Vì sao các vụ tấn công ở Vùng Vịnh đẩy Brent lên 108 USD và WTI vượt 103 USD?

Giá dầu tăng mạnh vì thị trường đồng thời phải định giá hai rủi ro liên kết với nhau: các vụ tấn công mới quanh những tuyến hàng hải ở Vùng Vịnh và việc Saudi Arabia mất tuyến đường ống chủ lực giúp xuất khẩu dầu không cần đi qua eo biển Hormuz.

Khi thị trường mở cửa hôm thứ Hai, hợp đồng dầu Brent tăng 3,62 USD, tương đương 3,46%, lên 108,23 USD/thùng. Dầu WTI của Mỹ tăng 3,15 USD, tương đương 3,15%, lên 103,20 USD/thùng. Động lực không chỉ là phản ứng trước từng vụ việc riêng lẻ, mà là nỗi lo các gián đoạn vận tải có thể kéo dài và chuyển thành thiếu hụt nguồn cung vật chất. 1

Các cuộc tấn công mới làm phần bù rủi ro tăng vọt

Cuối tuần qua, rủi ro xuất hiện cả ở Saudi Arabia lẫn trên biển:

• Truyền thông nhà nước Saudi Arabia cho biết nhà dân và một nhà thờ Hồi giáo tại tỉnh Jazan bị hư hại trong một vụ tấn công mà nước này quy cho lực lượng Houthi. Houthi nói họ đã tấn công một căn cứ quân sự của Saudi Arabia ở tỉnh lân cận. 1
• Tại eo biển Hormuz, cơ quan UK Maritime Trade Operations của Anh cho biết một vật thể phóng đã đánh trúng một tàu, gây cháy và buộc thủy thủ đoàn phải sơ tán. Iran cho biết một tàu thương mại của Iran ngoài khơi nước này có một người thiệt mạng và bốn người bị thương. 1

Với giới giao dịch dầu, điểm đáng ngại nhất là thời điểm xảy ra sự việc: đường ống Đông–Tây của Saudi Arabia — tuyến thay thế chính để tránh eo Hormuz — vốn đã ngừng hoạt động. Vì vậy, rủi ro không còn chỉ nằm ở luồng tàu qua Hormuz mà còn lan sang phương án vòng qua Biển Đỏ.

Đường ống của Saudi Arabia quan trọng đến mức nào?

Trước khi ngừng hoạt động, đường ống Đông–Tây đã vận chuyển khoảng 4 triệu thùng dầu mỗi ngày đến cảng Yanbu bên bờ Biển Đỏ. Khối lượng này tương đương xấp xỉ 4% nguồn cung dầu toàn cầu. Giá trị chiến lược của tuyến ống là cho phép Saudi Arabia xuất khẩu mà không phụ thuộc vào eo biển Hormuz — một điểm nghẽn hàng hải trọng yếu. 17

Đường ống bị đóng sau một vụ tấn công bằng máy bay không người lái, trong khi giới chức Saudi Arabia chưa công bố thời điểm khởi động lại. Các nguồn tin trong ngành nói với Reuters rằng lượng dầu dự trữ tại Yanbu chỉ đủ duy trì xuất khẩu trong khoảng 5–7 ngày nếu dòng chảy từ đường ống không được nối lại. 17

Điều này không có nghĩa 4% nguồn cung thế giới đã lập tức biến mất. Đây là sản lượng có nguy cơ bị ảnh hưởng nếu việc ngừng hoạt động kéo dài vượt quá thời gian dự trữ, còn các giải pháp logistics thay thế không bù đắp được. Ước tính thời gian sửa chữa do các nguồn tin đưa ra dao động từ vài ngày đến 5–6 tuần, khiến thời gian gián đoạn trở thành yếu tố then chốt đối với giá dầu. 17

Thêm một điểm nghẽn: cửa ngõ Biển Đỏ

Bab el-Mandeb, cửa ngõ dẫn vào Biển Đỏ, cũng là hành lang đặc biệt quan trọng đối với vận tải năng lượng. Thông tin về việc Houthi tiến quân quanh đảo Perim làm gia tăng lo ngại về an toàn hàng hải trên Biển Đỏ và các tuyến xuất khẩu của Saudi Arabia.

Tuy nhiên, các thông tin được cung cấp không xác lập độc lập rằng việc kiểm soát Perim sẽ khiến một lượng riêng biệt tương đương 4%–5% nguồn cung dầu toàn cầu gặp rủi ro. Con số được hỗ trợ rõ ràng hơn là khoảng 4 triệu thùng/ngày từng đi qua đường ống Đông–Tây của Saudi Arabia trước khi tuyến này đóng cửa. 17

Vì sao giá dầu đã vượt 100 USD từ tuần trước?

Đợt tăng mới diễn ra sau một tuần leo dốc mạnh: Brent đã tăng khoảng 8% trong tuần trước đó và lần đầu vượt 100 USD/thùng kể từ tháng 7. Nguyên nhân là xung đột diện rộng cùng những hạn chế liên quan đến Hormuz đã làm thị trường kỳ vọng nguồn cung sẽ thắt chặt hơn. 11

Các vụ tấn công mới khiến hai “van giảm áp” của thị trường cùng suy yếu:

• Xuất khẩu qua Biển Đỏ của Saudi Arabia: Đường ống Đông–Tây đóng cửa làm hạn chế khả năng chuyển hướng dầu để tránh Hormuz. 17
• Triển vọng một thỏa thuận hàng hải: Các cuộc đàm phán về việc đi lại qua Hormuz không diễn ra theo kế hoạch. 18

Thị trường dầu thường phản ánh nguy cơ thiếu hụt trong tương lai trước khi số liệu cung ứng chính thức cho thấy điều đó. Trong trường hợp này, nhà đầu tư lo một cú sốc vận tải ngắn hạn có thể trở thành sự sụt giảm xuất khẩu thực sự nếu kho dự trữ ở Yanbu cạn trước khi đường ống được khôi phục.

Cuộc họp Oman bị hoãn có ý nghĩa gì?

Cuộc họp giữa Iran và các nước vùng Vịnh dự kiến tổ chức tại Oman nhằm bàn về các sắp xếp cho vận tải qua eo biển Hormuz. Oman cho biết cuộc họp bị hoãn “vì lợi ích của đồng thuận”, còn Iran nói sẽ không mở lại eo biển cho đến khi các yêu cầu của Mỹ được đáp ứng. 18

Việc hoãn họp không tự thân làm dòng dầu dừng chảy, nhưng làm suy giảm niềm tin rằng một cơ chế vận hành có thể sớm được thiết lập để cải thiện khả năng đi lại hoặc hạ mức nguy hiểm đối với tàu thuyền. Trong bối cảnh các vụ tấn công diễn ra quanh những tuyến dầu mỏ then chốt, thiếu một lối thoát ngoại giao trước mắt đã hỗ trợ phần bù rủi ro cao hơn trên giá dầu. 18

Điều gì có thể quyết định diễn biến giá dầu tiếp theo?

Hai biến số chính là tốc độ Saudi Arabia khôi phục đường ống Đông–Tây và khả năng ngoại giao tạo ra một thỏa thuận khả thi về vận tải qua Hormuz.

Nếu đường ống vẫn đóng đủ lâu để dự trữ tại Yanbu cạn kiệt, xuất khẩu của Saudi Arabia có thể bị cắt giảm; theo các bên mua dầu và nhà giao dịch được Reuters dẫn lời, khối lượng gặp rủi ro có thể lên tới khoảng 4% nguồn cung toàn cầu. 17 Nếu đàm phán không tạo được cơ chế vận hành cho tàu thuyền và các cuộc tấn công tiếp diễn, giá dầu có thể duy trì phần bù địa chính trị đáng kể. 18

Tony Sycamore, chuyên gia phân tích của IG, cho rằng dầu có thể tiến về 119,48 USD/thùng — mức đỉnh thiết lập gần tháng 3 — nếu đàm phán tại Oman không cho kết quả và đường ống không sớm vận hành trở lại. Đây là một kịch bản thị trường, không phải dự báo chắc chắn: việc sửa chữa nhanh, một thỏa thuận hàng hải hiệu quả hoặc hạ nhiệt xung đột đều có thể làm giảm phần bù rủi ro nguồn cung. 1