Cảnh báo Iran của Trump khiến dầu, trái phiếu và chứng khoán toàn cầu chao đảo

Căng thẳng địa chính trị thường lan rất nhanh sang các thị trường tài chính toàn cầu. Cảnh báo mới nhất của Tổng thống Mỹ Donald Trump đối với Iran là một ví dụ điển hình: chỉ trong thời gian ngắn, giá dầu, trái phiếu và thị trường chứng khoán trên nhiều khu vực đã phản ứng mạnh.

Nguyên nhân chính là lo ngại rằng xung đột có thể làm gián đoạn hoạt động vận chuyển năng lượng qua eo biển Hormuz — một trong những tuyến hàng hải quan trọng nhất thế giới đối với dầu và khí đốt. Khoảng 20% nguồn cung dầu và khí toàn cầu đi qua khu vực này.

Giá dầu tăng mạnh vì lo ngại nguồn cung

Thị trường phản ứng nhanh nhất là dầu thô. Khi nguy cơ gián đoạn vận chuyển qua eo Hormuz gia tăng, các nhà giao dịch lập tức đẩy giá dầu lên cao.

Theo các báo cáo thị trường, dầu Brent đã vượt mốc 111 USD/thùng khi lời đe dọa tấn công cơ sở hạ tầng Iran được nhắc lại, làm tăng rủi ro gián đoạn nguồn cung từ Trung Đông.

Lý do khá đơn giản: nếu tuyến vận chuyển qua eo biển bị gián đoạn, nguồn cung dầu toàn cầu có thể thắt chặt rất nhanh. Trong thị trường năng lượng, chỉ cần nguy cơ xảy ra gián đoạn cũng đủ để kích hoạt làn sóng mua đầu cơ.

Trái phiếu giảm giá, lợi suất tăng

Thông thường, khủng hoảng địa chính trị khiến nhà đầu tư tìm đến trái phiếu chính phủ như tài sản an toàn. Tuy nhiên lần này lại khác.

Giá trái phiếu giảm và lợi suất tăng vì nhà đầu tư lo ngại lạm phát.

Khi dầu tăng giá, chi phí vận tải, sản xuất và năng lượng tiêu dùng cũng tăng theo. Điều đó có thể khiến ngân hàng trung ương:

• trì hoãn kế hoạch cắt giảm lãi suất
• hoặc thậm chí phải duy trì chính sách tiền tệ chặt chẽ lâu hơn

Do đó, rủi ro lạm phát từ dầu đã lấn át nhu cầu trú ẩn an toàn trong trái phiếu.

Chứng khoán châu Á phản ứng trái chiều

Các thị trường cổ phiếu ở châu Á không đồng loạt giảm mạnh mà biến động trái chiều. Một số thị trường giảm, số khác giữ ổn định khi nhà đầu tư đánh giá khả năng căng thẳng leo thang.

Nguyên nhân trực tiếp là tối hậu thư của Trump yêu cầu Iran phải mở lại eo Hormuz hoặc đối mặt với các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng quan trọng như nhà máy điện và cầu.

Nhiều nền kinh tế châu Á phụ thuộc lớn vào năng lượng nhập khẩu. Vì vậy, dầu tăng giá có thể nhanh chóng:

• làm tăng lạm phát
• gây áp lực lên chi phí doanh nghiệp
• làm suy yếu triển vọng tăng trưởng

Điều này khiến nhà đầu tư trong khu vực phản ứng thận trọng.

Phố Wall trở nên biến động

Tại Mỹ, tâm lý thị trường cũng suy yếu. Hợp đồng tương lai cổ phiếu Mỹ giảm nhẹ khi nhà đầu tư đánh giá lại rủi ro địa chính trị.

Thị trường trước đó đã dao động mạnh vì các tín hiệu trái chiều từ Washington. Có thời điểm Trump cho rằng cuộc xung đột ở Trung Đông có thể "kết thúc sớm", khiến cổ phiếu toàn cầu tăng và giá dầu giảm mạnh.

Sự thay đổi thông điệp liên tục khiến thị trường trở nên nhạy cảm với từng dòng tin tức.

Vì sao thị trường Ấn Độ đặc biệt nhạy cảm

Ấn Độ nằm trong nhóm nền kinh tế dễ bị tổn thương khi giá dầu tăng vì nước này nhập khẩu phần lớn nhu cầu dầu thô.

Khi dầu tăng mạnh, tác động có thể bao gồm:

• lạm phát trong nước tăng
• thâm hụt tài khoản vãng lai nới rộng
• lợi nhuận doanh nghiệp chịu áp lực

Các báo cáo thị trường cho thấy chứng khoán Ấn Độ bị ảnh hưởng bởi phản ứng chung của thị trường toàn cầu, nhưng không có số liệu cụ thể về mức biến động của Sensex hoặc Nifty gắn trực tiếp với cảnh báo lần này.

Tâm lý nhà đầu tư ở châu Á–Thái Bình Dương

Nhìn chung, tâm lý thị trường trong khu vực chuyển sang trạng thái thận trọng và phụ thuộc vào tin tức.

Chỉ một phát biểu tích cực cũng có thể đảo chiều thị trường. Trong một phiên trước đó, khi Trump nói cuộc chiến có thể sớm kết thúc, chỉ số MSCI Asia‑Pacific (không gồm Nhật Bản) tăng khoảng 2,6%.

Điều đó cho thấy thị trường hiện đang phản ứng gần như ngay lập tức với các diễn biến địa chính trị.

Eo biển Hormuz – điểm nóng quyết định thị trường

Trọng tâm của toàn bộ phản ứng thị trường là eo biển Hormuz.

Đây là một trong những "nút thắt" vận chuyển dầu quan trọng nhất thế giới. Nếu tuyến đường này bị gián đoạn, hậu quả có thể bao gồm:

• giá dầu tăng mạnh kéo dài
• áp lực lạm phát toàn cầu
• ngân hàng trung ương duy trì lãi suất cao hơn
• thị trường chứng khoán suy yếu, đặc biệt ở các nước nhập khẩu năng lượng

Hiện tại, các thị trường tài chính toàn cầu vẫn ở trạng thái cực kỳ nhạy cảm. Bất kỳ diễn biến mới nào trong căng thẳng Mỹ–Iran cũng có thể khiến dầu, trái phiếu và cổ phiếu biến động chỉ trong vài giờ.