Cuộc trò chuyện ngắn tại APEC mở ra dấu hiệu hạ nhiệt trong căng thẳng Nhật – Trung

Một cuộc trao đổi ngắn giữa Bộ trưởng Thương mại Nhật Bản Ryosei Akazawa và Bộ trưởng Thương mại Trung Quốc Wang Wentao tại cuộc họp bộ trưởng thương mại APEC ở Tô Châu đã thu hút sự chú ý của giới quan sát. Dù chỉ diễn ra trong thời gian ngắn và không phải cuộc gặp chính thức, đây là tiếp xúc cấp bộ trưởng đầu tiên giữa hai nước kể từ khi tranh chấp ngoại giao bùng phát vào tháng 11.

Cuộc tiếp xúc đầu tiên sau nhiều tháng căng thẳng

Theo ông Akazawa, hai bên không tổ chức cuộc gặp song phương chính thức tại hội nghị Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương (APEC). Tuy vậy, ông đã tiếp cận Bộ trưởng Wang và có một cuộc trò chuyện ngắn trước bữa tối hôm thứ Sáu; nội dung cụ thể không được tiết lộ.

Dù mang tính không chính thức, cuộc trao đổi này vẫn có ý nghĩa ngoại giao đáng kể. Ông Akazawa là quan chức Nhật Bản cấp cao nhất đến Trung Quốc kể từ khi tranh chấp bắt đầu, khiến cuộc trò chuyện trở thành tương tác cấp cao nhất giữa hai chính phủ trong nhiều tháng.

Trong ngoại giao, những cuộc gặp bên lề tại các diễn đàn đa phương thường được xem như cách để thăm dò khả năng nối lại đối thoại khi quan hệ song phương đang căng thẳng.

Nguyên nhân khiến quan hệ Nhật – Trung rạn nứt

Căng thẳng bắt đầu sau phát biểu của Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi, khi bà nói rằng nếu Trung Quốc tấn công Đài Loan, Tokyo có thể sẽ phải phản ứng. Bắc Kinh coi tuyên bố này là sự can thiệp vào vấn đề chủ quyền nhạy cảm của Trung Quốc.

Đài Loan từ lâu là một trong những điểm nóng địa chính trị lớn nhất ở Đông Á. Vì vậy, các tuyên bố của lãnh đạo nước ngoài liên quan đến khả năng phản ứng quân sự thường khiến Trung Quốc phản ứng mạnh về ngoại giao.

Các biện pháp gây sức ép từ Bắc Kinh

Sau tranh cãi, Trung Quốc đã áp dụng nhiều biện pháp gây sức ép kinh tế và chính trị đối với Nhật Bản. Theo các báo cáo truyền thông, những động thái này bao gồm:

• Khuyến cáo hoặc hạn chế công dân Trung Quốc du lịch đến Nhật Bản
• Hạn chế xuất khẩu một số nguyên tố đất hiếm quan trọng cho sản xuất công nghệ cao

Đất hiếm là nhóm vật liệu chiến lược được sử dụng trong điện tử, xe điện, năng lượng tái tạo và cả công nghệ quốc phòng. Trung Quốc hiện chiếm tỷ trọng lớn trong nguồn cung toàn cầu, vì vậy việc hạn chế xuất khẩu có thể gây tác động đáng kể đến chuỗi cung ứng quốc tế.

Vì sao hội nghị APEC có ý nghĩa

Cuộc họp bộ trưởng thương mại APEC tại Tô Châu quy tụ đại diện từ 21 nền kinh tế thành viên, thảo luận về các vấn đề như mất cân bằng thương mại, khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng và sự bất ổn của kinh tế toàn cầu.

Việc Nhật Bản vẫn cử một bộ trưởng nội các tới tham dự sự kiện do Trung Quốc đăng cai mang thông điệp ngoại giao quan trọng. Điều đó cho thấy Tokyo vẫn sẵn sàng tham gia hợp tác đa phương tại Trung Quốc, bất chấp tranh chấp song phương.

Một tín hiệu nhỏ nhưng đáng chú ý

Cuộc trò chuyện ngắn tại Tô Châu không phải là bước đột phá. Không có cuộc gặp chính thức và nội dung trao đổi cũng không được công bố.

Tuy vậy, trong ngoại giao, ngay cả những tương tác ngắn cũng có giá trị biểu tượng. Chúng cho thấy các kênh liên lạc vẫn chưa bị đóng lại hoàn toàn và cả hai bên có thể đang thăm dò khả năng ổn định quan hệ trong tương lai.

Ở thời điểm hiện tại, sự kiện này được xem như một bước thận trọng đầu tiên nhằm duy trì đối thoại giữa hai nền kinh tế lớn của khu vực châu Á – Thái Bình Dương, dù các bất đồng sâu rộng vẫn còn tồn tại.