Từ tấn công hệ thống sang thao túng hành vi

Trong nhiều năm qua, các mạng thanh toán đã tăng cường bảo mật bằng những công nghệ như tokenization, xác thực đa lớp và hệ thống giám sát ở cấp mạng. Những biện pháp này giúp giảm đáng kể một số loại gian lận truyền thống.

Hệ quả là tội phạm mạng bắt đầu chuyển mục tiêu sang những điểm yếu khác. Visa mô tả đó là các "bề mặt ít được bảo vệ hơn" — đặc biệt là hành vi con người và quy trình kinh doanh, thay vì hạ tầng thanh toán.

Trong các vụ lừa đảo hiện nay, kẻ gian thường:

• Giả mạo thương hiệu lớn, ngân hàng hoặc cơ quan nhà nước
• Tạo cảm giác khẩn cấp hoặc sợ hãi để thúc ép nạn nhân hành động nhanh
• Thuyết phục người dùng tự chuyển tiền hoặc phê duyệt giao dịch

Vì giao dịch được chính nạn nhân xác nhận, nhiều hệ thống phát hiện gian lận tự động khó có thể nhận diện chúng như giao dịch trái phép.

Visa gọi đây là xu hướng gian lận dựa trên thao túng hành vi, trong đó tội phạm khai thác tâm lý con người thay vì lỗ hổng kỹ thuật.

AI đang làm các vụ lừa đảo nguy hiểm hơn

Báo cáo cho biết trí tuệ nhân tạo đang làm cho các chiến dịch lừa đảo trở nên thuyết phục và dễ mở rộng hơn.

Tội phạm ngày càng sử dụng AI để tạo nội dung giả mạo, tự động hóa chiến dịch và giả danh cá nhân hoặc tổ chức ở quy mô lớn.

Một số ví dụ được nêu trong báo cáo gồm:

• Tin nhắn và email do AI tạo ra giống hệt thông báo chính thức
• Giả giọng nói hoặc deepfake âm thanh để mạo danh người quen
• Công cụ tự động giúp mở rộng chiến dịch lừa đảo tới hàng nghìn nạn nhân

Những công nghệ này làm giảm rào cản kỹ thuật đối với tội phạm, khiến các hoạt động lừa đảo ngày càng giống những “doanh nghiệp số” được tổ chức bài bản với hạ tầng và công cụ tái sử dụng.

Những con số đáng chú ý trong báo cáo

Dữ liệu của Visa cho thấy bức tranh gian lận đang thay đổi nhanh chóng:

• Visa phát hiện gần 1 tỷ USD hoạt động lừa đảo trong giai đoạn tháng 7–12/2025, khiến scams trở thành loại gian lận thanh toán người tiêu dùng lớn nhất.
• Gian lận liên quan đến device token giảm 9,6% so với cùng kỳ năm trước, cho thấy các biện pháp bảo mật lõi đang phát huy hiệu quả.
• Tổn thất từ các cuộc tấn công enumeration giảm 16%, phản ánh tiến bộ trong việc chống thử số thẻ tự động.
• Hoạt động ransomware tăng 26% trong cùng giai đoạn.
• Tuy nhiên chỉ 23% nạn nhân ransomware trả tiền chuộc, mức thấp nhất trong dữ liệu theo dõi của Visa.

Những số liệu này cho thấy một xu hướng rõ ràng: khi các lỗ hổng kỹ thuật được bảo vệ tốt hơn, tội phạm chuyển sang lừa trực tiếp người dùng.

Vì sao Visa kêu gọi sự phối hợp toàn hệ sinh thái

Visa cho rằng việc ngăn chặn các vụ lừa đảo hiện đại rất khó nếu chỉ dựa vào một tổ chức riêng lẻ.

Một vụ lừa đảo có thể bắt đầu bằng quảng cáo giả trên mạng xã hội, chuyển sang tin nhắn hoặc cuộc gọi, và kết thúc bằng giao dịch thanh toán thông qua ngân hàng hoặc nền tảng thương mại điện tử. Không tổ chức nào nhìn thấy toàn bộ chuỗi tấn công.

Báo cáo cảnh báo rằng những điểm yếu lớn nhất thường xuất hiện tại "các đường nối trong hệ sinh thái" — nơi thông tin hoặc phối hợp giữa các tổ chức còn hạn chế.

Vì vậy Visa kêu gọi phản ứng ở cấp hệ thống, bao gồm sự hợp tác giữa:

• Ngân hàng và mạng lưới thanh toán
• Doanh nghiệp và nền tảng số
• Các công ty công nghệ
• Nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý
• Cơ quan thực thi pháp luật

Theo Visa, khi các vụ lừa đảo được hỗ trợ bởi AI có thể diễn ra ở tốc độ máy, những biện pháp phòng thủ rời rạc hoặc thủ công sẽ không còn đủ hiệu quả nếu thiếu sự phối hợp thời gian thực giữa các bên.

Một kỷ nguyên gian lận mới

Kết luận chính của báo cáo là: an ninh thanh toán đang tốt lên, nhưng điều đó cũng khiến tội phạm thay đổi chiến thuật.

Thay vì tấn công hệ thống, chúng chuyển sang thuyết phục người dùng tự thực hiện giao dịch gian lận. Điều này đồng nghĩa với việc chiến lược chống gian lận trong tương lai phải chú trọng nhiều hơn đến hành vi con người, các vụ lừa đảo xuyên nền tảng và các công cụ AI—không chỉ các lỗ hổng kỹ thuật của mạng thanh toán.

Từ tấn công hệ thống sang thao túng hành vi

Trong nhiều năm qua, các mạng thanh toán đã tăng cường bảo mật bằng những công nghệ như tokenization, xác thực đa lớp và hệ thống giám sát ở cấp mạng. Những biện pháp này giúp giảm đáng kể một số loại gian lận truyền thống.

Hệ quả là tội phạm mạng bắt đầu chuyển mục tiêu sang những điểm yếu khác. Visa mô tả đó là các "bề mặt ít được bảo vệ hơn" — đặc biệt là hành vi con người và quy trình kinh doanh, thay vì hạ tầng thanh toán.

Trong các vụ lừa đảo hiện nay, kẻ gian thường:

• Giả mạo thương hiệu lớn, ngân hàng hoặc cơ quan nhà nước
• Tạo cảm giác khẩn cấp hoặc sợ hãi để thúc ép nạn nhân hành động nhanh
• Thuyết phục người dùng tự chuyển tiền hoặc phê duyệt giao dịch

Vì giao dịch được chính nạn nhân xác nhận, nhiều hệ thống phát hiện gian lận tự động khó có thể nhận diện chúng như giao dịch trái phép.

Visa gọi đây là xu hướng gian lận dựa trên thao túng hành vi, trong đó tội phạm khai thác tâm lý con người thay vì lỗ hổng kỹ thuật.

AI đang làm các vụ lừa đảo nguy hiểm hơn

Báo cáo cho biết trí tuệ nhân tạo đang làm cho các chiến dịch lừa đảo trở nên thuyết phục và dễ mở rộng hơn.

Tội phạm ngày càng sử dụng AI để tạo nội dung giả mạo, tự động hóa chiến dịch và giả danh cá nhân hoặc tổ chức ở quy mô lớn.

Một số ví dụ được nêu trong báo cáo gồm:

• Tin nhắn và email do AI tạo ra giống hệt thông báo chính thức
• Giả giọng nói hoặc deepfake âm thanh để mạo danh người quen
• Công cụ tự động giúp mở rộng chiến dịch lừa đảo tới hàng nghìn nạn nhân

Những công nghệ này làm giảm rào cản kỹ thuật đối với tội phạm, khiến các hoạt động lừa đảo ngày càng giống những “doanh nghiệp số” được tổ chức bài bản với hạ tầng và công cụ tái sử dụng.

Những con số đáng chú ý trong báo cáo

Dữ liệu của Visa cho thấy bức tranh gian lận đang thay đổi nhanh chóng:

• Visa phát hiện gần 1 tỷ USD hoạt động lừa đảo trong giai đoạn tháng 7–12/2025, khiến scams trở thành loại gian lận thanh toán người tiêu dùng lớn nhất.
• Gian lận liên quan đến device token giảm 9,6% so với cùng kỳ năm trước, cho thấy các biện pháp bảo mật lõi đang phát huy hiệu quả.
• Tổn thất từ các cuộc tấn công enumeration giảm 16%, phản ánh tiến bộ trong việc chống thử số thẻ tự động.
• Hoạt động ransomware tăng 26% trong cùng giai đoạn.
• Tuy nhiên chỉ 23% nạn nhân ransomware trả tiền chuộc, mức thấp nhất trong dữ liệu theo dõi của Visa.

Những số liệu này cho thấy một xu hướng rõ ràng: khi các lỗ hổng kỹ thuật được bảo vệ tốt hơn, tội phạm chuyển sang lừa trực tiếp người dùng.

Vì sao Visa kêu gọi sự phối hợp toàn hệ sinh thái

Visa cho rằng việc ngăn chặn các vụ lừa đảo hiện đại rất khó nếu chỉ dựa vào một tổ chức riêng lẻ.

Một vụ lừa đảo có thể bắt đầu bằng quảng cáo giả trên mạng xã hội, chuyển sang tin nhắn hoặc cuộc gọi, và kết thúc bằng giao dịch thanh toán thông qua ngân hàng hoặc nền tảng thương mại điện tử. Không tổ chức nào nhìn thấy toàn bộ chuỗi tấn công.

Báo cáo cảnh báo rằng những điểm yếu lớn nhất thường xuất hiện tại "các đường nối trong hệ sinh thái" — nơi thông tin hoặc phối hợp giữa các tổ chức còn hạn chế.

Vì vậy Visa kêu gọi phản ứng ở cấp hệ thống, bao gồm sự hợp tác giữa:

• Ngân hàng và mạng lưới thanh toán
• Doanh nghiệp và nền tảng số
• Các công ty công nghệ
• Nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý
• Cơ quan thực thi pháp luật

Theo Visa, khi các vụ lừa đảo được hỗ trợ bởi AI có thể diễn ra ở tốc độ máy, những biện pháp phòng thủ rời rạc hoặc thủ công sẽ không còn đủ hiệu quả nếu thiếu sự phối hợp thời gian thực giữa các bên.

Một kỷ nguyên gian lận mới

Kết luận chính của báo cáo là: an ninh thanh toán đang tốt lên, nhưng điều đó cũng khiến tội phạm thay đổi chiến thuật.

Thay vì tấn công hệ thống, chúng chuyển sang thuyết phục người dùng tự thực hiện giao dịch gian lận. Điều này đồng nghĩa với việc chiến lược chống gian lận trong tương lai phải chú trọng nhiều hơn đến hành vi con người, các vụ lừa đảo xuyên nền tảng và các công cụ AI—không chỉ các lỗ hổng kỹ thuật của mạng thanh toán.