Các nhà vật lý tại Đại học Northwestern đã giam giữ một positron — phản hạt của electron — trong bẫy Penning và phân giải được những trạng thái lượng tử thấp nhất của nó. Thiết bị được gọi là “cyclotron lượng tử một positron”, tạo nền tảng cho những phép đo mômen từ của positron chính xác hơn nhiều so với cách đo dựa trên chuyển động cyclotron cổ điển. Đây là công cụ đo mới, không phải bằng chứng cho thấy vật chất và phản vật chất có khác biệt.
3
17
Bẫy Penning giúp kiểm soát positron ra sao?
Bẫy Penning dùng các trường điện từ để giữ một hạt mang điện. Trong thí nghiệm này, positron được treo trong từ trường mà không tiếp xúc với thành vật liệu. Bài nghiên cứu cho biết nhóm đã phân giải các mức năng lượng cyclotron và spin thấp nhất của hạt khi nó được cô lập.
3
17
Đưa positron vào bẫy là một thách thức lớn: các positron sinh ra từ phân rã phóng xạ có thể mang năng lượng cao, nên cần được làm chậm trước khi có thể giữ lại.
12 Một bài tường thuật về thí nghiệm cho biết nhóm làm lạnh positron xuống khoảng 300 millikelvin, tức 0,3 kelvin.
10 Tuy nhiên, thành tựu cốt lõi không chỉ nằm ở nhiệt độ thấp, mà còn ở việc kiểm soát và phân biệt được các trạng thái lượng tử của hạt.
17
Khi đã bị giữ trong bẫy, positron có thể được điều khiển bằng vi sóng. Các nhà nghiên cứu kích thích hạt chuyển giữa những trạng thái lượng tử rồi phát hiện những chuyển đổi đó để khảo sát cấu trúc năng lượng của nó.
4
11 Khả năng kiểm soát ở cấp độ lượng tử mở ra con đường đo mômen từ positron chính xác hơn so với phương pháp chỉ dựa trên chuyển động cyclotron cổ điển.
11
17
Vì sao cần đo mômen từ của positron?
Mômen từ mô tả cách một hạt phản ứng với từ trường. So sánh mômen từ của positron với electron cho phép kiểm tra một đối xứng cơ bản: theo đối xứng CPT, độ lớn hai mômen từ phải bằng nhau, còn dấu thì trái ngược.
11
17
Nhóm Northwestern trước đó đã công bố phép đo mômen từ electron với độ bất định 0,13 phần nghìn tỷ.
32 Trang nghiên cứu của nhóm nêu mục tiêu đo mômen từ positron chính xác hơn 150 lần so với các phép đo positron trước đó, nhằm thực hiện phép so sánh chặt chẽ hơn. Con số 150 lần là mục tiêu nghiên cứu, không phải độ chính xác đã đạt được với chiếc bẫy mới.
34
Nếu một khác biệt được đo thấy và xác nhận độc lập, kết quả đó sẽ thách thức mối quan hệ được dự đoán giữa electron và positron, đồng thời cần được xem xét kỹ lưỡng cùng các sai số đo. Thiết bị mới giúp thực hiện phép kiểm tra nhạy hơn; thí nghiệm hiện tại chưa chứng minh có sự khác biệt như vậy.
11
17
Kết quả cho thấy điều gì — và chưa cho thấy điều gì?
Bài nghiên cứu trình bày một cyclotron lượng tử một positron, trong đó các trạng thái cyclotron và spin thấp nhất của hạt được phân giải. Các tin tường thuật liên quan cho biết positron được giữ trong bẫy suốt nhiều tháng. Những tiến bộ này tạo nền tảng cho các phép đo chính xác trong tương lai.
3
17
Cột mốc tiếp theo là trực tiếp so sánh mômen từ của positron với electron. Cho đến khi phép đo ấy được thực hiện và mọi sai khác được kiểm chứng, những nhận định rằng vật lý hạt đang có một bước ngoặt hoặc rằng thí nghiệm sẽ giải thích sự mất cân bằng vật chất–phản vật chất trong vũ trụ vẫn chỉ là khả năng, không phải kết luận từ kết quả hiện nay.