Hephaistos: Startup 'con cưng' của ETH Zurich và tham vọng cách mạng hóa sản xuất dược phẩm bằng enzyme do AI thiết kế

Ngành sản xuất dược phẩm, đặc biệt với các loại thuốc phân tử nhỏ phức tạp, thường phụ thuộc vào những phản ứng hóa học tiêu tốn năng lượng khổng lồ, sử dụng thuốc thử độc hại và dễ bị tổn thương bởi chuỗi cung ứng. Startup Thụy Sĩ hephaistos.bio đang tìm cách giải quyết gánh nặng này bằng một nền tảng tính toán có khả năng thiết kế các chất xúc tác sinh học (enzyme) 'đo ni đóng giày' ngay từ đầu. Tháng 6 năm 2026, công ty tách ra từ ETH Zurich (Viện Công nghệ Liên bang Thụy Sĩ) này đã nhận được khoản đầu tư 161.000 euro (CHF 150.000) từ chương trình Venture Kick – một quỹ đầu tư mạo hiểm thiên về từ thiện của Thụy Sĩ . Số tiền này không chỉ là cú hích tài chính mà còn là bệ phóng cho một dự án thí điểm quan trọng với SpiroChem AG, và hơn thế nữa, là tham vọng dài hạn nhằm đưa ngành sản xuất enzyme trở lại châu Âu.

Từ Phòng Thí Nghiệm đến Dây Chuyền Sản Xuất

Hành trình đến với tấm séc giai đoạn hai của Venture Kick không hề dễ dàng. Trước đó, hephaistos.bio đã nhận được khoản tài trợ ETH Uportunity Grant – một gói hỗ trợ tăng tốc tương đối mới của ETH Zurich. Khoản tiền này mang tính chất không pha loãng cổ phần, đóng vai trò then chốt giúp startup vượt qua giai đoạn chứng minh tính khả thi và khởi động dự án hợp tác công nghiệp đầu tiên . Bên cạnh đó, nhóm nghiên cứu cũng tham gia chương trình BioIncubate Ignite Grant trong năm 2024/25 và khai thác nguồn lực từ ETH Student Project House cùng chương trình liên trường Talent Kick .

Việc lọt vào vòng hai của Venture Kick báo hiệu startup này đã thực sự bước ra khỏi phòng thí nghiệm. Theo khoa Kỹ thuật và Khoa học Hệ thống Sinh học (D-BSSE) của ETH, cột mốc này cùng với việc ký kết hợp tác thí điểm với SpiroChem đã đánh dấu "sự chuyển đổi từ đổi mới ở quy mô phòng thí nghiệm sang ứng dụng công nghiệp trong thế giới thực" .

Cỗ Máy Thiết Kế Enzyme Hoạt Động Như Thế Nào?

Bí quyết của hephaistos.bio nằm ở việc hợp nhất sinh học tính toán, hóa học, học máy và sinh học cấu trúc thành một quy trình duy nhất cho phép thiết kế enzyme de novo (từ con số không) . Không chỉ đơn thuần là cải biến các enzyme có sẵn trong tự nhiên, hephaistos.bio tạo ra những protein 'mới toanh', được thiết kế riêng cho một phản ứng hóa học cụ thể.

Công nghệ của họ có thể hình dung như một cỗ máy gồm ba phần: các công cụ kỹ thuật protein tiên tiến và thuật toán ML đặt trong một pipeline tính toán tùy chỉnh; các thiết kế enzyme được tạo ra từ đầu theo mục đích sử dụng cụ thể; và một dịch vụ 'end-to-end', đi thẳng từ thiết kế trên máy tính đến bước xác nhận trong phòng thí nghiệm ướt .

Lợi ích thực tế mang lại vô cùng rõ ràng: thay thế những phản ứng đòi hỏi nhiệt độ cao, dung môi độc hại hoặc chất xúc tác kim loại nặng bằng các giải pháp enzyme diễn ra trong môi trường nước, ở áp suất thường . Điều này giúp giảm thiểu đáng kể lượng khí thải carbon, cắt giảm chất thải nguy hại, và quan trọng nhất với ngành dược là rút ngắn chi phí sản xuất các API (thành phần dược chất hoạt tính) phức tạp.

Dự Án Thí Điểm với SpiroChem: 'Mổ Xẻ' Một Loại Thuốc Giai Đoạn Cuối

Dự án thí điểm công nghiệp đầu tiên của hephaistos.bio hợp tác với SpiroChem AG, một tổ chức nghiên cứu theo hợp đồng (CRO) uy tín của Thụy Sĩ, nổi bật với nền tảng thử nghiệm hiệu suất cao và hóa học tính toán . Mục tiêu của dự án là một hợp chất dược phẩm giai đoạn cuối – dạng phân tử mà chỉ một phép biến đổi hóa học đầy thách thức cũng có thể 'trói buộc' nhà sản xuất vào một quy trình tổng hợp khắc nghiệt và tốn kém .

SpiroChem mang đến 'vũ khí bí mật' của mình: một nền tảng tự động hóa hiệu suất cao, có khả năng thực hiện hàng chục đến hàng trăm thí nghiệm song song trong điều kiện kiểm soát chặt chẽ . Sự kết hợp này giúp rút ngắn vòng phản hồi giữa thiết kế và thử nghiệm, cho phép nhanh chóng sàng lọc và xác nhận hiệu suất của enzyme được thiết kế riêng. Đây chính là điều mà D-BSSE gọi là "bước đột phá" chứng minh mô hình hoạt động hiệu quả bên ngoài phòng thí nghiệm trường đại học .

Đưa Sản Xuất Trở Lại Châu Âu: Tại Sao Điều Này Lại Quan Trọng?

Ngoài một hợp chất thuốc đơn lẻ, hephaistos.bio còn ấp ủ một tham vọng chiến lược lớn hơn: đưa hoạt động sản xuất enzyme trở lại châu Âu. Ngày nay, rất nhiều sản phẩm trung gian dược phẩm và các khối xây dựng API đang phải phụ thuộc vào chuỗi cung ứng châu Á . Sự phụ thuộc này tạo ra tình trạng lệ thuộc, thời gian chờ đợi lâu và lượng khí thải carbon khổng lồ từ hoạt động logistics. Bằng cách thúc đẩy sản xuất tại chỗ dựa trên công nghệ enzyme, startup này mở ra viễn cảnh các công ty dược châu Âu có thể tạo ra các phân tử phức tạp ngay 'sân nhà', giảm gánh nặng môi trường và tăng cường khả năng phục hồi của chuỗi cung ứng .

Số tiền từ Venture Kick chưa thể xây dựng toàn bộ chuỗi cung ứng đó – nó chỉ là nguồn vốn mồi ở giai đoạn đầu. Tuy nhiên, nó cung cấp cho nhóm đủ 'đường băng' để chứng minh rằng một enzyme de novo có thể làm được những công việc công nghiệp thực thụ. Điều này sẽ mở ra cánh cửa cho các vòng gọi vốn lớn hơn và các mối quan hệ hợp tác chiến lược với các nhà sản xuất hóa chất. Đồng sáng lập kiêm Giám đốc Phát triển Kinh doanh, Ilya Schneider, đã nhấn mạnh rằng tìm kiếm đối tác đầu tư hiện là trọng tâm chính, khi họ chuyển từ giai đoạn xây dựng uy tín kỹ thuật sang mở rộng quy mô hoạt động .

Con Đường Phía Trước

Cột mốc trước mắt là hoàn tất dự án thí điểm với SpiroChem và tạo ra dữ liệu cho thấy một chất xúc tác sinh học cấp thương mại có thể thay thế hoàn toàn một tuyến hóa học truyền thống. Thành công ở bước này sẽ là bằng chứng xác thực cho nền tảng công nghệ, mở rộng ứng dụng cho nhiều loại hợp chất khác và giảm thiểu rủi ro trong mắt các nhà sản xuất. Với nguồn vốn giai đoạn hai từ Venture Kick trong tay, hephaistos.bio đang đứng ở thời điểm bản lề kinh điển của một startup công nghệ sâu (deep-tech): khoảnh khắc mà giá trị khoa học đối mặt với sức kéo của thị trường. Và họ đang đặt cược rằng các enzyme được thiết kế chuyên biệt chính là con đường nhanh nhất để hướng đến một nền hóa học sạch hơn.