Lợi suất trái phiếu Pháp tăng không chỉ vì nhà đầu tư lo về quy mô nợ công. Họ còn cân nhắc liệu một chính phủ đang chịu sức ép từ biểu tình và phân hóa chính trị có thể thống nhất được kế hoạch đáng tin cậy để kiểm soát thâm hụt hay không. Vì vậy, phần bù rủi ro của Pháp so với Đức đã tăng lên mức gợi nhớ khủng hoảng nợ khu vực đồng euro. Đây là tín hiệu cảnh báo về chi phí vay và niềm tin, chứ không phải dự báo chắc chắn rằng Pháp sắp vỡ nợ.
Chênh lệch lợi suất nói lên điều gì?
Trái phiếu chính phủ là khoản vay mà nhà đầu tư cấp cho một quốc gia. Lợi suất trái phiếu 10 năm của Pháp có lúc chạm 5,1415% trong tháng 10 — mức cao nhất kể từ năm 2002. Cùng ngày 22/10, phần chênh giữa lợi suất Pháp và Đức được các bản tin ghi nhận ở những mức khác nhau, khoảng 174 đến 178 điểm cơ bản, tương đương gần 1,8 điểm phần trăm. Các con số là những thời điểm ghi nhận khác nhau trong một phiên giao dịch biến động, không phải một mức cố định.
23
32
49
61
Một bản tin sau đó mô tả chênh lệch ở mức gần 1,6 điểm phần trăm và cao hơn gấp đôi so với tháng 6/2026. Lợi suất và chênh lệch thay đổi liên tục, nên các số liệu này cần được hiểu theo thời điểm cụ thể.
52
Nói đơn giản, chênh lệch càng lớn thì nhà đầu tư càng đòi Pháp trả lãi cao hơn Đức để bù cho rủi ro mà họ cảm nhận. Đức thường được dùng làm mốc so sánh trong khu vực đồng euro. Chỉ số này cho thấy mức độ lo ngại tương đối của thị trường, nhưng tự nó không chứng minh Pháp mất khả năng thanh toán.
Áp lực ngân sách gặp sức ép ngoài đường phố
Pháp đang chịu chi phí vay cao hơn trong lúc triển vọng ngân sách bị đặt dấu hỏi. Ngày 30/10, Fitch cảnh báo tăng trưởng yếu hơn, chi phí vay tăng và thâm hụt rộng hơn đã làm triển vọng ổn định nợ xấu đi. Hãng xếp hạng này cũng cho rằng phân hóa chính trị khiến việc duy trì các biện pháp giảm thâm hụt trở nên khó khăn.
17
Các cuộc biểu tình làm bài toán thêm phức tạp. Người dân xuống đường vì chi phí sinh hoạt, dịch vụ công và giáo dục; chính phủ chịu sức ép phải đáp ứng một phần yêu cầu. Nhưng mỗi cam kết mới lại đặt ra câu hỏi về nguồn tiền và mức độ phù hợp với mục tiêu giảm thâm hụt.
Từ đó có thể hình thành một vòng áp lực: nhà đầu tư nghi ngờ khả năng kiểm soát ngân sách nên đòi lợi suất cao hơn; lãi suất cao khiến việc vay mới hoặc đảo nợ đắt đỏ hơn; ngân sách vì thế càng khó dành nguồn lực cho các ưu tiên khác. Đây là cơ chế rủi ro, không phải bằng chứng rằng khủng hoảng nợ chắc chắn xảy ra.
Nợ công Pháp được một số báo cáo mô tả ở mức khoảng 120% GDP. Một ước tính khác dự báo chi phí lãi vay tăng từ khoảng 79 tỷ euro năm 2026 lên hơn 91 tỷ euro năm 2027. Những con số này nhấn mạnh sức ép dài hạn, nhưng không tự chúng cho biết kết cục của ngân sách hay thị trường trái phiếu.
Chính phủ hứa gì với học sinh, sinh viên?
Gói đáp ứng của chính phủ gồm tối đa 4 tỷ euro cho các khoản vay cải tạo trường học, cùng 1 tỷ euro dành cho đại học.
34
41
52 Chính phủ cũng cam kết thay đổi đáng kể Parcoursup — nền tảng trực tuyến tuyển sinh đại học của Pháp — trong năm 2027 trước khi thay thế hệ thống vào năm 2028.
33
34
Các đề xuất khác gồm giới hạn sĩ số một số lớp trung học ở 28 học sinh và mở thêm 15.000 chỗ học bậc đại học.
42
43 Tuy nhiên, đây là những cam kết có tiến độ và cách cấp vốn khác nhau. Khoản vay cải tạo trường học không giống trợ cấp: tiền được cấp để đầu tư nhưng vẫn phải hoàn trả. Việc thay thế Parcoursup vào năm 2028 cũng không tạo ra thay đổi ngay lập tức cho học sinh hiện tại.
34
42
Khả năng chi trả là phép thử quan trọng. Việc thực hiện gói đề xuất phụ thuộc vào tìm kiếm các khoản cắt giảm bù trừ và thông qua biện pháp trong ngân sách vốn đã hướng tới giảm thâm hụt.
42 Còn về hiệu quả, các nhượng bộ chưa đủ để chấm dứt bất đồng: đại diện sinh viên tuyên bố sẽ tiếp tục biểu tình.
33
53
Hai con số biểu tình, không phải một ước tính thống nhất
Trong ngày đình công và biểu tình 5/11, Bộ Nội vụ Pháp ghi nhận khoảng 575.000 người tham gia 193 sự kiện; công đoàn CGT đưa ra con số 1,6 triệu. Đây là hai ước tính riêng biệt, không nên gộp thành một số liệu đã được xác nhận thống nhất.
1
2
5
Các cuộc tuần hành nhìn chung diễn ra trong hòa bình, dù có đụng độ tại một số thành phố. CNN dẫn thông tin của Bộ Nội vụ cho biết 448 người bị bắt giữ.
1
4 Quy mô biểu tình cho thấy áp lực xã hội vẫn đáng kể, nhưng không thể giải thích toàn bộ diễn biến của thị trường trái phiếu: nhà đầu tư còn quan tâm đến tình hình tài khóa và khả năng chính phủ đạt được đồng thuận chính trị.
Xếp hạng tín nhiệm: cảnh báo rủi ro, không phải tuyên bố vỡ nợ
Ngày 30/10, Fitch giữ xếp hạng tín nhiệm Pháp ở mức A+ nhưng chuyển triển vọng từ ổn định sang tiêu cực. Xếp hạng chưa bị hạ; triển vọng tiêu cực cho thấy nguy cơ xấu đi trong tương lai đã tăng lên. Fitch nêu các yếu tố gồm tình hình tài khóa suy yếu, phân hóa chính trị, tăng trưởng thấp hơn, chi phí vay cao hơn và thâm hụt rộng hơn.
17
20
Moody’s cũng giữ xếp hạng Pháp ở Aa3 với triển vọng tiêu cực trong tháng 10.
28 Cả hai quyết định đều không phải lời tuyên bố rằng Pháp sắp vỡ nợ. Chúng nhấn mạnh câu hỏi liệu nước này có thể kiềm chế chi phí vay và đưa ra lộ trình tài khóa đủ đáng tin hay không. S&P dự kiến xem xét xếp hạng Pháp vào ngày 27/11; đây là mốc rà soát, chưa phải kết quả đánh giá.
J.P. Morgan Asset Management cho rằng còn quá sớm để mua tài sản Pháp khi rủi ro ngân sách và chính trị vẫn hiện hữu, đồng thời nhận định một cuộc khủng hoảng nợ lan rộng trong khu vực đồng euro khó xảy ra.
29
58 Hai ý này có thể cùng đúng: phần bù rủi ro tăng là dấu hiệu đáng lo về điều kiện vay và niềm tin, nhưng không đồng nghĩa biến động của Pháp chắc chắn sẽ kéo cả khu vực vào khủng hoảng.