Vì sao việc Trung Quốc triển khai hơn 100 tàu đang khiến khu vực quanh Đài Loan lo ngại

Việc Trung Quốc triển khai hơn 100 tàu hải quân, hải cảnh và tàu hỗ trợ trên các vùng biển từ Hoàng Hải đến Biển Đông và ra tới Tây Thái Bình Dương đã làm gia tăng đáng kể lo ngại an ninh quanh Đài Loan và tại Đông Á. Quan chức an ninh Đài Loan cho biết hoạt động này bắt đầu ngay trước cuộc gặp giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Bắc Kinh, sau đó tiếp tục mở rộng với số lượng tàu vượt mốc 100 chiếc.

Bản thân việc triển khai này chưa hẳn báo hiệu một chiến dịch quân sự sắp xảy ra. Tuy nhiên, quy mô lớn, thời điểm nhạy cảm và phạm vi trải dài nhiều vùng biển cho thấy Trung Quốc có khả năng nhanh chóng tập trung lực lượng trên diện rộng quanh Đài Loan và các tuyến hàng hải chiến lược.

Sự hiện diện dày đặc trên nhiều vùng biển

Theo cơ quan an ninh Đài Loan, các tàu Trung Quốc hoạt động trên một dải biển rộng kéo dài từ Hoàng Hải, qua Hoa Đông và Biển Đông, tới tận Tây Thái Bình Dương. Một đợt triển khai trải rộng như vậy tương đối hiếm và cho thấy Bắc Kinh có thể gây sức ép hàng hải không chỉ ở eo biển Đài Loan mà còn trên các tuyến vận tải biển quan trọng của khu vực.

Các nhà phân tích cho rằng sự tập trung số lượng lớn tàu quân sự trong vùng biển đông đúc có thể làm tăng nguy cơ va chạm hoặc tính toán sai lầm giữa các lực lượng quân sự. Ngoài ra, nhiều quốc gia trong khu vực phụ thuộc vào các tuyến hàng hải này cũng phải theo dõi sát sao tình hình.

Đáng chú ý là sự xuất hiện của tàu hải cảnh cùng với tàu hải quân. Trung Quốc thường sử dụng lực lượng bán quân sự như hải cảnh trong các hoạt động “vùng xám” – gây sức ép và khẳng định yêu sách lãnh thổ nhưng vẫn tránh leo thang thành xung đột quân sự trực tiếp.

Thời điểm trùng với thượng đỉnh Trump – Tập

Thời điểm triển khai khiến sự việc càng được chú ý. Các quan chức Đài Loan cho biết hoạt động gia tăng trước cuộc gặp Trump–Tập và tiếp tục mở rộng sau đó, cho thấy hội nghị thượng đỉnh không làm giảm áp lực quân sự quanh Đài Loan.

Chính quyền Đài Bắc nhận định cuộc gặp giữa hai nhà lãnh đạo “không mang lại bất ngờ”, nhưng nhấn mạnh rằng hoạt động quân sự của Trung Quốc mới là yếu tố đe dọa ổn định khu vực.

Nói cách khác, dù ngoại giao cấp cao vẫn diễn ra, môi trường an ninh thực tế quanh Đài Loan vẫn căng thẳng.

Tín hiệu không rõ ràng từ Washington

Chính sách của Mỹ cũng góp phần tạo nên sự bất định. Tổng thống Donald Trump cho biết ông vẫn đang cân nhắc việc tiếp tục bán vũ khí cho Đài Loan, đồng thời nói rằng Washington không muốn khuyến khích Đài Loan tuyên bố độc lập với sự hậu thuẫn của Mỹ.

Những phát biểu này có thể được hiểu theo hai cách:

• Đối với Bắc Kinh, đó có thể là tín hiệu rằng Washington không ủng hộ một bước đi nhanh hướng tới độc lập chính thức của Đài Loan.
• Với Đài Bắc, điều đó lại làm dấy lên câu hỏi về mức độ chắc chắn của sự ủng hộ từ Mỹ nếu xảy ra khủng hoảng.

Thêm vào đó, một báo cáo cho biết một gói bán vũ khí lớn cho Đài Loan có thể đang tạm hoãn khi Mỹ ưu tiên dự trữ đạn dược cho các cam kết quân sự khác, làm tăng thêm sự không chắc chắn về thời điểm chuyển giao vũ khí.

Tranh chấp chủ quyền lâu dài

Cốt lõi của căng thẳng vẫn là tranh chấp chính trị lâu dài: Trung Quốc coi Đài Loan là một phần lãnh thổ của mình và không loại trừ khả năng sử dụng vũ lực để thống nhất hòn đảo.

Đài Loan bác bỏ tuyên bố chủ quyền của Bắc Kinh và khẳng định tương lai của mình phải do người dân trên đảo quyết định. Chính sự bất đồng cơ bản này khiến mọi hoạt động quân sự quy mô lớn gần Đài Loan đều trở nên cực kỳ nhạy cảm.

Do đó, ngay cả các hoạt động được mô tả là diễn tập hay tuần tra thông thường cũng thường bị theo dõi sát để xem liệu chúng có phải là diễn tập phong tỏa, gây sức ép quân sự hoặc chuẩn bị cho các kịch bản xung đột hay không.

Tác động vượt ra ngoài eo biển Đài Loan

Hệ quả của động thái này không chỉ giới hạn ở quan hệ Trung Quốc–Đài Loan. Một đợt triển khai trên nhiều vùng biển lớn có thể ảnh hưởng đến:

• Các tuyến vận tải thương mại quốc tế
• Kế hoạch an ninh của các đồng minh Mỹ như Nhật Bản
• Cán cân sức mạnh tại Tây Thái Bình Dương

Đài Loan nằm ở vị trí chiến lược trong chuỗi đảo đầu tiên của Đông Á, vì vậy bất kỳ căng thẳng nào quanh hòn đảo cũng có thể lan rộng ra toàn khu vực. Khi các động thái quân sự lớn trùng với bất định ngoại giao và tranh luận về bán vũ khí, môi trường an ninh trở nên khó dự đoán hơn.

Hiện tại, việc triển khai hơn 100 tàu chủ yếu được xem như tín hiệu về năng lực và ý định chiến lược của Trung Quốc. Tuy nhiên, quy mô của nó – cùng bối cảnh chính trị xung quanh – cho thấy căng thẳng tại eo biển Đài Loan có thể nhanh chóng leo thang từ cạnh tranh ngoại giao sang áp lực quân sự rõ rệt.