Robot Trung Quốc rời sân khấu nhào lộn để bước vào nhà máy

Diễn biến này phản ánh sự phấn khích của nhà đầu tư và đà thúc đẩy công nghiệp—chính sách dành cho robot. Nó chưa chứng minh Unitree hay toàn ngành đã giải quyết được bài toán thị trường, biên lợi nhuận và nhu cầu dài hạn. Sang phiên kế tiếp, cổ phiếu mở cửa giảm 11%, cho thấy kỳ vọng trong một ngành còn non trẻ và mang tính đầu cơ cao có thể đảo chiều nhanh đến mức nào.

Vì sao Trung Quốc có nền tảng robot đặc biệt mạnh?

Trung Quốc bước vào cuộc đua AI hiện thân với một “phòng thí nghiệm” công nghiệp có quy mô hiếm có. Năm 2024, nước này lắp đặt 295.000 robot công nghiệp, chiếm 54% tổng số robot được lắp đặt trên toàn cầu. Số robot công nghiệp đang vận hành trong các nhà máy Trung Quốc đạt 2,027 triệu, lớn nhất thế giới. Các nhà sản xuất nội địa cũng lần đầu vượt các nhà cung cấp nước ngoài, chiếm 57% thị trường robot công nghiệp trong nước.

Quy mô này quan trọng vì AI hoạt động trong thế giới vật lý chỉ tiến bộ qua quá trình triển khai lặp đi lặp lại. Nhà máy, kho hàng và môi trường dịch vụ có thể cung cấp dữ liệu về vật thể, chuyển động, lỗi máy và quy trình làm việc của con người. Đồng thời, chúng tạo ra những bài toán vận hành cụ thể mà khách hàng sẵn sàng trả tiền để giải quyết.

Hệ sinh thái công nghiệp rộng hơn cũng đem lại lợi thế. Các cụm nhà cung ứng dày đặc trong lĩnh vực điện tử, pin, động cơ, điện công suất, chế tạo chính xác và xe điện có thể giúp doanh nghiệp thử nghiệm phần cứng nhanh hơn, đồng thời giảm chi phí khi thiết kế đạt độ hoàn thiện cần thiết. Lợi thế cốt lõi không nhất thiết nằm ở việc Trung Quốc phát minh mọi linh kiện hay thuật toán, mà ở khả năng công nghiệp hóa toàn bộ chuỗi linh kiện và đưa nguyên mẫu tiến gần hơn tới sản xuất hàng loạt.

Tuy nhiên, nền tảng này chưa hoàn chỉnh. Nghiên cứu về ngành AI hiện thân Trung Quốc cho biết các nhà sản xuất robot hình người vẫn phụ thuộc đáng kể vào chip và hệ sinh thái phần mềm của Nvidia, dù chuỗi cung ứng phần cứng trong nước đang được nội địa hóa nhanh chóng. Robot hình người Trung Quốc cũng còn hạn chế về độ chính xác, sự khéo léo và khả năng vận hành tự chủ; nhiều sản phẩm mới chỉ được thử nghiệm trong những nhiệm vụ hẹp hoặc tại các địa điểm cụ thể.

AI hiện thân cần những gì?

Một robot hữu ích không chỉ là lớp vỏ có hình dáng giống người. Hệ thống này thường bao gồm nhiều tầng công nghệ:

• Cơ khí và chuyển động: động cơ, bộ truyền giảm tốc, cơ cấu chấp hành, pin, khung nhẹ, cảm biến lực, bộ mã hóa, hệ thống giữ thăng bằng và bàn tay có thể kiểm soát lực.
• Cảm nhận môi trường: camera, cảm biến chiều sâu, cảm biến xúc giác và phần mềm hợp nhất các tín hiệu thành mô hình có thể sử dụng về môi trường xung quanh.
• Lập kế hoạch và điều khiển: định vị, lập kế hoạch chuyển động và điều khiển thời gian thực để phản ứng trước những thay đổi bất ngờ.
• Trí tuệ robot: mô hình thị giác-ngôn ngữ-hành động, mô phỏng, học bắt chước, học tăng cường và các tập dữ liệu lớn từ hoạt động trong thế giới thực.
• Hạ tầng triển khai: sạc pin, quản lý đội robot, giám sát từ xa, bảo trì, hệ thống an toàn và tích hợp với quy trình làm việc của khách hàng.

Bài toán khó nhất là độ tin cậy trong môi trường vật lý. Robot phải xử lý vật thể chưa từng gặp, không gian lộn xộn, ánh sáng thay đổi, nền sàn không hoàn hảo, con người ở gần và tình trạng hao mòn phần cứng.

Một màn trình diễn thành công chỉ chứng minh rằng nhiệm vụ có thể hoàn thành một lần. Một sản phẩm khả thi phải làm được việc đó lặp đi lặp lại, an toàn và với chi phí mà khách hàng chấp nhận.

Robot sẽ được triển khai ở đâu trước?

Những ứng dụng có triển vọng sớm nhất thường có ba đặc điểm: công việc lặp lại, môi trường tương đối có cấu trúc và lợi tức đầu tư có thể đo đếm.

Nhà máy và logistics

Nhà máy, kho hàng là thị trường tự nhiên cho robot thực hiện các nhiệm vụ như vận hành máy, kiểm tra, hỗ trợ lắp ráp, vận chuyển, gắp, đóng gói và phân loại bưu kiện. Đây cũng là những công việc thực tế được trình diễn tại hội nghị ở Bắc Kinh.

Robot hình người có thể hữu ích tại những nơi đã được thiết kế cho công cụ và quy trình của con người. Nhưng với nhiệm vụ chuyên biệt, cánh tay robot, robot bánh xe hoặc robot bốn chân có thể hiệu quả hơn. Hình dáng chiến thắng sẽ phụ thuộc vào công việc, chứ không phải mức độ giống người của máy.

Nông nghiệp

Nông nghiệp mở ra cơ hội cho thiết bị tự hành ngoài đồng, giám sát cây trồng, phun thuốc, hỗ trợ thu hoạch, theo dõi vật nuôi và phân loại nông sản. Dù vậy, trang trại thường có địa hình khó, thời tiết biến đổi, môi trường không có cấu trúc và chu kỳ hoạt động theo mùa. Vì thế, robot di động chuyên dụng có thể thực tế hơn robot hình người đa năng trong nhiều trường hợp.

Y tế và phục hồi chức năng

Robot có thể hỗ trợ vận chuyển trong bệnh viện, khử khuẩn, phục hồi chức năng và trị liệu. Các hệ thống phẫu thuật có thể hỗ trợ những quy trình được kiểm soát chặt chẽ. Tuy nhiên, những ứng dụng này phải đáp ứng yêu cầu cao hơn về an toàn, kiểm định lâm sàng và phê duyệt quản lý. Năng lực kỹ thuật vì vậy chưa đủ để bảo đảm thương mại hóa nhanh.

Chăm sóc người cao tuổi và dịch vụ công

Các ứng dụng tiềm năng trong chăm sóc gồm hỗ trợ di chuyển, theo dõi, nhắc lịch, tương tác xã hội và vận chuyển vật dụng trong cơ sở chăm sóc. Trong không gian công cộng và thương mại, robot có thể đảm nhiệm việc vệ sinh, tiếp tân, hướng dẫn, giao hàng, kiểm kê và tuần tra an ninh.

Chương trình quốc gia của Trung Quốc đặt mục tiêu đưa hơn 10.000 robot hình người vào sử dụng thương mại và phát triển trên 100 kịch bản ứng dụng có giá trị cao vào cuối năm 2026, trong các lĩnh vực như sản xuất, logistics, bán lẻ và y tế. Đây là mục tiêu chính sách, không phải kết quả đã được chứng minh.

Ứng phó khẩn cấp

Robot bốn chân, máy bay không người lái và robot di động chắc chắn thường phù hợp hơn robot hình người cho các nhiệm vụ kiểm tra, trinh sát khu vực nguy hiểm, hỗ trợ chữa cháy, tìm kiếm cứu nạn và chuyển tiếp liên lạc. Trong những tình huống này, độ bền, khả năng điều khiển từ xa và năng lực cảm biến có thể quan trọng hơn hình dáng giống người.

Các dữ liệu hiện có cho thấy số lượng thử nghiệm và triển khai có mục tiêu đang tăng lên. Tuy nhiên, vẫn còn quá sớm để kết luận Trung Quốc đã đạt mức ứng dụng rộng rãi, tự chủ và có lợi nhuận trong nông nghiệp, y tế, chăm sóc người cao tuổi hay ứng phó khẩn cấp.

Vì sao robot hình người trở thành mặt trận Mỹ–Trung?

Robot hình người hấp dẫn về mặt chiến lược vì nhà máy, cửa hàng và nhà ở vốn được thiết kế xoay quanh cơ thể, công cụ và quy trình của con người. Về lý thuyết, một robot hai chân có hai tay đủ năng lực có thể đảm nhiệm nhiều công việc mà không cần một loại máy riêng cho từng vị trí.

Với Trung Quốc, robot hình người kết nối nhiều ưu tiên: nâng cấp sản xuất, xây dựng ngành công nghệ giá trị cao và tận dụng thế mạnh trong pin, động cơ, điện tử và sản xuất quy mô lớn. Với Mỹ và các đối thủ khác, cuộc đua làm nổi bật những lợi thế về nghiên cứu AI tiên tiến, hạ tầng tính toán và hệ sinh thái phần mềm.

Cuộc cạnh tranh vì thế không chỉ là ai chế tạo được thân robot ấn tượng nhất. Câu hỏi lớn hơn là bên nào có thể kết hợp đáng tin cậy các bộ truyền động, cảm biến, chip, mô hình AI, dữ liệu huấn luyện, năng lực sản xuất và khách hàng triển khai. Nền công nghiệp và hệ sinh thái xe điện đem lại cho Trung Quốc lợi thế đáng kể, trong khi sự phụ thuộc vào chip và phần mềm Nvidia vẫn là điểm dễ tổn thương về chiến lược.

Các dự báo thị trường giải thích vì sao nhà đầu tư chú ý, nhưng cần được xem xét thận trọng. Một dự báo của IDC được trích dẫn trong các bài viết đặt quy mô thị trường AI hiện thân toàn cầu ở mức 1.500 tỷ USD vào năm 2030. Đây là một kịch bản nghiên cứu thị trường, không phải dự báo chắc chắn.

Những rào cản giữa quy mô và vị thế dẫn đầu

Linh kiện cốt lõi và năng lực tính toán

Chip hiệu năng cao, cảm biến tiên tiến, bộ truyền giảm tốc chính xác, hệ thống servo và bàn tay khéo léo vẫn là những nút thắt quan trọng. Phụ thuộc vào linh kiện nước ngoài có thể làm tăng chi phí, đồng thời tạo rủi ro về nguồn cung và kiểm soát xuất khẩu.

Phần mềm robot

Phần cứng có thể tiến nhanh hơn trí tuệ cần thiết để điều khiển nó. Robot phải khái quát hóa từ môi trường này sang môi trường khác, tự khắc phục lỗi và tương tác an toàn với con người. Giám đốc điều hành Unitree thừa nhận phần mềm robot vẫn đi sau phần cứng.

Chu kỳ kiểm định dài

Không giống sản phẩm thuần kỹ thuật số, robot chịu hao mòn vật lý, cần được lắp đặt, bảo dưỡng và tích hợp vào hoạt động thực tế. Khách hàng cần bằng chứng về thời gian hoạt động, độ an toàn, tỷ lệ hoàn thành nhiệm vụ và tổng chi phí sở hữu trước khi thay thế quy trình hiện có.

Bằng chứng thương mại

Các chỉ số quan trọng không phải là khả năng nhảy múa, nhào lộn hay một vụ IPO gây chú ý. Đó là tỷ lệ hoàn thành nhiệm vụ lặp lại, tỷ lệ lỗi thấp, chi phí bảo trì, mức độ sẵn sàng chi trả của khách hàng và doanh thu lặp lại từ bán robot hoặc mô hình robot như một dịch vụ. Reuters cho biết chỉ một số lượng hạn chế robot Unitree đang được sử dụng trong môi trường thương mại, dù công ty có lợi nhuận và nhận được sự phấn khích lớn trên thị trường.

Kết luận

Trung Quốc có con đường đáng tin cậy để trở thành một cường quốc robot toàn cầu nhờ kết hợp cơ sở robot công nghiệp lớn nhất thế giới, mạng lưới sản xuất dày đặc, thị trường nội địa khổng lồ và sự hỗ trợ chính sách dành cho AI hiện thân.

Nước này có thể đặc biệt mạnh trong việc hạ chi phí phần cứng và mở rộng các ứng dụng đã tương đối成熟 như tự động hóa công nghiệp, logistics, kiểm tra và robot bốn chân.

Nhưng quy mô sản xuất chỉ là điều kiện tạo thuận lợi, không phải bảo đảm cho vị thế dẫn đầu về trí tuệ robot. Phép thử quyết định của Trung Quốc là liệu nước này có thể biến những màn trình diễn tại hội nghị và sự hưng phấn của nhà đầu tư thành những cỗ máy đáng tin cậy, an toàn, rẻ và hoạt động ổn định trong môi trường của khách hàng hay không.

Giai đoạn tiếp theo của cuộc đua robot sẽ không thuộc về nguyên mẫu gây choáng ngợp nhất, mà về những công ty chứng minh được giá trị thương mại ở quy mô lớn.