Vì sao việc Trump bác đề xuất của Iran khiến lợi suất trái phiếu tăng?

Việc Tổng thống Mỹ Donald Trump bác đề xuất của Iran về mở lại eo biển Hormuz làm giảm hy vọng nguồn cung năng lượng sớm được cải thiện. Giá dầu bật tăng, còn trái phiếu chính phủ bị bán ra khi nhà đầu tư lo chi phí nhiên liệu cao sẽ khiến lạm phát dai dẳng và lãi suất phải duy trì ở mức cao. Đây là thế khó cho thị trường — giá cả chịu sức ép đi lên trong khi điều kiện tài chính thắt chặt hơn — nhưng riêng diễn biến này chưa đủ để kết luận kinh tế sẽ suy thoái.1219

Từ dầu mỏ đến lợi suất trái phiếu

Trong phiên giao dịch đầu tuần 28/9, giá dầu có lúc tăng hơn 4 USD/thùng sau thông tin Trump bác đề xuất của Iran. Đà tăng sau đó dịu lại; dầu Brent chốt phiên ở mức 105,28 USD/thùng, tăng 0,9%.1 Mức tăng ban đầu khiến nhà đầu tư thêm lo ngại rằng gián đoạn kéo dài có thể giữ giá năng lượng ở mức cao, làm bài toán kiểm soát lạm phát của các ngân hàng trung ương khó khăn hơn.24

Khi nhà đầu tư bán trái phiếu đang nắm giữ, giá trái phiếu thường giảm và lợi suất tăng. Lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm tăng 9 điểm cơ bản, lên 5,25% — mức cao nhất trong 19 năm. Lợi suất kỳ hạn 30 năm đạt 5,57%, cao nhất kể từ năm 2004; các kỳ hạn ngắn hơn cũng tăng khi giới giao dịch cân nhắc khả năng Fed tiếp tục thắt chặt chính sách.18

Áp lực lan sang các thị trường khác

Đợt bán tháo không chỉ diễn ra ở trái phiếu Kho bạc Mỹ. Trái phiếu chính phủ Nhật Bản, Australia và Hàn Quốc cũng giảm giá.3 Lợi suất kỳ hạn 10 năm của Đức và Anh tăng, phản ánh lo ngại rộng hơn rằng năng lượng đắt đỏ có thể làm gia tăng rủi ro lạm phát.29

Lợi suất chính phủ cao hơn có thể kéo theo chi phí vay mượn tăng ở nhiều nơi. Trong lúc đó, nhà đầu tư phải cân nhắc hai khả năng: cú sốc năng lượng khiến lạm phát dai dẳng, hoặc chính sách tiền tệ chặt hơn cuối cùng làm suy yếu hoạt động kinh tế.

Vì sao kỳ vọng về lãi suất Fed thay đổi?

Trước đó, các quan chức Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) phát tín hiệu có thể cần tăng lãi suất thêm nếu áp lực giá không hạ nhiệt. Đầu tháng, ngân hàng trung ương này đã nâng lãi suất thêm 0,25 điểm phần trăm.19 Giá dầu tăng càng củng cố mối lo đó. Theo Reuters, thị trường khi ấy định giá khoảng 70% khả năng Fed tăng lãi suất thêm một lần vào tháng 10.11

Đây là kỳ vọng của thị trường, không phải quyết định chính sách đã được xác nhận. Nếu dầu duy trì ở mức cao và lạm phát tiếp tục dai dẳng, kỳ vọng tăng lãi suất có thể còn vững. Ngược lại, triển vọng có thể đổi chiều nếu cú sốc năng lượng lắng xuống hoặc dữ liệu mới cho thấy kinh tế đang yếu đi.

Quan điểm của Bessent nhấn mạnh yếu tố khác

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent kêu gọi các nhà hoạch định chính sách của Fed giữ “tâm thế cởi mở” về lãi suất. Ông cho rằng năng suất tăng — bao gồm những cải thiện gắn với trí tuệ nhân tạo — cùng với nới lỏng quy định có thể giúp Mỹ kiềm chế lạm phát.51

Lập luận của Bessent nhấn mạnh những yếu tố có thể ghìm lạm phát nền; còn phản ứng của thị trường trái phiếu phản ánh lo ngại rằng giá năng lượng cao vẫn có thể đẩy giá cả lên. Các thông tin hiện có không cho thấy bất đồng này đã được giải quyết trong mắt nhà đầu tư.

Lợi suất nói gì — và chưa nói được gì — về nguy cơ suy thoái?

Khoảng cách thu hẹp giữa lợi suất trái phiếu dài hạn và ngắn hạn có thể phù hợp với lo ngại rằng chính sách tiền tệ chặt sẽ làm giảm tăng trưởng trong tương lai. Tuy nhiên, riêng tín hiệu đó không chứng minh suy thoái sắp xảy ra. Các bản tin về phiên thứ Hai ghi nhận lợi suất tăng ở nhiều kỳ hạn, nhưng không xác nhận khoảng cách lợi suất trên đường cong trái phiếu Mỹ đã thu hẹp thêm trong ngày.18

Những dữ liệu đáng chú ý tiếp theo là các báo cáo lạm phát và việc làm của Mỹ dự kiến công bố trong tuần tới.4 Nếu lạm phát còn cao trong lúc năng lượng đắt đỏ, lập luận giữ lãi suất ở mức cao hoặc tăng thêm sẽ mạnh hơn. Nếu thị trường lao động suy yếu, lo ngại về tăng trưởng có thể tăng và khiến lựa chọn của Fed thêm khó khăn. Câu hỏi quan trọng với thị trường là cú sốc dầu sẽ chỉ thoáng qua hay trở thành nguồn gây lạm phát kéo dài.