Unitree IPO: Trung Quốc đang cấp vốn cho làn sóng tăng trưởng tiếp theo như thế nào?

Vụ IPO của Unitree Robotics trên Sở Giao dịch Chứng khoán Thượng Hải không chỉ là một thương vụ huy động vốn của nhà sản xuất robot hình người. Đây còn là ví dụ dễ thấy về nỗ lực của Trung Quốc trong việc chuyển dòng vốn sang các công nghệ đòi hỏi nghiên cứu lớn, sản xuất tiên tiến và những ngành được kỳ vọng tạo ra động lực tăng trưởng mới.

Unitree dự kiến huy động khoảng 6,1 tỷ nhân dân tệ từ đợt chào bán 40,45 triệu cổ phiếu, với giá 150,80 nhân dân tệ mỗi cổ phiếu. Đáng chú ý, hồ sơ niêm yết của công ty đã vượt qua vòng xem xét tại Sở Giao dịch Chứng khoán Thượng Hải trong 73 ngày, một tiến trình được xem là rất nhanh đối với một doanh nghiệp công nghệ.

Vì sao Unitree quan trọng hơn một thương vụ IPO?

Robot hình người là một ngành công nghiệp tích hợp. Để tạo ra một sản phẩm có thể vận hành ổn định, doanh nghiệp cần kết hợp năng lực tính toán, trí tuệ nhân tạo, cảm biến, động cơ, bộ giảm tốc, pin, vật liệu, phần mềm và dây chuyền sản xuất tự động.

Vì vậy, nếu robot hình người chuyển từ các màn trình diễn sang những sản phẩm thương mại đáng tin cậy, đầu tư vào một doanh nghiệp dẫn đầu như Unitree có thể kéo theo nhu cầu và cơ hội học hỏi cho cả mạng lưới nhà cung cấp. Các công ty linh kiện, phần mềm công nghiệp, dịch vụ kỹ thuật và đơn vị phát triển ứng dụng đều có thể hưởng lợi từ quá trình mở rộng này.

Đó là lý do các doanh nghiệp công nghệ tiên phong thường được nhìn nhận như những “nền tảng” có khả năng hình thành hệ sinh thái, thay vì chỉ là những công ty khởi nghiệp riêng lẻ. Tuy nhiên, kết quả không tự động đến từ số tiền huy động được. Công nghệ vẫn phải vượt qua các bài toán về chi phí, độ tin cậy, khả năng triển khai và nhu cầu thực tế.

Theo nghĩa đó, IPO Unitree là phép thử đối với khả năng của thị trường vốn trong việc tài trợ cho giai đoạn khó khăn nhất: khoảng chuyển tiếp giữa phát triển công nghệ và thương mại hóa quy mô lớn.

Từ tăng trưởng dựa vào yếu tố đầu vào sang tăng trưởng dựa vào đổi mới

Mục tiêu chính sách rộng hơn không phải là từ bỏ các ngành công nghiệp hiện hữu, mà là nâng cấp chúng đồng thời tạo ra các lĩnh vực công nghệ mới. Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 của Trung Quốc nhấn mạnh cả sản xuất tiên tiến lẫn việc ứng dụng AI và robot trong toàn nền kinh tế.

Cách tiếp cận này phản ánh sự chuyển dịch từ mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào vốn, đất đai, lao động và mở rộng công suất sang mô hình coi đổi mới, năng suất và năng lực công nghệ là động lực trung tâm.

Các tài liệu chính sách của Trung Quốc liệt kê AI hiện thân, năng lượng tương lai, công nghệ lượng tử, giao diện não-máy và 6G trong nhóm ngành công nghiệp tương lai. Những lĩnh vực này được đặt bên cạnh các ngành mới nổi như mạch tích hợp, hàng không vũ trụ, y sinh và kinh tế tầm thấp.

Các ngành nói trên có một số đặc điểm chung:

• Chu kỳ phát triển dài: sản phẩm có thể cần nhiều năm nghiên cứu, thử nghiệm và hoàn thiện trước khi tạo ra doanh thu ổn định.
• Rủi ro công nghệ cao: chi phí nghiên cứu lớn không bảo đảm rằng sản phẩm cuối cùng sẽ có khả năng thương mại.
• Phụ thuộc liên ngành: phần cứng, phần mềm, hạ tầng, tiêu chuẩn và nhân lực chuyên môn thường phải phát triển đồng thời.
• Ý nghĩa chiến lược: năng lực trong các lĩnh vực như chip, AI, không gian và công nghệ lượng tử có thể hỗ trợ cả năng suất kinh tế lẫn khả năng chống chịu trước các cú sốc bên ngoài.

Vì vậy, mục tiêu không chỉ là chọn ra một sản phẩm chiến thắng. Trung Quốc muốn xây dựng một hệ thống công nghiệp có thể phát triển, sản xuất và phổ biến công nghệ mới ở quy mô lớn, đồng thời hiện đại hóa các ngành cũ. Văn phòng Thông tin Quốc vụ viện mô tả hướng đi này là đưa công nghệ từ phòng thí nghiệm xuống nhà máy, qua đó mở ra những cơ hội quy mô nghìn tỷ nhân dân tệ trong nền kinh tế thực.

Vì sao công nghệ tiên phong cần “vốn kiên nhẫn”?

Các doanh nghiệp công nghệ mũi nhọn thường không phù hợp với những tiêu chuẩn niêm yết truyền thống. Họ có thể phải chịu chi phí nghiên cứu cao, thời gian thương mại hóa chưa rõ ràng và chưa có lợi nhuận trong giai đoạn mở rộng.

Cơ quan quản lý chứng khoán Trung Quốc đã phản ứng bằng cách củng cố định hướng “công nghệ cứng” của STAR Market, đồng thời cho phép những doanh nghiệp có chi phí R&D cao, tiềm năng lớn nhưng chưa có lợi nhuận tiếp cận thị trường vốn nếu đáp ứng điều kiện. Các cải cách cũng tạo ra kênh ưu tiên cho hoạt động huy động vốn, sáp nhập và mua lại gắn với những đột phá về công nghệ cốt lõi.

Điều này giải quyết một điểm lệch cơ bản trong tài chính: nhà đầu tư tư nhân và bên cho vay thường muốn lợi nhuận dễ dự đoán trong thời gian tương đối ngắn, trong khi công nghệ chiến lược lại cần nguồn vốn bền bỉ trước khi thị trường trưởng thành.

Vốn cổ phần, trái phiếu công nghệ và các hình thức tài chính dài hạn khác có thể giúp lấp khoảng trống đó. Các chính sách tài khóa và thuế có thể giảm chi phí phát triển; mua sắm công có thể tạo ra những khách hàng ban đầu; còn chính sách nhân tài giúp doanh nghiệp tuyển dụng kỹ sư và nhà nghiên cứu cần thiết để đưa công nghệ phức tạp ra thị trường.

Hướng dẫn về thị trường vốn của Trung Quốc cũng kêu gọi tăng hỗ trợ cho AI, hàng không vũ trụ, năng lượng mới, vật liệu mới, thiết bị cao cấp và công nghệ lượng tử, trong đó có các doanh nghiệp công nghệ chất lượng cao chưa có lợi nhuận.

Dù vậy, phần “kỷ luật” quan trọng không kém phần hỗ trợ. Tiếp cận vốn nhanh hơn không đồng nghĩa với công bố thông tin tốt hơn, định giá hợp lý hay khả năng thực thi thành công. Nếu các ưu đãi chính sách lấn át nguyên tắc thương mại, nguy cơ đầu tư trùng lặp, dự án yếu kém và dư thừa công suất vẫn có thể xảy ra.

STAR Market: cầu nối giữa chính sách công nghệ và vốn công chúng

STAR Market, hay thị trường dành cho các doanh nghiệp khoa học - công nghệ trên sàn Thượng Hải, đang được sử dụng như một cầu nối giữa chính sách công nghiệp và nguồn vốn đại chúng.

Tính đến tháng 6/2026, thị trường này đã thu hút 609 doanh nghiệp công nghệ cứng. Tổng số tiền huy động qua IPO và các đợt tái cấp vốn đã vượt 1,37 nghìn tỷ nhân dân tệ, theo China Daily.

Quy mô đó đặt Unitree vào trong một hệ thống tài chính rộng hơn, thay vì biến công ty thành một biểu tượng đơn lẻ. STAR Market có thể giúp doanh nghiệp huy động tiền cho R&D, nhà máy và quá trình thương mại hóa. Sau đó, hoạt động sáp nhập và mua lại có thể hỗ trợ kết nối công nghệ giữa các mắt xích trong chuỗi cung ứng. Các cải cách quản lý cũng khuyến khích sự phối hợp giữa doanh nghiệp thượng nguồn và hạ nguồn.

Mục tiêu là hình thành một vòng phản hồi:

1. Vốn dài hạn tài trợ cho nghiên cứu và phát triển.
2. Doanh nghiệp biến kết quả nghiên cứu thành sản phẩm và năng lực sản xuất.
3. Những ứng dụng ban đầu tạo nhu cầu cho linh kiện, phần mềm và dịch vụ.
4. Hệ sinh thái nhà cung cấp trở nên mạnh hơn và có tính cạnh tranh cao hơn.
5. Việc ứng dụng rộng rãi giúp nâng năng suất, từ đó tạo thêm lý do để tiếp tục đầu tư.

Trong lĩnh vực robot hình người, vòng lặp này có thể kết nối mô hình AI, chip, cơ cấu truyền động, pin, thiết bị sản xuất và các ứng dụng logistics. Với năng lượng tương lai, công nghệ lượng tử hoặc viễn thông thế hệ mới, các thành phần sẽ khác nhau nhưng logic tài chính và hệ sinh thái tương tự.

Tăng trưởng đi cùng khả năng tự chủ công nghệ

Mô hình này còn có một mục tiêu về khả năng chống chịu và an ninh chiến lược. Kế hoạch 5 năm của Trung Quốc kêu gọi tạo đột phá trong các công nghệ then chốt như AI, chip, không gian, công nghệ hạt nhân và điện toán lượng tử, đồng thời thúc đẩy AI được ứng dụng rộng rãi hơn.

Xây dựng năng lực trong nước có thể giúp giảm sự phụ thuộc vào nhà cung cấp bên ngoài và tăng quyền kiểm soát của các doanh nghiệp nội địa đối với những công nghệ, hạ tầng quan trọng. Nếu tạo ra được sản phẩm có sức cạnh tranh bên ngoài Trung Quốc, các khoản đầu tư này còn có thể củng cố năng lực công nghiệp hướng tới xuất khẩu.

Tuy nhiên, ý nghĩa chiến lược không bảo đảm thành công thương mại. Một ngành có thể đáng để đầu tư vào nghiên cứu và hạ tầng, nhưng vẫn cần khách hàng, mức tăng năng suất và lợi nhuận trên vốn. Việc được niêm yết chỉ cho thấy doanh nghiệp đã tiếp cận được nguồn tài chính; đó chưa phải bằng chứng rằng cả ngành đã trưởng thành.

Thước đo thực sự trong 10 năm tới

IPO Unitree nên được xem là tín hiệu về hướng đi, không phải phán quyết cuối cùng đối với robot hình người. Phép thử quan trọng hơn sẽ là số vốn này có tạo ra sản phẩm ổn định, khách hàng lặp lại, nhà cung cấp mạnh hơn và mức độ ứng dụng công nghiệp có thể đo lường hay không.

Thước đo tương tự cũng áp dụng cho chương trình phát triển các ngành công nghiệp tương lai của Trung Quốc. AI hiện thân, năng lượng tương lai, công nghệ lượng tử, giao diện não-máy và 6G có thể trở thành động lực tăng trưởng quan trọng, nhưng quy mô của chúng sẽ phụ thuộc vào đột phá kỹ thuật và những trường hợp sử dụng thực tế. Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 cung cấp khung chính sách; STAR Market và các cải cách tài chính công nghệ cung cấp kênh vốn; còn các hệ sinh thái công nghiệp phải tạo ra kết quả kinh tế cụ thể.

Ở góc độ đó, Unitree đại diện cho một thay đổi trong mô hình tăng trưởng của Trung Quốc: từ chỉ tài trợ cho năng lực sản xuất sang tài trợ cho cả hệ thống đổi mới. Tham vọng là tạo ra những ngành mới, đồng thời nâng cấp các nhà máy, nhà cung cấp và công nghệ đang hỗ trợ nền kinh tế hiện hữu.

Liệu tham vọng đó có tạo ra những thị trường quy mô nghìn tỷ nhân dân tệ bền vững hay không sẽ phụ thuộc ít hơn vào sự hào hứng quanh một vụ IPO, và nhiều hơn vào khả năng thương mại hóa, quản trị doanh nghiệp và những cải thiện năng suất được duy trì trong thời gian dài.