Dơi có thể bắt nguồn từ châu Âu cách đây khoảng 65 triệu năm

Dơi ngày nay sống ở nhiều nơi trên thế giới, nhưng nơi chúng đang sống không nhất thiết là nơi tổ tiên chúng xuất hiện. Nghiên cứu của liên minh Bat1K, công bố trên Nature ngày 23/9/2026, ghép dữ liệu bộ gen với hóa thạch để lần theo những nhánh đã biến mất khỏi cây tiến hóa. Kết quả cho thấy dơi nhiều khả năng xuất hiện ở châu Âu khoảng 65 triệu năm trước, rồi mới lan ra các châu lục khác. Đây là kết luận được dữ liệu ủng hộ mạnh nhất, không phải việc tìm thấy trực tiếp con dơi đầu tiên. 31819

Vì sao cần cả bộ gen lẫn hóa thạch?

Nhóm nghiên cứu phân tích bộ gen ở cấp nhiễm sắc thể của 103 loài dơi, trong đó có 42 bộ gen mới được lắp ráp. Mẫu nghiên cứu bao phủ đủ 21 họ dơi hiện còn được công nhận, giúp làm rõ quan hệ họ hàng giữa các loài đang sống. 25

Nhưng cây họ hàng ấy sẽ thiếu những nhánh đã tuyệt chủng nếu chỉ dựa vào dơi ngày nay. Vì vậy, nhóm còn đưa vào 699 đặc điểm hình thái của 65 loài, gồm 44 loài dơi hóa thạch có niên đại trước kỷ Đệ tứ. Kết hợp hai loại bằng chứng giúp họ đánh giá lại những nơi tổ tiên loài dơi từng sinh sống, thay vì suy ra nguồn gốc chỉ từ sự phân bố hiện tại. 18

Từ việc so sánh các bộ gen, nhóm cũng dựng lại 26 nhiễm sắc thể của dơi tổ tiên. Đó là cấu trúc được suy luận bằng phân tích, không phải ADN lấy từ hóa thạch. Các phân tích ủng hộ nguồn gốc châu Âu vào cuối thế Paleocen, thay vì những giả thuyết trước đây nghiêng về châu Á, châu Phi hoặc Bắc Mỹ. 118

Những con dơi đầu tiên có thể đã biết làm gì?

Cây tiến hóa mới gợi ý rằng tổ tiên chung của các loài dơi còn sống đã có khả năng bay chủ động và định vị bằng tiếng vang — phát âm thanh rồi dựa vào tiếng dội lại để nhận biết môi trường xung quanh. Điều đó cho thấy hai khả năng này có lẽ hình thành rất sớm trong lịch sử tiến hóa của dơi, dù những thông tin hiện có chưa xác định chính xác chúng phát triển bằng cách nào. 24

Theo các tường thuật về nghiên cứu, những nhánh dơi thời kỳ đầu có thể đã từ châu Âu đến châu Phi, rồi mở rộng sang châu Á, châu Mỹ và Australia. Đây là lộ trình được suy ra từ phân tích tiến hóa và địa lý, không phải chuỗi hóa thạch ghi lại đầy đủ từng chặng di cư. Tương tự, mốc khoảng 65 triệu năm là một ước tính, không nên hiểu là ngày xuất hiện chính xác của dơi. 3918

Giá trị của dữ liệu mới không dừng ở câu chuyện nguồn gốc

Bat1K đặt mục tiêu giải trình tự bộ gen của mọi loài dơi còn sống. Bộ dữ liệu trải rộng trên tất cả các họ dơi là một bước tiến tới mục tiêu đó, chứ chưa phải điểm kết thúc. 2541 Trong tương lai, các bộ gen tham chiếu này có thể giúp tìm hiểu những thay đổi di truyền liên quan đến cánh, giác quan, tuổi thọ và phản ứng với tác nhân gây nhiễm; chúng cũng có thể hỗ trợ nghiên cứu đa dạng loài phục vụ bảo tồn. Đó là hướng nghiên cứu tiềm năng, không phải những kết quả về sức khỏe hay bảo tồn đã được công trình này chứng minh. 1419