Leonardo và “tác chiến bằng nguyên mẫu”: Thử nhanh chưa đủ để đưa công nghệ vào sử dụng

Một thiết bị bay tự hành hoạt động tốt trong cuộc trình diễn vẫn còn cách khá xa việc được sản xuất ổn định, vận hành an toàn và bảo trì trong nhiều năm. Đó là điểm mấu chốt khi nhìn vào cách Leonardo gọi là “tác chiến bằng nguyên mẫu”: không chỉ làm mẫu thử nhanh hơn, mà dùng thử nghiệm để tìm xem công nghệ mới có thể trở thành năng lực quốc phòng hữu dụng hay không. Ông Simon Harwood dùng cách gọi này khi nói về hợp tác với các công ty công nghệ đang mở rộng quy mô; Leonardo tự mô tả vai trò của mình là tích hợp những thành phần như cảm biến và hệ thống tự hành thành một hệ thống phục vụ quân đội.1619

Quy mô lớn giúp được gì — và không chứng minh được gì?

Năm 2025, tập đoàn Leonardo ghi nhận doanh thu 19,5 tỷ euro, đơn hàng mới 23,8 tỷ euro và EBITA 1,75 tỷ euro. Tổng chi phí nghiên cứu và phát triển đạt 3 tỷ euro, tăng 20% so với năm 2024. Không nên hiểu toàn bộ khoản này là tiền doanh nghiệp tự bỏ ra cho các ý tưởng mang tính thử nghiệm.4241

Tại Anh, Leonardo UK Ltd báo cáo giá trị đơn hàng nhận mới tăng 36%, doanh thu tăng 15% và lợi nhuận hoạt động tăng 7% so với năm 2024. Theo báo cáo tài chính, phần lớn mức tăng đơn hàng đến từ các hợp đồng lớn liên quan đến máy bay Typhoon; dòng tiền tạo ra từ hoạt động kinh doanh lại giảm do khoản thanh toán cho nhà cung cấp tăng.44 Những con số ấy cho thấy năng lực công nghiệp đáng kể, không cho biết một nguyên mẫu cụ thể đã được đưa vào sử dụng.

Vai trò của Harwood cũng giúp lý giải trọng tâm hợp tác. Tiểu sử công khai của ông nêu hơn 30 năm kinh nghiệm trong khu vực chính phủ, doanh nghiệp và học thuật, cùng trách nhiệm đối với chiến lược và danh mục nghiên cứu, phát triển, đổi mới của Leonardo tại Anh.5 Khi điều trần trước một ủy ban của Quốc hội Anh, ông nhấn mạnh rằng ngoài công nghệ còn cần nhân sự có trình độ và kinh nghiệm phù hợp.4

Từ linh kiện triển vọng đến hệ thống có thể dùng

Câu hỏi đầu tiên không phải “công nghệ này mới đến đâu?”, mà là nó giúp lực lượng thực hiện việc gì? Một cảm biến có thể phát hiện mục tiêu; dữ liệu từ nhiều cảm biến có thể được kết hợp để hỗ trợ quyết định. Harwood nói với Quốc hội Anh rằng Leonardo chế tạo cảm biến và hệ thống thu thập dữ liệu, rồi kết hợp dữ liệu để phục vụ quá trình ra quyết định.23 Thách thức là khiến các bộ phận hoạt động cùng nhau một cách đáng tin cậy, thay vì chỉ chứng minh từng bộ phận chạy tốt riêng lẻ.

Chương trình hợp tác với doanh nghiệp vừa và nhỏ của Leonardo được thiết kế cho quan hệ dài hạn, không chỉ là những hoạt động đổi mới diễn ra một lần.33 Đối tác đầu tiên được công bố là Faculty AI: hai bên dự kiến kết hợp chuyên môn để phát triển các năng lực ứng dụng AI, trong đó có cảm biến thông minh và tác chiến điện tử.30 Đây có thể là con đường để công nghệ của một doanh nghiệp chuyên sâu trở thành một phần của hệ thống quốc phòng lớn hơn. Tuy nhiên, các thông báo hiện có không xác nhận rằng mọi đối tác đều nhận được tài trợ nhiều năm, quyền tiếp cận thông tin an ninh, cơ sở thử nghiệm hay kết nối nhà đầu tư.

Thử nghiệm tạo vòng phản hồi cho quá trình đó. Harwood từng mô tả một cuộc thử nghiệm hệ thống tự hành do các doanh nghiệp vừa và nhỏ của Anh dẫn dắt; trong một bài đăng sau đó, ông cho biết Leonardo đã cùng Faculty, VOLANDER và Applied AGI trình diễn hệ thống nhiều thiết bị bay không người lái mang tên Sovereign Hunter.1936 Đây là ví dụ về thử nghiệm một ý tưởng đã tích hợp nhiều thành phần, nhưng các tường thuật công khai chưa kiểm chứng độc lập hiệu quả trên chiến trường, tình trạng mua sắm hay hiệu năng khi triển khai ở quy mô lớn.

Hợp tác không chỉ đưa công nghệ vào quốc phòng

Leonardo còn đi theo chiều ngược lại. Thỏa thuận với Ploughshare nhằm tìm ứng dụng dân sự cho tài sản trí tuệ hình thành từ công nghệ quốc phòng của Leonardo UK.1 Cấp phép sử dụng công nghệ hoặc thành lập doanh nghiệp phát triển từ công nghệ đó có thể là những hướng thương mại hóa, song bằng chứng được cung cấp không cho biết đã hoàn tất bao nhiêu thương vụ hay tạo ra khoản thu nào.

Hợp tác cũng không đồng nghĩa với từ bỏ mua lại doanh nghiệp. Giám đốc điều hành Leonardo cho biết đơn vị mới của hãng tại Ukraine sẽ tìm kiếm cơ hội hợp tác, đầu tư và có thể mua lại các công ty công nghệ quân sự tại đây.17 Dù công nghệ đi vào tập đoàn bằng con đường nào, phép thử cuối cùng vẫn là khả năng tích hợp và cung ứng để đáp ứng nhu cầu thực tế của khách hàng.

Phép thử sau cuộc trình diễn

Thị trường công nghệ thời chiến ở Ukraine làm nổi bật bài toán kết hợp hệ thống tiên tiến, số lượng hạn chế với thiết bị tự hành có chi phí thấp hơn. Không thể chỉ so giá từng sản phẩm: bên mua còn phải tính đến khả năng sống sót, thay thế, hậu cần và hiệu quả duy trì theo thời gian. Triển vọng sau chiến tranh của các công ty khởi nghiệp Ukraine sẽ phụ thuộc vào nhu cầu tiếp tục tồn tại và khả năng đưa sản phẩm vào sản xuất; sự quan tâm của Leonardo không bảo đảm họ sẽ tồn tại.17

Tương tự, dự trữ sẵn trang bị giúp đáp ứng nhu cầu ngay lập tức, còn duy trì năng lực sản xuất dự phòng giúp bổ sung khi cần. Cả hai đều tốn kém trước khi khủng hoảng xảy ra và đòi hỏi khách hàng sẵn sàng trả tiền cho khả năng sẵn sàng ấy. Với nghiên cứu tại Anh trong các lĩnh vực như lượng tử, quang tử và công nghệ sinh học, câu hỏi thương mại vẫn là: ai sẽ đặt hàng lặp lại, và nhà cung cấp có thể tăng quy mô hay không?

Leonardo nói Sovereign Hunter đã giành giải thưởng công nghệ, nhưng giải thưởng và tuyên bố của doanh nghiệp về mức độ bảo đảm an toàn không thay thế được bằng chứng có thể kiểm chứng độc lập về kết quả triển khai.38 Một phần hiệu năng quốc phòng khó có thể công khai. Vì vậy, thước đo công khai thuyết phục nhất của “tác chiến bằng nguyên mẫu” không phải một màn trình diễn diễn ra nhanh đến đâu, mà là liệu những lần thử nghiệm tiếp theo có dẫn tới hệ thống an toàn, vận hành lặp lại được và có thể sản xuất, mua sắm, bảo trì lâu dài hay không.