Canada quyết định đáp trả Mỹ sau khi các cuộc đàm phán thương mại nhanh chóng đi vào bế tắc. Ottawa cho rằng những yêu cầu mới của Washington về văn hóa, ô tô và chủ quyền đòi hỏi Canada nhượng bộ quá nhiều nhưng đổi lại quá ít. Sau đó, Mỹ áp mức thuế lên tới 50% đối với lượng hàng hóa Canada trị giá 27,6 tỷ CAD. Canada chọn cách đáp trả tương ứng cả về tổng giá trị lẫn mức thuế trên từng sản phẩm.
1
2
Gói biện pháp này nhằm đạt hai mục tiêu cùng lúc: bảo vệ các ngành công nghiệp Canada khỏi hàng nhập khẩu Mỹ bị giảm giá cạnh tranh ngay trên thị trường nội địa, đồng thời tạo đủ sức ép kinh tế và chính trị để Washington quay lại các cuộc thương lượng thực chất.
Canada sẽ áp thuế lên những mặt hàng nào?
Các mức thuế mới dự kiến có hiệu lực từ 0 giờ 1 phút ngày 8/9, áp dụng cho khoảng 700 nhóm sản phẩm với ba mức 15%, 25% và 50%, tùy theo mức thuế tương ứng mà Mỹ áp lên hàng Canada. Những lĩnh vực bị nhắm tới gồm:
- Thuế 15%: một số mặt hàng điện tử, dụng cụ và sản phẩm liên quan;
- Thuế 25%: thiết bị gia dụng, sản phẩm sữa như phô mai và một số sản phẩm phái sinh từ thép, nhôm; và
- Thuế 50%: thép, nhôm, đồ nội thất, quần áo và hàng may mặc, cùng một số nhóm hàng khác.
1
3
4
Các biện pháp này chỉ áp dụng cho hàng hóa có xuất xứ từ Mỹ. Những lô hàng đã được vận chuyển trước thời điểm áp thuế được miễn, qua đó giảm tác động tức thời đối với các chuyến hàng đang trên đường.
42
Hải sản ban đầu nằm trong danh sách dự kiến, nhưng Ottawa sau đó đã miễn áp thuế đối với mặt hàng này sau khi tiếp nhận ý kiến từ ngành công nghiệp. Điều chỉnh đó cho thấy danh sách thuế không chỉ là công cụ gây sức ép trong đàm phán mà còn được cân nhắc để hạn chế tổn thất đối với doanh nghiệp và chuỗi cung ứng Canada.
4
17
Vì sao đàm phán thương mại đổ vỡ?
Canada đình chỉ đàm phán thay vì chấp nhận các điều khoản mà Ottawa cho là bất lợi. Thủ tướng Mark Carney cho biết những yêu cầu cuối cùng của Mỹ tập trung vào ba vấn đề nhạy cảm: cách đối xử với hàm lượng Canada trong ô tô, các biện pháp bảo vệ văn hóa và tiếng Pháp, cùng những câu hỏi rộng hơn về quyền tự quyết và chủ quyền của Canada.
19
28
Các quy định về tiếng Pháp trở thành điểm nóng nổi bật. Những vấn đề gây tranh cãi bao gồm yêu cầu nhãn hàng hóa song ngữ và các quy định ảnh hưởng đến khả năng người dùng tìm thấy, cũng như việc quảng bá, nội dung văn hóa Canada và tiếng Pháp. Với Ottawa, đây là những vấn đề liên quan đến bảo vệ văn hóa và thẩm quyền quốc gia, chứ không đơn thuần là rào cản tiếp cận thị trường.
22
23
Đó là lý do Canada chọn phản ứng tương hỗ thay vì đưa ra một nhượng bộ hẹp. Việc áp thuế “đô la đối đô la”, “mức nào đối mức đó” cho phép Ottawa thể hiện rằng nước này sẽ bảo vệ các ngành bị ảnh hưởng mà không chấp nhận những điều kiện đàm phán nền tảng của Washington.
Gói hỗ trợ 7,5 tỷ CAD của Ottawa gồm những gì?
Canada công bố gói hỗ trợ mới trị giá 7,5 tỷ CAD cùng với các biện pháp thuế đáp trả, bên cạnh gần 25 tỷ CAD đã được công bố trước đó. Mục tiêu là bổ sung thanh khoản cho doanh nghiệp, hỗ trợ đầu tư và giúp người lao động bị ảnh hưởng bởi xung đột thương mại. Các hạng mục chính gồm:
1
8
- 1,5 tỷ CAD bổ sung cho Sáng kiến Ứng phó Thuế quan Khu vực, trong đó có hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa;
- 500 triệu CAD thông qua một dòng tín dụng thanh khoản của Ngân hàng Phát triển Doanh nghiệp Canada (BDC), cùng việc mở rộng điều kiện tiếp cận các chương trình hỗ trợ của BDC;
- 2 tỷ CAD cho Quỹ Đa dạng hóa Canada Vững mạnh, hướng tới các dự án đầu tư sẵn sàng triển khai bị ảnh hưởng bởi thuế quan; và
- 3,5 tỷ CAD cho hỗ trợ khẩn cấp người lao động và người sử dụng lao động, gồm nới lỏng tạm thời quy định về bảo hiểm việc làm, đào tạo và hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp.
1
Gói hỗ trợ không thể xóa bỏ chi phí do thương mại suy giảm. Mục đích của nó là giúp doanh nghiệp có thêm thời gian duy trì dòng tiền, tìm nhà cung cấp hoặc khách hàng mới và tránh việc cú sốc thuế quan ngắn hạn lập tức biến thành sa thải hay đóng cửa.
Ai sẽ chịu tác động?
Doanh nghiệp và người lao động Canada
Các công ty Canada phụ thuộc vào nguyên liệu hoặc linh kiện từ Mỹ có thể phải chịu chi phí cao hơn, ngay cả khi sản phẩm hoàn thiện của họ không nằm trong danh sách bị đánh thuế trực tiếp. Những doanh nghiệp bán hàng sang Mỹ lại đối mặt với vấn đề khác: hàng hóa Canada trở nên đắt hơn đối với người mua Mỹ.
Các khoản vay của chính phủ, chương trình đầu tư và hỗ trợ người lao động có thể làm dịu tác động, nhưng không thể khôi phục lượng giao thương vốn trở nên kém hấp dẫn hơn vì thuế quan.
Những ngành liên quan đến thép, nhôm, thiết bị gia dụng, nông nghiệp, điện tử, đồ nội thất, may mặc và sản phẩm giấy nằm trong nhóm dễ bị ảnh hưởng nhất vì xuất hiện trực tiếp trong các biện pháp thuế.
1
3
Người tiêu dùng Canada
Nhà nhập khẩu thường quyết định sẽ tự hấp thụ bao nhiêu phần thuế và chuyển bao nhiêu phần vào giá bán. Trên thực tế, kết quả có thể là giá cao hơn, ít lựa chọn hơn hoặc quá trình chuyển sang nhà cung cấp Canada và các nước thứ ba diễn ra chậm hơn.
Mức độ ảnh hưởng sẽ khác nhau tùy từng sản phẩm. Những mặt hàng có nhiều lựa chọn thay thế có thể dễ dàng đổi nguồn cung hơn so với hàng chuyên dụng hoặc sản phẩm nằm trong các chuỗi cung ứng xuyên biên giới phức tạp.
Nhà xuất khẩu Mỹ
Các nhà sản xuất sữa và doanh nghiệp Mỹ bán những mặt hàng bị nhắm tới có thể mất doanh số tại Canada, phải giảm giá để duy trì sức cạnh tranh hoặc chuyển hướng hàng hóa sang thị trường khác. Sữa, thiết bị gia dụng, thép và nhôm, đồ nội thất và quần áo là những ngành chịu sức ép rõ rệt nhất theo các mức thuế đã công bố.
1
3
Do hai nền kinh tế liên kết chặt chẽ, rủi ro không chỉ nằm ở từng nhà xuất khẩu. Thuế quan kéo dài có thể làm gián đoạn mạng lưới sản xuất tích hợp, gia tăng bất định đối với đầu tư và khiến doanh nghiệp khó lập kế hoạch hoạt động ở cả hai phía biên giới.
Vì sao Canada nhắm tới một số bang của Mỹ?
Chiến lược của Ottawa không chỉ nhằm mục tiêu kinh tế. Các quan chức Canada cho biết một số sản phẩm được lựa chọn để tạo sức ép tại những bang có ý nghĩa chính trị, trong đó có các bang có cử tri ủng hộ Tổng thống Donald Trump. Logic rất rõ: nếu doanh nghiệp xuất khẩu, người lao động và chính trị gia cấp bang chịu tổn thất vì mất quyền tiếp cận thị trường Canada, họ có thể gây áp lực để Washington đổi hướng.
5
37
Thời điểm áp thuế cũng quan trọng. Các biện pháp dự kiến bắt đầu trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11, làm tăng khả năng các ngành bị ảnh hưởng xem đây là một vấn đề chính trị cụ thể thay vì một tranh chấp thương mại trừu tượng. Các phân tích về danh sách sản phẩm cho thấy nhiều mặt hàng gắn với những khu vực nhất định của Mỹ, bao gồm sản phẩm sữa và hàng công nghiệp.
41
44
Tuy nhiên, cách tiếp cận này cũng có rủi ro. Nhắm mục tiêu chính trị có thể tăng đòn bẩy cho Canada, nhưng cũng có thể khiến dư luận Mỹ cứng rắn hơn và khuyến khích một vòng trả đũa mới.
“Mua hàng Canada” nhằm đạt điều gì?
Thông điệp “Buy Canadian” — kêu gọi mua hàng Canada — là mặt trận trong nước của chiến dịch gây sức ép đối ngoại. Bằng cách khuyến khích người tiêu dùng và doanh nghiệp ưu tiên sản phẩm Canada khi có thể, Ottawa hy vọng chuyển một phần nhu cầu sang các nhà sản xuất nội địa, hỗ trợ việc làm và giảm tác động thương mại từ các biện pháp trả đũa của Mỹ.
6
39
Đây không phải là sự thay thế cho thương mại quốc tế. Người mua Canada không thể lập tức thay thế mọi sản phẩm nhập khẩu, trong khi hàng nội địa có thể đắt hơn hoặc không sẵn có. Chiến dịch này nên được hiểu là cách khuếch đại phản ứng thuế quan, đồng thời phát đi tín hiệu rằng người tiêu dùng cũng có thể tham gia vào chiến lược kinh tế của chính phủ.
Đàm phán có thể được nối lại không?
Một khe cửa vẫn tồn tại, nhưng chưa có thỏa thuận. Bộ trưởng Thương mại Canada Dominic LeBlanc cho biết Mỹ đã rút lại phản đối đối với khả năng người dùng tìm thấy và nhãn mác của nội dung tiếng Pháp, đồng thời xác nhận các biện pháp thúc đẩy văn hóa Pháp ngữ và Canada sẽ không bị nhắm tới trong các hành động thương mại của Mỹ sau này.
17
18
Các quan chức Mỹ mô tả vấn đề tiếng Pháp là yếu tố “còn xa mới có thể trở thành vật cản thỏa thuận”, dù các tường thuật từ Washington và Ottawa khác nhau về mức độ trung tâm của vấn đề này trong sự đổ vỡ đàm phán.
26
29
Nếu Mỹ đưa ra lập trường rõ ràng tương tự về các vấn đề còn lại — đặc biệt là ô tô và những nội dung Ottawa xem là liên quan đến chủ quyền — hai chính phủ có thể quay lại thương lượng thực chất với phạm vi bất đồng hẹp hơn. Tuy vậy, thuế quan vẫn là đòn bẩy cho đến khi Washington thay đổi các biện pháp của mình hoặc đưa ra những điều khoản mà Canada có thể chấp nhận.
Kết luận
Phản ứng của Canada là một bước leo thang có tính toán: áp mức thuế tương ứng với Mỹ, nhắm vào những sản phẩm có thể tạo sức ép chính trị, hỗ trợ các doanh nghiệp và người lao động dễ bị tổn thương, đồng thời duy trì động lực đàm phán.
Kế hoạch này có thể giúp bảo vệ một phần năng lực sản xuất của Canada trong ngắn hạn, nhưng thuế quan vẫn tạo chi phí cho nhà nhập khẩu, người tiêu dùng, nhà xuất khẩu và các chuỗi cung ứng tích hợp ở cả hai nước.
Biến số quan trọng nhất là các biện pháp này chỉ tồn tại như sức ép tạm thời trên bàn đàm phán hay trở thành một hàng rào thương mại lâu dài. Lập trường mềm hơn của Washington về các quy định tiếng Pháp và văn hóa có thể mở ra đường quay lại đối thoại. Nhưng cho đến khi hai bên giải quyết những bất đồng còn lại, thuế quan có hiệu lực từ ngày 8/9 vẫn vừa là lá chắn kinh tế vừa là lời cảnh báo đàm phán của Canada.