Cơn khát bộ nhớ của AI khiến RAM DDR5 đắt gần gấp 5 lần

Cơn sốt xây dựng trung tâm dữ liệu AI đã lan từ các loại bộ nhớ chuyên dụng sang cả RAM phục vụ máy tính cá nhân và thiết bị điện tử. Các nhà cung cấp đang dành tỷ trọng năng lực sản xuất lớn hơn cho HBM và DRAM máy chủ có biên lợi nhuận cao, trong khi công suất mới không thể được bổ sung chỉ sau vài tháng.

Hệ quả đang thể hiện ở ba điểm: giá DDR5 bán lẻ tăng mạnh, các hãng PC phải chuyển chi phí linh kiện sang người mua, còn lượng máy xuất xưởng bắt đầu giảm dù doanh thu toàn ngành vẫn được nâng đỡ bởi giá bán cao hơn.

Chỉ số giá DDR5 tại Đức cho thấy mức tăng bất thường

Đức là một trong những thị trường có số liệu công khai rõ nhất. Chỉ số giá DDR5 tại đây đạt 486 vào tháng 8/2026, trong khi mức giá cơ sở của tháng 7/2025 được quy ước là 100. Nói cách khác, mặt bằng giá được theo dõi đã cao gấp 4,86 lần so với mức cơ sở. Từ tháng 7 đến tháng 8, chỉ số tăng từ 445 lên 486, tương đương khoảng 9,2% theo tháng.

Cách đọc con số này rất quan trọng. Chỉ số 486 không có nghĩa giá đã tăng 486% so với ban đầu. Nó có nghĩa giá hiện bằng 486% mức cơ sở, tức mức tăng thực tế khoảng 386%. Đây cũng là dữ liệu của thị trường bán lẻ Đức, không phải bằng chứng cho thấy mọi sản phẩm DDR5 ở mọi quốc gia đều tăng cùng tỷ lệ.

Các bảng theo dõi khác cũng ghi nhận mức tăng nghiêm trọng nhưng chỉ áp dụng cho từng sản phẩm cụ thể. Một số bộ DDR5 được báo cáo tăng khoảng 355% đến 485% so với cùng kỳ, trong khi bộ DDR5-6400 dung lượng 128GB từng có giá thấp nhất 329 USD nay được niêm yết ở mức 3.399 USD. Đây là cấu hình dung lượng rất lớn, không nên xem là chi phí trung bình của RAM PC. Tuy vậy, nó cho thấy việc nâng cấp máy cho người dùng chuyên nghiệp hoặc người chạy AI cục bộ đã trở nên đắt đỏ đến mức nào.

Ước tính rộng hơn của J.P. Morgan thận trọng hơn về phạm vi: giá DRAM nói chung có thể tăng trên 400% từ đầu năm 2024 đến cuối năm 2026. Đây là dự báo cho toàn bộ thị trường DRAM trong một khoảng thời gian cụ thể, không phải bằng chứng cho một mức tăng đồng đều 500% đối với DDR5 bán lẻ trên toàn cầu.

Vì sao nhu cầu AI lại ảnh hưởng đến RAM của người dùng phổ thông?

Một máy chủ AI cần lượng bộ nhớ rất lớn bên cạnh các chip tăng tốc. Khi nhu cầu xây dựng các hệ thống này tăng, nhà sản xuất có động lực chuyển năng lực wafer sang HBM và DRAM máy chủ, vốn có giá bán và biên lợi nhuận cao hơn. Các báo cáo chuỗi cung ứng xem sự chuyển dịch này là nguyên nhân chính khiến RAM phổ thông trở nên khó mua hơn.

Điều này không có nghĩa người dùng PC đang tranh mua đúng những thanh RAM giống hệt trung tâm dữ liệu. HBM, DRAM máy chủ và DDR5 cho máy tính cá nhân là các sản phẩm khác nhau, nhưng chúng vẫn sử dụng những nguồn lực sản xuất liên quan. Khi công suất được chuyển sang sản phẩm phục vụ AI, phần dành cho phân khúc truyền thống sẽ giảm. Việc xây dựng nhà máy, lắp đặt thiết bị và hoàn tất quy trình kiểm định có thể mất nhiều năm, nên nguồn cung không thể nhanh chóng quay lại mức cũ.

Giá hợp đồng tăng trước khi người mua thấy rõ trên kệ hàng

Giá bán buôn và giá hợp đồng đã tăng nhanh hơn nhiều mức giá bán lẻ. Các báo cáo hiện có cho thấy giá hợp đồng DRAM thông thường tăng khoảng 93% đến 98% theo quý trong quý I/2026, trong khi quý II được dự báo tăng thêm 58% đến 63%.

Các tỷ lệ này chỉ mô tả một số thị trường hợp đồng và giai đoạn nhất định. Không nên áp dụng chúng cho mọi sản phẩm DRAM, NAND hay mọi bộ RAM bán lẻ. Dù vậy, chúng lý giải vì sao nhà bán module và các hãng PC phải điều chỉnh giá hàng tồn kho nhanh đến vậy.

PC đắt hơn nhưng người dùng lại mua ít hơn

Tác động đã xuất hiện trong số liệu thị trường PC. IDC ghi nhận 68,2 triệu máy tính được xuất xưởng trên toàn cầu trong quý II/2026, giảm 4,9% so với cùng kỳ năm trước. Đây là lần suy giảm đầu tiên sau chín quý tăng trưởng liên tiếp, và IDC cho rằng tình trạng thiếu bộ nhớ kéo dài là nguyên nhân dẫn đến sự đảo chiều.

IDC cũng dự báo lượng PC xuất xưởng cả năm 2026 sẽ giảm 11,3%, với tình hình xấu hơn vào cuối năm. Tuy nhiên, dữ liệu hiện có chưa đủ để xác nhận riêng con số cụ thể về việc giá PC trung bình tăng 18,3%; vì vậy không nên trình bày đây là dự báo đã được IDC xác nhận.

Thị trường đang cho thấy một nghịch lý: số lượng máy bán ra giảm nhưng doanh thu vẫn tăng. Theo IDC, các hãng đang tăng giá nhanh hơn tốc độ nhu cầu suy giảm, tạo ra khoảng cách giữa doanh số theo đơn vị và doanh thu tính bằng tiền. Các mẫu cấu hình cao và giá bán trung bình tăng có thể tạm thời bảo vệ doanh thu của nhà sản xuất, dù người tiêu dùng mua ít máy hơn.

Dell, Lenovo và các hãng PC chuyển chi phí sang người mua

Dell và Lenovo được cho là đã chuẩn bị hoặc triển khai mức tăng khoảng 15% đến 20% đối với một số dòng PC và máy chủ khi chi phí bộ nhớ tăng. Các báo cáo ngành khác mô tả phạm vi tăng 10% đến 30% ở một số sản phẩm và nhà sản xuất, trong đó có Dell, HP, Lenovo và Asus.

Những con số này nên được hiểu là các động thái thương mại hoặc khoảng ước tính được báo cáo, không phải một mức tăng duy nhất áp dụng cho mọi laptop và desktop. Mức ảnh hưởng thực tế phụ thuộc vào dung lượng RAM, lượng hàng tồn kho, khu vực bán hàng và việc khách hàng mua lẻ hay ký hợp đồng doanh nghiệp.

Với người dùng, chi phí có thể xuất hiện dưới nhiều hình thức:

• cùng một mẫu máy nhưng giá bán cao hơn;
• nâng cấp RAM trở nên đắt hơn;
• cấu hình RAM thấp hơn nhưng giá niêm yết giữ nguyên; hoặc
• ít lựa chọn cấu hình hơn vì nhà sản xuất ưu tiên những mẫu còn đủ linh kiện để lắp ráp.

Vì thế, giá niêm yết của một chiếc PC chưa nói hết giá trị mà người mua nhận được. Một mẫu máy rẻ hơn nhưng có ít RAM có thể trở nên kém hấp dẫn sau khi cộng thêm chi phí nâng cấp.

Điện thoại và các thiết bị khác cũng chịu áp lực, nhưng không đồng đều

DRAM và bộ nhớ lưu trữ còn được sử dụng trong điện thoại thông minh cùng nhiều thiết bị điện tử khác. Giá bộ nhớ tăng kéo dài có thể làm tăng chi phí sản xuất hoặc buộc nhà sản xuất giảm dung lượng RAM và bộ nhớ trong. IDC cảnh báo cuộc khủng hoảng bộ nhớ có thể làm thị trường smartphone thu hẹp nhưng giá bán trung bình tăng; dự báo tháng 2/2026 của hãng cho rằng lượng smartphone xuất xưởng toàn cầu sẽ giảm 12,9% trong năm.

Mức chuyển chi phí sang người mua sẽ không giống nhau ở mọi sản phẩm. Bộ nhớ chiếm tỷ trọng khác nhau trong giá thành của điện thoại, card đồ họa, TV, ôtô và PC. Hợp đồng với nhà cung cấp, lượng hàng dự trữ và ưu tiên sản phẩm cũng quyết định tốc độ chi phí linh kiện đến tay người tiêu dùng. Bằng chứng hiện có cho thấy rủi ro lan rộng, nhưng chưa đủ để đưa ra một mức tăng giá đáng tin cậy cho từng nhóm sản phẩm.

DRAM và NAND có thể đi theo hai hướng khác nhau

Điểm cần phân biệt trong các dự báo là DRAM và NAND flash. Một triển vọng ngành hiện tại cho rằng DRAM sẽ tiếp tục thiếu hụt mang tính cơ cấu đến năm 2028, với khoảng cách cung-cầu có thể nới rộng trong năm 2027 trước khi nguồn cung cải thiện đáng kể.

NAND có thể diễn biến khác. Cùng triển vọng đó dự báo NAND sẽ chuyển từ thiếu nguồn cung sang cân bằng, rồi có khả năng dư cung vào nửa cuối năm kế tiếp. Vì vậy, nói mọi loại bộ nhớ và lưu trữ sẽ thiếu như nhau đến năm 2028 là một khái quát quá rộng.

Các hãng đang mở rộng sản xuất, nhưng nhà máy mới không thể lập tức giải tỏa thị trường. Xây dựng, lắp đặt thiết bị, chuẩn bị nguyên vật liệu và kiểm định sản xuất đều kéo dài thời điểm công suất mới tạo ra sản lượng đáng kể. Một số phân tích kỳ vọng nguồn cung giảm căng thẳng vào cuối năm 2027 hoặc năm 2028, trong khi các ước tính bi quan hơn cho rằng nguồn cung lớn sẽ đến muộn hơn.

Giá trị trên mỗi đồng chi tiêu đang giảm

Vấn đề trước mắt không chỉ là RAM đắt hơn. Với cùng một ngân sách, người mua có thể nhận được hiệu năng và dung lượng thấp hơn. Họ phải cân nhắc giữa trì hoãn việc mua máy, chấp nhận ít RAM hơn, trả thêm cho một hệ thống dựng sẵn hoặc chi nhiều hơn đáng kể để tự nâng cấp.

Mức giá 3.399 USD cho bộ DDR5-6400 128GB là trường hợp cực đoan, không phải chi phí nâng cấp thông thường. Nhưng nó cho thấy bài toán kinh tế đã thay đổi đối với nhà sáng tạo nội dung, lập trình viên, người chạy máy ảo và những ai muốn vận hành mô hình AI lớn ngay trên máy cá nhân.

Lựa chọn phù hợp phụ thuộc vào nhu cầu. Nếu cần máy ngay, mua cấu hình có đủ RAM từ đầu có thể tiết kiệm hơn so với trông chờ một đợt nâng cấp giá rẻ trong tương lai. Nếu có thể chờ, việc trì hoãn có thể giúp tránh mức giá đỉnh, nhưng các dự báo DRAM nghiêm trọng nhất cũng không cho thấy nguồn cung sẽ sớm trở lại bình thường.

Nguy cơ xuất hiện cú sốc ngược chiều

Tình trạng thiếu hàng cũng có thể tạo ra vòng lặp phản hồi. Lo ngại giá tiếp tục tăng có thể khiến nhà phân phối, nhà sản xuất và các khách hàng lớn đặt hàng dự phòng. Nếu nhu cầu AI sau đó chậm lại hoặc công suất mới xuất hiện nhanh hơn dự kiến, lượng đặt trước có thể biến thành tồn kho dư thừa. Khi đó, giá có thể giảm mạnh, đặc biệt ở NAND, nơi các dự báo đã chỉ ra khả năng dư cung.

Đây là một kịch bản rủi ro, chưa phải bằng chứng cho thấy cuộc khủng hoảng DRAM hiện tại đã là bong bóng đầu cơ. Bức tranh hiện nay phức tạp hơn: nhu cầu AI và việc phân bổ lại công suất đang khiến DRAM thiếu hụt mang tính cơ cấu, trong khi NAND có thể sớm nới lỏng. Với người tiêu dùng và nhà đầu tư, câu hỏi quan trọng không còn là AI có ảnh hưởng đến giá bộ nhớ hay không — điều này đã quá rõ — mà là nhu cầu sẽ vượt nguồn cung khả dụng trong bao lâu.

Kết luận

Việc xây dựng trung tâm dữ liệu AI đang siết thị trường bộ nhớ từ cả hai phía: nhu cầu tăng mạnh và nguồn cung bị ưu tiên cho các sản phẩm phục vụ AI. Dấu hiệu rõ ràng gồm chỉ số DDR5 tại Đức lên 4,86 lần mức cơ sở tháng 7/2025, một số bộ RAM tại Mỹ đạt mức giá cực cao, giá hợp đồng DRAM tăng gần 100% trong một quý và lượng PC xuất xưởng quý II giảm 4,9% so với cùng kỳ.

Điều người mua cần ghi nhớ chính xác hơn câu “mọi loại RAM đều tăng 500%”. Một số sản phẩm và thị trường đã tăng phi thường, nhưng mức độ chênh lệch rất lớn. DRAM nhiều khả năng còn hạn chế đến năm 2028, trong khi NAND có thể chuyển sang dư cung sớm hơn. Trong thời gian chờ nguồn cung bắt kịp, hãy so sánh toàn bộ cấu hình thay vì chỉ nhìn giá niêm yết của PC, đồng thời thận trọng với các tuyên bố về mức tăng đồng loạt hoặc một cuộc thiếu NAND đã được xác nhận do nền tảng Vera Rubin gây ra.