Nga bán vàng dự trữ: Áp lực tài khóa thời chiến và vai trò mới của Hong Kong

Việc Nga rút mạnh vàng khỏi dự trữ nên được nhìn nhận là dấu hiệu áp lực tài chính thời chiến gia tăng, chứ chưa phải bằng chứng nước này sắp cạn tiền. Khi chi tiêu vượt thu ngân sách và nhiều tài sản dự trữ trước chiến tranh bị phong tỏa tại các khu vực pháp lý phương Tây, Moscow có động lực chuyển một tài sản có tính thanh khoản cao, do họ kiểm soát trong nước, thành nguồn tài trợ có thể sử dụng.

Song song, vàng thương mại có xuất xứ Nga đang có đầu ra lớn hơn nhiều tại Hong Kong. Hai diễn biến này cùng phản ánh sự điều chỉnh của một hệ thống tài chính bị hạn chế bởi trừng phạt, nhưng không nên đánh đồng: vàng bán từ dự trữ ngân hàng trung ương khác với vàng xuất khẩu của các doanh nghiệp.

Dự trữ vàng giảm xuống mức thấp nhất từ năm 2020

Lượng vàng do Ngân hàng Trung ương Nga nắm giữ giảm 1,6 triệu ounce troy kể từ đầu năm 2026, còn 73,2 triệu ounce vào ngày 1/8, tương đương khoảng 2.280 tấn. Đây là mức thấp nhất được báo cáo kể từ tháng 1/2020. 44

Mức giảm này tương đương khoảng 50 tấn vàng bị bán hoặc suy giảm trong bảy tháng đầu năm. Với Nga, vàng từ lâu là tài sản dự trữ cốt lõi: đây là tài sản vật chất được kiểm soát trong nước và có thể chuyển thành tiền khi khả năng tiếp cận các tài sản khác bị thu hẹp.

Thâm hụt ngân sách lớn hơn khiến vàng trở nên quan trọng

Thâm hụt ngân sách liên bang Nga đạt 6,455 nghìn tỷ ruble, tương đương 2,8% GDP, trong giai đoạn tháng 1–7/2026. Con số này đã vượt đáng kể kế hoạch cả năm là 3,786 nghìn tỷ ruble, tương đương 1,6% GDP. 28

Bộ Tài chính Nga cho rằng một phần thâm hụt đầu năm đến từ việc cấp vốn trước cho chi tiêu. Tuy nhiên, áp lực tài khóa thể hiện rõ trong cơ cấu thu–chi: doanh thu dầu khí trong bảy tháng đầu năm giảm 16,8% so với cùng kỳ, trong khi tổng chi tăng 14,5%. 31

Bán vàng vì thế là một vùng đệm thực dụng cho Moscow. Động thái này có thể tạo nguồn tiền mà không chỉ dựa vào vay thêm bằng ruble hoặc rút các tài sản ngoại tệ còn sử dụng được. Đổi lại, vàng là hữu hạn: mỗi đợt bán làm mỏng đi một trong những lớp đệm dự trữ cơ động và có giá trị chiến lược nhất của Nga.

Vì sao trừng phạt khiến vàng trở thành tài sản then chốt?

Các lệnh trừng phạt của phương Tây đã làm đóng băng một phần lớn tài sản ngân hàng trung ương Nga được giữ tại các khu vực áp dụng biện pháp này; các ước tính thường được nhắc đến là khoảng 300 tỷ USD. 53 Điều đó không có nghĩa Nga không còn dự trữ có thể dùng. Nước này vẫn có vàng trong nước, nguồn thu xuất khẩu, năng lực thu thuế, thị trường nợ nội địa, cùng một số tài sản và đồng tiền tại các thị trường không thuộc phương Tây.

Tuy nhiên, không phải tài sản dự trữ nào cũng có mức độ hữu dụng như nhau. Vàng cất giữ trong nước nằm dưới quyền kiểm soát của Nga, có thể được bán hoặc dùng làm tài sản bảo đảm. Vì vậy, nó trở nên có giá trị hơn như một công cụ tài trợ khi việc sử dụng tài sản nước ngoài qua hạ tầng tài chính phương Tây bị hạn chế.

Các nguồn hiện có không cung cấp chuỗi số liệu tổng dự trữ đủ nhất quán để tính chính xác tỷ trọng vàng trong tổng dự trữ của Nga đã thay đổi ra sao. Việc số tấn vàng giảm cũng không mặc nhiên khiến tỷ trọng giá trị giảm, bởi giá vàng có thể biến động mạnh.

Hong Kong thành điểm nút của vàng Nga

Hong Kong đã nhập gần 100 tấn vàng có xuất xứ Nga trong giai đoạn tháng 1–7/2026, mức cao kỷ lục trong dữ liệu hiện có và gần gấp ba khối lượng cùng kỳ năm 2025. 2 Đến đầu tháng 8, lượng này đã vượt 85 tấn được nhập trong cả năm 2025. 4

Kể từ năm 2022, các tổ chức tại Hong Kong đã mua khoảng 35 tỷ USD vàng Nga, theo các báo cáo dựa trên dữ liệu thương mại. 10

Sự dịch chuyển này phản ánh việc tái định tuyến thương mại vàng miếng sau trừng phạt. Mỹ và Anh đã áp dụng hạn chế với vàng Nga sau cuộc xung đột toàn diện tại Ukraine, trong khi Hong Kong và Trung Quốc đại lục không áp dụng các hạn chế tương đương. 36

Vai trò của Hong Kong không chỉ nằm ở khâu nhập khẩu. Đặc khu này là trung tâm lớn về giao dịch, tài trợ và logistics, nơi vàng có thể được bán, lưu kho, xử lý qua trung gian hoặc chuyển tiếp đi nơi khác. Các báo cáo cho thấy phần lớn vàng Nga đi vào Hong Kong cuối cùng được chuyển tới Trung Quốc đại lục. 41

Dù vậy, dữ liệu thương mại công khai có giới hạn. Chúng không chứng minh theo từng lô hàng về người mua cuối cùng, đơn vị tinh luyện xử lý từng thỏi vàng, hay việc mọi lô nhập khẩu vào Hong Kong đều được chuyển sang Trung Quốc. Cũng không thể từ dữ liệu đó kết luận vàng xuất khẩu lấy từ dự trữ ngân hàng trung ương, thay vì từ các nhà sản xuất hoặc ngân hàng thương mại.

Ít lựa chọn hơn không đồng nghĩa với phá sản

Điều đáng lo không hẳn là Nga không thể đáp ứng nghĩa vụ ngắn hạn, mà là các lựa chọn tài trợ ngày càng đắt đỏ hoặc kém linh hoạt. Tăng thuế, vay trong nước, cắt chi, sử dụng số dư nhân dân tệ hay bán vàng đều đi kèm đánh đổi kinh tế hoặc chính trị.

Tính đến ngày 1/8, Nga vẫn còn khoảng 2.280 tấn vàng. 44 Với tốc độ giảm khoảng 50 tấn trong bảy tháng đầu năm, quy đổi cơ học theo năm là khoảng 86 tấn. Lấy 2.280 tấn chia cho tốc độ này cho ra con số minh họa khoảng 26–27 năm.

Đây không phải dự báo. Nga khó có thể thanh lý toàn bộ dự trữ mà không phải chịu hệ quả nghiêm trọng; doanh số tương lai còn phụ thuộc vào giá vàng, nhu cầu ngân sách, nguồn thu xuất khẩu và khả năng tiếp cận những kênh tài trợ khác. Phép tính chỉ cho thấy một đợt bán mạnh có thể là tín hiệu cảnh báo đáng kể mà chưa hàm ý mất khả năng thanh toán tức thời.

Rủi ro tuân thủ đối với doanh nghiệp vàng và tài chính

Dòng vàng gia tăng qua Hong Kong đặt ra thách thức thẩm định đối với nhà buôn vàng, nhà tinh luyện, ngân hàng, doanh nghiệp bảo hiểm, hãng vận tải biển và đơn vị giao nhận có liên hệ với các chế độ trừng phạt phương Tây. Rủi ro cốt lõi không nhất thiết nằm ở việc xử lý một thỏi vàng có xuất xứ Nga riêng lẻ, mà ở khả năng giao dịch liên quan đến cá nhân, ngân hàng hoặc nhà sản xuất bị trừng phạt; che giấu xuất xứ hay chủ sở hữu hưởng lợi; hỗ trợ lách trừng phạt; hoặc sử dụng các dịch vụ có liên hệ phương Tây bị cấm.

Rủi ro đặc biệt lớn khi vàng Nga có thể bị trộn với vàng từ các nguồn khác. Các chuyên gia pháp lý được trích dẫn trong các báo cáo cảnh báo điều này khiến việc tuân thủ trở nên khó hơn cho các tổ chức tài chính và công ty vàng phương Tây hoạt động tại Hong Kong. 39 Chính quyền Hong Kong cho biết các bên tham gia hệ thống thanh toán vàng nội địa phải tuân thủ các yêu cầu liên quan đến chống rửa tiền và chống tài trợ khủng bố. 39

Với các doanh nghiệp gắn với mạng lưới tài chính, bảo hiểm, tinh luyện hoặc logistics của Mỹ, Anh hay EU, hệ quả vận hành có thể bao gồm truy xuất nguồn gốc chặt chẽ hơn, sàng lọc đối tác, rà soát thanh toán và kiểm tra mọi bên trung gian. Trong các trường hợp nghiêm trọng, nguy cơ có thể là thanh toán bị phong tỏa, mất quyền tiếp cận ngân hàng đại lý, bị đưa vào danh sách trừng phạt hoặc chịu biện pháp thực thi khác.

Kết luận

Hoạt động bán vàng của Nga và mức nhập khẩu kỷ lục của Hong Kong cho thấy hai mặt của cùng một sự điều chỉnh trong kỷ nguyên trừng phạt. Moscow đang sử dụng vàng do mình kiểm soát trong nước khi áp lực tài khóa tăng và các lựa chọn dự trữ có thể sử dụng bị thu hẹp. Trong khi đó, Hong Kong đã trở thành cửa ngõ quan trọng để vàng thương mại Nga đi vào thị trường châu Á, đặc biệt là Trung Quốc.

Tổ hợp này là tín hiệu về áp lực tài chính và sự tái định tuyến bền vững của thương mại vàng, không phải bằng chứng rằng dự trữ Nga đã cạn kiệt hoặc mọi thỏi vàng bán ra nước ngoài đều đến từ ngân hàng trung ương.