Tổng thống Lai: Đài Loan gia nhập WHO sẽ giúp củng cố hệ thống y tế toàn cầu

Y tế số và quản trị trí tuệ nhân tạo

Một trọng tâm trong lập luận của ông Lai là vai trò ngày càng lớn của y tế số và trí tuệ nhân tạo (AI) trong chăm sóc sức khỏe.

Đài Loan đang đầu tư mạnh vào hạ tầng y tế số và xây dựng các khung quản trị nhằm đảm bảo việc sử dụng AI trong y học an toàn, hiệu quả và đáng tin cậy.

Các lĩnh vực mà Đài Loan đang phát triển bao gồm:

• Trí tuệ nhân tạo trong chẩn đoán và điều trị
• Robot y tế
• Công nghệ y học chính xác (precision medicine)
• Những khái niệm mới như “medical metaverse” trong đào tạo và chăm sóc sức khỏe

Theo ông Lai, khi đi kèm với hệ thống quản lý chặt chẽ, các công nghệ này có thể cải thiện độ chính xác trong chẩn đoán, nâng cao hiệu quả điều trị và chất lượng dịch vụ y tế. Nếu tham gia WHO, Đài Loan có thể chia sẻ kinh nghiệm xây dựng hệ sinh thái y tế số và khung quản trị AI với các quốc gia khác.

Chính sách ung thư và đổi mới điều trị

Ung thư vẫn là một trong những thách thức y tế lớn nhất trên toàn cầu. Tổng thống Lai cho biết Đài Loan đang triển khai chiến lược toàn diện nhằm giảm tỷ lệ tử vong do ung thư.

Các chính sách chính bao gồm:

• Mở rộng chương trình tầm soát ung thư sớm
• Tích hợp y học chính xác vào phác đồ điều trị
• Tăng khả năng tiếp cận các liệu pháp tiên tiến
• Thành lập quỹ thuốc điều trị ung thư mới
• Cải cách hệ thống Bảo hiểm Y tế Quốc gia (National Health Insurance – NHI)

Mục tiêu là vừa thúc đẩy đổi mới y học vừa đảm bảo các phương pháp điều trị mới vẫn dễ tiếp cận và có chi phí hợp lý cho người dân.

Loại bỏ viêm gan C trước mục tiêu toàn cầu

Một thành tựu y tế thường được Đài Loan nhắc tới là tiến bộ trong loại bỏ viêm gan C.

Theo chính phủ Đài Loan, nước này đã đạt mục tiêu loại bỏ căn bệnh này sớm hơn 5 năm so với mốc năm 2030 do WHO đặt ra, nhờ các chương trình sàng lọc diện rộng, điều trị hiệu quả và các biện pháp phòng ngừa tích hợp trong hệ thống y tế quốc gia.

Các quan chức cho rằng kết quả này cho thấy quản trị y tế hiệu quả và hệ thống bảo hiểm y tế toàn dân có thể giúp đẩy nhanh tiến độ kiểm soát bệnh truyền nhiễm. Đài Loan cũng muốn chia sẻ kinh nghiệm này với các quốc gia khác đang theo đuổi mục tiêu tương tự.

Hệ thống y tế Đài Loan như một mô hình

Ông Lai cũng nhấn mạnh sức mạnh của chính hệ thống chăm sóc sức khỏe Đài Loan. Chương trình NHI của hòn đảo cung cấp phạm vi bảo hiểm rộng, đồng thời tích hợp dữ liệu y tế, phòng bệnh và điều trị trong cùng một hệ thống.

Theo ông, cải cách y tế hiệu quả đòi hỏi sự hợp tác giữa chính phủ, giới học thuật, ngành công nghiệp và công chúng. Mô hình hợp tác này được xem là nền tảng để xây dựng hệ thống y tế linh hoạt và có khả năng ứng phó với các thách thức mới như dịch bệnh, già hóa dân số và bệnh mạn tính.

Tiếp tục bị loại khỏi Đại hội đồng Y tế Thế giới

Mặc dù nhấn mạnh các đóng góp của mình, Đài Loan vẫn không được tham gia WHO và WHA.

Đài Loan từng tham dự WHA với tư cách quan sát viên từ năm 2009 đến 2016, nhưng sau đó không còn nhận được lời mời. Năm 2026 đánh dấu năm thứ 10 liên tiếp Đài Loan bị loại khỏi diễn đàn này.

Trung Quốc cho rằng Đài Loan không thể tham gia các hoạt động của WHO nếu không có sự chấp thuận của Bắc Kinh theo nguyên tắc “một Trung Quốc”, lập trường đã khiến việc tham dự WHA của Đài Loan bị chặn lại.

Phía Đài Loan cho rằng vấn đề này nên được nhìn nhận từ góc độ y tế toàn cầu, không phải chính trị. Các quan chức lập luận rằng việc tham gia đầy đủ sẽ giúp họ đóng góp kinh nghiệm và bảo vệ quyền được chăm sóc sức khỏe của người dân.

Tranh luận rộng hơn về hợp tác y tế toàn cầu

Lập luận của Tổng thống Lai dựa trên quan điểm rằng hệ thống y tế toàn cầu sẽ mạnh hơn khi nhiều chuyên môn và kinh nghiệm được chia sẻ rộng rãi.

Theo ông, những thành tựu của Đài Loan trong y tế số, loại bỏ bệnh truyền nhiễm, bảo hiểm y tế toàn dân và đổi mới y học cho thấy nước này có thể đóng góp giá trị thực tế cho các chương trình của WHO.

Việc Đài Loan có thể quay trở lại các diễn đàn của WHO hay không vẫn còn chưa chắc chắn. Nhưng cuộc tranh luận này cũng phản ánh một vấn đề lớn hơn: sự căng thẳng giữa địa chính trị và hợp tác y tế toàn cầu, đặc biệt trong bối cảnh công nghệ số, đại dịch và già hóa dân số đang định hình tương lai của hệ thống chăm sóc sức khỏe.