Oxygen Forensics: Từ Virginia đến các dự án chứng cứ số ở châu Âu

Oxygen Forensics có trụ sở tại Virginia và bán các công cụ trích xuất, phân tích dữ liệu số cho khách hàng chính phủ Mỹ; sản phẩm của công ty cũng xuất hiện trong hoạt động thực thi pháp luật ở châu Âu. Giờ đây, công tố viên Mỹ cáo buộc công ty đã che giấu mối liên hệ về quyền sở hữu và phát triển phần mềm với Nga. Riêng việc Oxygen tham gia các sáng kiến có tài trợ của EU không đồng nghĩa công ty trực tiếp nhận tiền từ ngân sách EU. 178

Mỹ cáo buộc điều gì?

Theo Bộ Tư pháp Mỹ, Oxygen Forensics đã khai với các cơ quan chính phủ rằng công ty không có chủ sở hữu hoặc quyền kiểm soát nước ngoài, đồng thời phần mềm được phát triển tại Mỹ. Công tố viên cáo buộc thực tế là năm công dân Nga, trong đó có đồng sáng lập Oleg Davydov, sở hữu và kiểm soát công ty, còn phần mềm được phát triển ở Nga. CEO Lee Reiber và Davydov bị buộc tội âm mưu lừa đảo qua điện tín. Đây là các cáo buộc trong hồ sơ hình sự, không phải phán quyết xác định họ có tội. 17

Theo tin tức về vụ việc, các khách hàng chính phủ Mỹ của Oxygen có Cơ quan Mật vụ Mỹ. Những thông tin bị cho là khai sai có ý nghĩa vì cơ quan mua sắm có thể cân nhắc ai sở hữu nhà cung cấp và công nghệ được phát triển ở đâu. 1217

Mối liên hệ với công ty tại Moscow

Theo cáo buộc được OCCRP thuật lại, những người bị cho là sở hữu Oxygen cũng sở hữu Oxygen Software LLC tại Moscow, sau này đổi tên thành MKO Systems LLC. Davydov có liên hệ với hoạt động phát triển phần mềm tại doanh nghiệp này. Bài viết cho biết công ty Nga bán phần mềm liên quan cho các khách hàng thuộc lĩnh vực an ninh và thực thi pháp luật của Nga. 11

Mối liên hệ đó đặt ra câu hỏi về quyền sở hữu, nơi phát triển và tính minh bạch của chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, chỉ riêng thông tin này không chứng minh chính quyền Nga có thể truy cập dữ liệu mà một khách hàng khác kiểm tra bằng công cụ của Oxygen.

Oxygen xuất hiện trong hoạt động cảnh sát và dự án EU như thế nào?

Oxygen hiện diện tại châu Âu qua nhiều kênh: sản phẩm được bán cho các cơ quan thực thi pháp luật, còn hồ sơ công khai được Politico xem xét ghi nhận công ty có liên quan đến ít nhất hai sáng kiến về chứng cứ số được EU tài trợ. 81

Trong dự án EVIDENCE, nhận hơn 1,9 triệu euro tài trợ của EU giai đoạn 2014–2016, Oxygen được liệt kê trong số các công ty được tham vấn về cách xử lý và trao đổi chứng cứ số. Vai trò tham vấn được đưa tin này không chứng minh Oxygen trực tiếp nhận tiền tài trợ EU. Các bài viết cũng liên hệ công ty với INSPECTr, một dự án thuộc chương trình Horizon 2020 của EU, nhưng những mô tả hiện có không nêu chi tiết tương tự về vai trò của Oxygen hay khoản tiền nào được trả cho công ty. 81

Ở Italy, sản phẩm Oxygen được đưa tin là có thể được cảnh sát sử dụng. Một tài liệu kỹ thuật được báo chí Italy dẫn lại liệt kê Oxygen trong số các hệ thống có thể dùng cho cảnh sát; điều đó không có nghĩa mọi lực lượng cảnh sát đều sử dụng công cụ này theo cùng một cách. 413

Cáo buộc có ý nghĩa gì với chứng cứ số?

Vụ việc khiến tính minh bạch của nhà cung cấp và quy trình kiểm chứng trở thành những vấn đề đáng chú ý với cơ quan điều tra cũng như bên bào chữa. Khi xem xét một cuộc kiểm tra cụ thể, các câu hỏi có thể gồm: đã dùng công cụ và phiên bản nào, thiết bị được xử lý ra sao, kết quả có được kiểm tra độc lập hay không, và thông tin về quyền sở hữu hoặc nơi phát triển đã được công bố thế nào.

Dù vậy, cáo buộc về quyền sở hữu không tự động khiến chứng cứ trở nên thiếu tin cậy hoặc không được chấp nhận. Theo tin tức về vụ việc, công tố viên chưa cáo buộc phần mềm Oxygen có cửa hậu hay mã độc. Việc có tranh chấp về một kết quả cụ thể hay không sẽ phụ thuộc vào tình tiết của lần kiểm tra đó và quy trình pháp lý áp dụng. 18

Điểm cần phân biệt là cáo buộc che giấu ai sở hữu và phát triển công cụ pháp chứng số với bằng chứng cho thấy công cụ đã làm sai lệch hoặc làm lộ dữ liệu. Điều thứ nhất nằm ở trung tâm cáo buộc tại Mỹ; điều thứ hai chưa được các nguồn được dẫn ở đây xác lập.