TEOSA đưa chiến lược giáo dục số và AI của Thái Lan vào thử nghiệm thực tế

Từ khẩu hiệu chính sách đến mô hình có thể kiểm chứng

Sáng kiến Technology-enabled Open Schools for All (TEOSA) đã chuyển những mục tiêu rộng lớn về giáo dục số và trí tuệ nhân tạo (AI) của Thái Lan thành một mô hình thử nghiệm cụ thể tại trường học. Ngày 4/3/2026, quan hệ hợp tác giữa UNESCO, Huawei và Bộ Giáo dục Thái Lan chính thức đưa các lớp học thông minh vào 10 trường tại hai tỉnh Buriram và Si Sa Ket. 14

Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở việc lắp đặt thiết bị. TEOSA kết hợp ba yếu tố thường bị tách rời trong các chương trình chuyển đổi số: hạ tầng, hợp tác giữa các trường và phát triển năng lực giáo viên. Cách tiếp cận này giúp chính sách được thử nghiệm trong điều kiện thực tế, đồng thời mở ra khả năng tiếp cận công bằng hơn.

Mạng lưới “trường mẹ – trường con”

Tại mỗi tỉnh, một “trường mẹ” được kết nối với bốn “trường con”. Thay vì dồn thiết bị và chuyên môn vào một cơ sở có điều kiện tốt, mô hình này tạo thành mạng lưới để các trường cùng chia sẻ nguồn lực, nội dung giảng dạy và kinh nghiệm chuyên môn. UNESCO cho biết chương trình thí điểm bao phủ 10 trường ở vùng đông bắc Thái Lan, trong đó mỗi trường mẹ liên kết với bốn trường đối tác. 11

Thiết kế này mang lại một hướng tiếp cận thực tế trước bài toán chênh lệch cơ hội học tập số. Các trường nhỏ hoặc ở khu vực xa trung tâm có thể tham gia giờ học kết nối và hoạt động bồi dưỡng chuyên môn mà không phải tự xây dựng toàn bộ hạ tầng cũng như đội ngũ kỹ thuật riêng.

Hạ tầng là nền móng cho dạy học kết hợp

Các trường tham gia được trang bị màn hình tương tác, camera vật thể, máy tính dùng tại bàn học và đường truyền internet tốc độ cao. 11 Theo Huawei, 10 trường trung học trong dự án phục vụ khoảng 4.000 học sinh và được cung cấp công cụ giảng dạy số cùng chương trình đào tạo công nghệ thông tin và truyền thông (ICT). 12

Những thành phần này tạo điều kiện cho nhiều hình thức dạy học linh hoạt hơn: bài giảng có thể được chia sẻ giữa các trường kết nối, nội dung số bổ trợ cho giờ học trực tiếp, còn giáo viên có thêm công cụ cho hoạt động học tập và đánh giá.

Vì vậy, công nghệ trong TEOSA không được xem như khoản đầu tư phần cứng độc lập. Hạ tầng đóng vai trò là lớp triển khai để các mục tiêu về học tập số của Thái Lan vận hành trong lớp học.

Giáo viên vẫn là trung tâm của chiến lược AI

TEOSA đồng thời coi năng lực giáo viên là điều kiện tiên quyết để AI được đưa vào trường học một cách có trách nhiệm. Hoạt động tập huấn và trình diễn trong lớp học được xây dựng theo Khung năng lực AI dành cho giáo viên của UNESCO. Khung này xác định 15 năng lực thuộc năm nhóm: tư duy lấy con người làm trung tâm, đạo đức AI, nền tảng và ứng dụng AI, sư phạm AI và AI phục vụ học tập chuyên môn. 9 1

Các năng lực được phát triển theo ba cấp độ: Tiếp thu (Acquire), Đào sâu (Deepen) và Sáng tạo (Create). Khung hướng đến việc bảo vệ quyền của giáo viên, duy trì quyền chủ động của con người và thúc đẩy tính bền vững. 9

Cách tiếp cận này định vị AI như công cụ hỗ trợ soạn bài, phản hồi hoặc đánh giá, chứ không phải lực lượng thay thế phán đoán nghề nghiệp của giáo viên. Giáo viên vẫn chịu trách nhiệm về bối cảnh, tính bao trùm, sự phù hợp của phương pháp và mối quan hệ giáo dục với học sinh.

Một phép thử cho chính sách giáo dục số và AI

Chính sách “Chuyển đổi giáo dục trong kỷ nguyên số” và Chiến lược cùng Kế hoạch hành động quốc gia về AI giai đoạn 2022–2027 của Thái Lan đòi hỏi nhiều hơn cam kết trang bị công cụ số. Các chính sách này đặt ra những câu hỏi triển khai cụ thể: Nên kết nối trường nào trước? Giáo viên cần được hỗ trợ ra sao? Làm thế nào để học sinh ở các cộng đồng còn thiếu thốn cũng tiếp cận được việc học số? Những nguyên tắc nào cần áp dụng cho hoạt động dạy và đánh giá có sự hỗ trợ của AI?

TEOSA tạo ra một phạm vi đủ rõ để kiểm chứng các câu hỏi đó. Sự kết hợp giữa các trường được kết nối, mạng lưới học tập dùng chung, thiết bị lớp học và đào tạo giáo viên đem lại một mô hình đầy đủ hơn so với chương trình chỉ tập trung vào hạ tầng. Trọng tâm của dự án đối với năng lực số và AI cũng đặt sự sẵn sàng của nhà giáo ngang hàng với việc triển khai công nghệ. 14

Hợp tác công – tư, nhưng trách nhiệm công vẫn phải rõ ràng

Mỗi đối tác đảm nhận một vai trò khác nhau: UNESCO cung cấp định hướng giáo dục và đạo đức; Bộ Giáo dục Thái Lan kết nối dự án với hệ thống trường công và chính sách quốc gia; Huawei hỗ trợ công nghệ và triển khai. Các hoạt động hội thảo về Nền tảng học tập số và năng lực AI của Thái Lan cho thấy hợp tác này không chỉ dừng ở việc lắp đặt thiết bị trong lớp học. 13

Tuy nhiên, cơ quan công quyền vẫn phải giữ trách nhiệm đối với chương trình học, tính bao trùm, quyền riêng tư, đánh giá và nguồn tài chính dài hạn. Hợp tác công – tư có thể giúp đẩy nhanh thử nghiệm, nhưng tự thân mô hình này không bảo đảm rằng mọi học sinh đều được tiếp cận bình đẳng hoặc hệ thống có thể vận hành bền vững.

TEOSA đã chứng minh điều gì — và chưa chứng minh điều gì?

Cho đến nay, TEOSA đã cho thấy một cách thực tế để kết nối hạ tầng số với đào tạo giáo viên và hợp tác giữa các trường. Tuy vậy, dự án chưa chứng minh rằng chương trình đã cải thiện kết quả học tập hoặc vĩnh viễn thu hẹp khoảng cách số tại Thái Lan. Các thông tin hiện có mô tả một giai đoạn triển khai ban đầu, chưa phải là đánh giá tác động hoàn chỉnh.

Đóng góp lâu dài của TEOSA đối với chính sách giáo dục số và AI sẽ phụ thuộc vào những bước tiếp theo: mạng lưới có duy trì được độ ổn định hay không, giáo viên có tiếp tục được hỗ trợ hay không, dữ liệu của học sinh và nhà trường có được quản trị có trách nhiệm hay không, và việc mở rộng có dựa trên bằng chứng độc lập hay không.

Nếu các điều kiện đó được đáp ứng, dự án có thể giúp Thái Lan chuyển các mục tiêu chính sách quốc gia thành tiêu chuẩn, ngân sách và hệ thống phát triển chuyên môn có thể vận hành ngoài phạm vi 10 trường ban đầu.