối đầu quân sự rộng lớn hơn.