Ba cú sốc cùng lúc khiến thị trường toàn cầu bán tháo

Khi nhiều cú sốc kinh tế xảy ra cùng lúc, thị trường tài chính thường phản ứng rất mạnh. Đó chính là điều đã xảy ra khi ba yếu tố lớn hội tụ: hội nghị thượng đỉnh giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình không đạt đột phá, dữ liệu kinh tế Trung Quốc yếu đi, và giá dầu tăng vì gián đoạn tại eo biển Hormuz.

Sự kết hợp này tạo ra một kịch bản kinh tế mà các nhà đầu tư đặc biệt lo ngại: tăng trưởng giảm nhưng lạm phát lại tăng. Trong môi trường đó, ngân hàng trung ương khó nới lỏng chính sách tiền tệ, khiến thị trường dễ rơi vào trạng thái bán tháo.

Hội nghị Trump–Tập không mang lại đột phá

Trước cuộc gặp giữa lãnh đạo Mỹ và Trung Quốc tại Bắc Kinh, giới đầu tư kỳ vọng hai nền kinh tế lớn nhất thế giới có thể giảm căng thẳng thương mại và địa chính trị. Nhưng kết quả thực tế chỉ mang tính biểu tượng, với rất ít tiến triển cụ thể.

Các nhà phân tích cho rằng dù bầu không khí ngoại giao có vẻ tích cực, cuộc họp không giải quyết được vấn đề lớn nhất của thị trường lúc đó: gián đoạn vận chuyển dầu tại eo biển Hormuz và căng thẳng Trung Đông. Vì vậy nỗi lo về nguồn cung năng lượng và lạm phát vẫn còn nguyên.

Trước và trong hội nghị, thị trường theo dõi sát sao xem liệu có tín hiệu giảm căng thẳng thương mại, cải thiện dòng chảy năng lượng hay không. Khi không có bước đột phá rõ ràng, kỳ vọng tích cực nhanh chóng suy yếu.

Dữ liệu kinh tế Trung Quốc làm dấy lên lo ngại tăng trưởng

Cùng thời điểm đó, Trung Quốc công bố số liệu kinh tế tháng 4 yếu hơn dự báo, khiến thị trường càng lo lắng.

Sản lượng công nghiệp của Trung Quốc chỉ tăng 4,1% so với cùng kỳ năm trước, giảm mạnh so với 5,7% của tháng 3 và thấp hơn dự báo 5,9% của các nhà kinh tế. Đây là mức tăng chậm nhất kể từ tháng 7/2023.

Vì Trung Quốc là quốc gia tiêu thụ hàng hóa lớn nhất thế giới, bất kỳ dấu hiệu chậm lại nào cũng ảnh hưởng ngay tới tâm lý thị trường. Sau khi dữ liệu được công bố, giá đồng và một số kim loại công nghiệp giảm khi các quỹ đầu tư bắt đầu đóng các vị thế đặt cược vào nhu cầu tăng mạnh.

Đối với thị trường cổ phiếu, điều này báo hiệu rủi ro lợi nhuận của các tập đoàn đa quốc gia và các nước xuất khẩu hàng hóa có thể suy yếu.

Cú sốc dầu từ eo biển Hormuz

Song song với những lo ngại về tăng trưởng, thị trường năng lượng lại chịu sức ép từ địa chính trị.

Eo biển Hormuz — tuyến vận chuyển dầu quan trọng của thế giới nối Vịnh Ba Tư với thị trường toàn cầu — bị gián đoạn vì xung đột khu vực. Điều này khiến giá dầu tăng mạnh, có lúc dao động quanh 102 USD/thùng trong thời điểm căng thẳng.

Vì một phần lớn nguồn cung dầu thế giới đi qua tuyến đường này, bất kỳ gián đoạn kéo dài nào cũng làm dấy lên lo ngại chi phí năng lượng sẽ tiếp tục cao.

Giá dầu đẩy kỳ vọng lạm phát tăng

Khi giá năng lượng tăng, tác động thường lan rộng khắp nền kinh tế: từ vận tải, sản xuất đến giá tiêu dùng.

Thị trường tài chính nhanh chóng phản ánh điều đó. Chỉ số lạm phát kỳ vọng 5 năm (five‑year inflation breakeven) đã tăng lên khoảng 2,7%, cho thấy nhà đầu tư dự đoán áp lực giá cả sẽ duy trì ở mức cao trong những năm tới.

Điều này khiến viễn cảnh kinh tế trở nên phức tạp: tăng trưởng có dấu hiệu yếu đi nhưng lạm phát lại chưa hạ nhiệt.

Vì sao nhà đầu tư nghĩ Fed sẽ giữ lãi suất cao lâu hơn

Thông thường, khi kinh tế toàn cầu chậm lại, thị trường kỳ vọng ngân hàng trung ương sẽ giảm lãi suất để hỗ trợ tăng trưởng.

Tuy nhiên trong trường hợp này, giá dầu cao và lạm phát tăng khiến Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) khó nới lỏng chính sách tiền tệ. Các báo cáo thị trường cho thấy dữ liệu kinh tế Mỹ và tình hình lạm phát khiến nhiều nhà đầu tư tin rằng Fed không có khả năng cắt giảm lãi suất sớm.

Kỳ vọng lãi suất duy trì ở mức cao cũng khiến đồng USD tăng giá, vì dòng vốn tìm đến các tài sản an toàn và lợi suất cao hơn tại Mỹ.

Vì sao đợt bán tháo lan rộng

Ba cú sốc này xảy ra gần như cùng lúc đã kích hoạt một làn sóng “risk‑off” — khi nhà đầu tư giảm rủi ro trên diện rộng.

• Cổ phiếu và tài sản nhạy cảm với tăng trưởng giảm vì lo ngại lợi nhuận doanh nghiệp suy yếu.
• Đồng USD mạnh lên khi nhà đầu tư tìm nơi trú ẩn an toàn.
• Thị trường hàng hóa biến động mạnh vì vừa chịu áp lực nhu cầu yếu vừa chịu rủi ro nguồn cung.

Bức tranh lớn hơn: cú sốc kiểu “stagflation”

Điều khiến phản ứng của thị trường trở nên mạnh mẽ là sự kết hợp của nhiều yếu tố, chứ không phải một sự kiện riêng lẻ:

• Hội nghị Trump–Tập không giải quyết được căng thẳng địa chính trị.
• Dữ liệu Trung Quốc cho thấy tăng trưởng đang chậm lại.
• Xung đột Trung Đông làm gián đoạn tuyến vận chuyển dầu quan trọng.
• Giá năng lượng cao đẩy kỳ vọng lạm phát tăng.

Khi tăng trưởng suy yếu nhưng lạm phát vẫn cao, ngân hàng trung ương khó kích thích kinh tế bằng cách giảm lãi suất. Đó chính là môi trường mà thị trường tài chính thường phản ứng tiêu cực — và lý do khiến đợt bán tháo lần này diễn ra trên diện rộng.