Bên trong chuyến công du liên hoàn ASEAN của Tô Lâm: Thái Lan, Singapore và bài phát biểu lịch sử tại Shangri-La

Trọng tâm của chặng Thái Lan là sáng kiến "Ba kết nối", khuôn khổ hợp tác đã được lãnh đạo hai nước nhất trí về nguyên tắc vào tháng 11 năm 2022 . Ba trụ cột bao gồm:

• Kết nối chuỗi cung ứng, tập trung vào lọc dầu, nông nghiệp, máy móc và linh kiện điện tử .
• Kết nối doanh nghiệp và địa phương, gắn kết cộng đồng doanh nghiệp và các tỉnh, thành của hai nước.
• Chiến lược tăng trưởng bền vững, bao gồm hợp tác về năng lượng xanh và ứng phó với biến đổi khí hậu.

Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Ngoại giao Thái Lan Sihasak Phuangketkeow xác nhận hai nước đang "nỗ lực hoàn thiện một kế hoạch hành động" dự kiến sẽ được ký kết trong chuyến thăm, đồng thời mô tả đây là "cơ chế then chốt để thúc đẩy Đối tác Chiến lược Toàn diện" . Đại sứ Việt Nam tại Thái Lan Phan Chí Thành cũng nhấn mạnh tương tự: một "chương trình hành động chi tiết với sự tham gia của các bộ, ngành và địa phương hai nước" chính là kết quả chính yếu của chuyến thăm .

Làm sâu sắc hơn thương mại và đầu tư

Thái Lan là nhà đầu tư lớn thứ hai của ASEAN vào Việt Nam, với 797 dự án còn hiệu lực và tổng vốn đăng ký 15,4 tỷ USD . Thương mại song phương tăng tốc mạnh mẽ: chỉ trong bốn tháng đầu năm 2026, kim ngạch hai chiều đã đạt gần 8,6 tỷ USD, tăng 24% so với cùng kỳ năm 2025 . Trước đó, hai bên từng đặt mục tiêu đưa kim ngạch thương mại song phương lên 25 tỷ USD, và chuyến thăm lần này dự kiến sẽ tiếp tục củng cố mục tiêu đó .

Với Việt Nam, Thái Lan không chỉ là một thị trường – đó còn là hành lang trên bộ và đối tác hậu cần quan trọng giúp các nhà sản xuất Việt tham gia sâu vào chuỗi cung ứng khu vực. Như đại sứ Phan Chí Thành nhận định, hội nhập chặt chẽ hơn về chuỗi cung ứng "sẽ giúp Việt Nam tiếp tục mở rộng mạng lưới thương mại toàn cầu bằng cách tận dụng các chuỗi cung ứng khu vực và quốc tế vững mạnh của Thái Lan" .

Điều phối chiến lược và giao lưu nhân dân

Bên cạnh kinh tế, hai nhà lãnh đạo dự kiến sẽ thảo luận về vai trò trung tâm của ASEAN, Biển Đông và hợp tác tiểu vùng Mekong . Thời điểm cũng mang ý nghĩa biểu tượng: chuyến thăm diễn ra đúng dịp kỷ niệm 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao, và một tàu hải quân Thái Lan đã được cử tới Việt Nam hồi tháng 5 như một phần trong các hoạt động chào mừng . Hai nhà lãnh đạo dự kiến sẽ làm sâu sắc hơn điều này bằng các chương trình giao lưu văn hóa và nhân dân bổ sung.

Singapore (29–31/5): Chuyến thăm cấp Nhà nước và màn ra mắt an ninh

Tô Lâm tới Singapore vào ngày 29 tháng 5 cho chuyến thăm cấp Nhà nước theo lời mời của Tổng thống Tharman Shanmugaratnam. Nhưng tâm điểm của ngày hôm đó sẽ là bài phát biểu vào buổi tối, khi ông trở thành nhà lãnh đạo Việt Nam đầu tiên đọc bài phát biểu khai mạc tại Đối thoại Shangri-La, diễn đàn quốc phòng và an ninh có ảnh hưởng nhất châu Á .

Hoàn tất khuôn khổ Đối tác Chiến lược Toàn diện

Việt Nam và Singapore đã nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện vào tháng 3 năm 2025, trong chuyến thăm trước đó của Tô Lâm trên cương vị Tổng Bí thư. Thông báo đó đi kèm hàng loạt biên bản ghi nhớ về chuyển đổi số, phòng chống tội phạm xuyên quốc gia và hợp tác thương mại điện gió ngoài khơi . Thủ tướng Singapore Lawrence Wong lúc đó ghi nhận rằng đây là "Đối tác Chiến lược Toàn diện đầu tiên của Singapore với một quốc gia thành viên ASEAN" .

Chuyến thăm cấp Nhà nước lần này nhằm đưa những thỏa thuận đó từ biên bản ghi nhớ sang giai đoạn triển khai mang tính ràng buộc. Đại sứ Singapore tại Việt Nam, Rajpal Singh, cho biết hai nước hướng tới mục tiêu "cùng hợp tác giải quyết các vấn đề chung, vì lợi ích song phương, và tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực mới như kinh tế số, sản xuất tiên tiến, giáo dục và đào tạo chất lượng cao" .

Hợp tác số hóa, xanh và đổi mới sáng tạo

Singapore đã thể hiện rõ mối quan tâm tới các đối tác vượt ra ngoài khuôn khổ đầu tư truyền thống. Lần nâng cấp tháng 3/2025 bao gồm các biên bản ghi nhớ về thanh toán qua mã QR xuyên biên giới, phát triển số và đổi mới sáng tạo . Chuyến thăm cấp Nhà nước dự kiến sẽ cho ra đời thêm các thông báo về kinh tế số, năng lượng xanh và hợp tác tín chỉ carbon .

Điều này đánh dấu một bước chuyển có chủ đích trong quan hệ Việt Nam – Singapore. Trong nhiều thập kỷ, trụ cột kinh tế được định hình bởi các Khu công nghiệp Việt Nam – Singapore (VSIP). Giờ đây, cả hai bên đều công khai thúc đẩy những lĩnh vực như bán dẫn, fintech, điện gió ngoài khơi và sản xuất tiên tiến – những mảnh ghép phù hợp với khát vọng leo lên nấc thang giá trị của Việt Nam.

Cơ hội tại Shangri-La và câu hỏi về Trung Quốc

Bài phát biểu quan trọng của Tô Lâm vào ngày 29 tháng 5 gắn với kỳ vọng lớn. Đối thoại Shangri-La 2026 diễn ra từ ngày 29–31 tháng 5, với phiên toàn thể thứ năm dành riêng cho "Quan hệ Đối tác Hợp tác của Trung Quốc tại Châu Á – Thái Bình Dương" . Năm 2025, Trung Quốc đã hủy bỏ hoàn toàn một phiên toàn thể về an ninh của chính mình. Do đó, việc chọn một nhà lãnh đạo Việt Nam để mở màn diễn đàn đồng thời gửi đi nhiều tín hiệu.

Tạp chí Asia Times nhận định sự lựa chọn này là dấu mốc cho thấy "vị thế được nâng cao của Việt Nam trong các cuộc đối thoại an ninh khu vực", đồng thời cho rằng nó mang đến cho Hà Nội cơ hội "trấn an các đối tác rằng quyền tự chủ chiến lược của mình vẫn nguyên vẹn, ngay cả khi các ràng buộc thể chế với Bắc Kinh ngày càng sâu sắc" . Bài phát biểu sẽ được dõi theo sát để xem Tô Lâm định hình kiến trúc an ninh của khu vực ra sao – liệu ông nhấn mạnh vào các cơ chế do ASEAN dẫn dắt, cân bằng cường quốc, hay một tầm nhìn mang tính quyết đoán hơn của Việt Nam về trật tự khu vực.

Chùm chuyến thăm nói lên điều gì về ngoại giao khu vực của Việt Nam

Nếu nhìn như một chiến dịch ngoại giao duy nhất, các chuyến thăm liên tiếp của Tô Lâm tiết lộ một chiến lược của Hà Nội mang tính kinh tế và chiến lược rõ rệt.

• Vai trò trung tâm của ASEAN trong thực tiễn. Bằng cách tiếp xúc với Thái Lan và Singapore – hai trong ba nền kinh tế lớn nhất khối – trong một khoảng thời gian ngắn, Việt Nam củng cố vai trò nước kiến tạo đồng thuận ngay cả khi cạnh tranh cường quốc đang gia tăng .
• Đa dạng hóa, không phụ thuộc. Chặng Thái Lan làm sâu sắc liên kết thương mại trên bộ và sản xuất, trong khi chặng Singapore mở ra các kênh hợp tác số hóa, xanh và an ninh. Không một đối tác nào được phép chi phối quá trình hội nhập kinh tế của Việt Nam .
• Cân bằng cường quốc cùng tiếng nói Việt Nam. Bài phát biểu quan trọng tại Shangri-La trao cho Hà Nội một diễn đàn để trình bày tầm nhìn an ninh của chính mình, vào đúng thời điểm cạnh tranh Mỹ - Trung đang định hình lại khu vực. Thực hiện điều đó từ bục phát biểu của một diễn đàn trung lập và uy tín cho phép Việt Nam thúc đẩy lợi ích của mình mà không cần đối đầu công khai .
• Kết quả cụ thể thay vì những chuyến thăm mang tính biểu tượng. Cả hai điểm dừng chân đều được thiết kế để tạo ra các thỏa thuận được ký kết – một chương trình hành động cho chiến lược "Ba kết nối" với Thái Lan, và các biên bản ghi nhớ có tính ràng buộc về kinh tế số, phòng chống tội phạm và hợp tác năng lượng với Singapore – chứ không chỉ là những tuyên bố chung.

Rủi ro, như một số nhà phân tích lưu ý, là sự xuất hiện tại Shangri-La có thể bị lu mờ bởi nghị trình của các cường quốc lớn hơn. Nhưng với Việt Nam, chỉ riêng việc đứng trên bục phát biểu với tư cách nguyên thủ ASEAN đầu tiên mở màn đối thoại có lẽ đã là thành quả đáng kể nhất.