Châu Âu có nguy cơ trở thành “chư hầu AI” nếu bỏ lỡ 2 năm tới

Điều đó đồng nghĩa với việc các doanh nghiệp châu Âu có thể phụ thuộc vào nhà cung cấp nước ngoài về:

• năng lực tính toán
• giá dịch vụ
• nguồn cung chip
• thậm chí cả các quyết định chính sách như kiểm soát xuất khẩu hoặc hạn chế nền tảng

Vì sao 2 năm tới mang tính quyết định

Theo Mensch, mốc thời gian hai năm liên quan trực tiếp đến tốc độ xây dựng hạ tầng AI trên toàn cầu. Các tập đoàn công nghệ đang đầu tư khổng lồ vào cụm máy tính, chuỗi cung ứng bán dẫn và trung tâm dữ liệu tiêu thụ điện năng cực lớn.

Một khi các hệ thống này được xây dựng và các hợp đồng cung cấp tài nguyên đã được “khóa” dài hạn, thị trường có xu hướng bị thống trị bởi những người đi trước.

Vì vậy, nếu châu Âu không nhanh chóng xây dựng năng lực tính toán của riêng mình trong giai đoạn này, việc tiếp cận nguồn tài nguyên để huấn luyện các mô hình AI tiên tiến sau đó sẽ trở nên khó khăn hơn nhiều.

AI là hạ tầng: “Biến electron thành token”

Một ý tưởng trung tâm trong lập luận của Mensch là cách ông định nghĩa lại AI. Theo ông, AI nên được nhìn như một công nghệ hạ tầng công nghiệp, chứ không chỉ là phần mềm.

Ông mô tả quá trình này bằng một hình ảnh đơn giản: “biến electron thành token.”

Nghĩa là:

• điện năng chạy phần cứng tính toán
• phần cứng xử lý dữ liệu
• và kết quả cuối cùng là các token – đơn vị đầu ra của mô hình AI

Theo góc nhìn này, lợi thế cạnh tranh trong AI phụ thuộc rất nhiều vào tài nguyên vật lý: điện, chip và hệ thống tính toán quy mô lớn.

Ba yếu tố hạ tầng quyết định cuộc đua AI

Chip

Các mô hình AI hiện đại cần số lượng lớn bộ xử lý chuyên dụng như GPU hoặc chip tăng tốc AI. Ai kiểm soát nguồn cung chip và khả năng tiếp cận chúng sẽ có lợi thế trong việc huấn luyện các mô hình lớn nhất.

Nếu doanh nghiệp châu Âu phụ thuộc chủ yếu vào nhà cung cấp nước ngoài hoặc các nền tảng cloud Mỹ, khả năng mở rộng hệ thống AI của họ có thể bị giới hạn bởi giá cả, nguồn cung hoặc chính sách.

Năng lượng

AI quy mô lớn tiêu thụ lượng điện khổng lồ. Việc huấn luyện và vận hành các mô hình tiên tiến đòi hỏi nguồn điện ổn định, rẻ và có thể mở rộng.

Khái niệm “electron thành token” của Mensch nhấn mạnh rằng điện năng đang trở thành yếu tố cạnh tranh chiến lược trong ngành AI.

Trung tâm dữ liệu

Chip và điện phải được kết hợp trong các trung tâm dữ liệu được thiết kế cho khối lượng công việc AI. Đây là nơi đặt các cụm máy tính khổng lồ dùng để huấn luyện và vận hành mô hình.

Để tăng năng lực nội địa, Mistral đã bắt đầu đầu tư trực tiếp vào hạ tầng. Công ty đang triển khai dự án trung tâm dữ liệu trị giá khoảng 1,2 tỷ euro (1,4 tỷ USD) tại Thụy Điển, nhằm mở rộng năng lực tính toán AI trong khu vực.

“Chủ quyền số” trong kỷ nguyên AI

Những cảnh báo của Mensch gắn với khái niệm digital sovereignty – chủ quyền số.

Trong bối cảnh AI, điều này không chỉ có nghĩa là sở hữu các startup AI trong khu vực. Nó còn bao gồm khả năng kiểm soát toàn bộ "ngăn xếp" công nghệ:

• hạ tầng tính toán
• nguồn năng lượng
• nền tảng cloud
• quyền truy cập dữ liệu

Nếu thiếu các yếu tố này, các công ty châu Âu vẫn có thể xây dựng ứng dụng AI, nhưng nền tảng cơ bản của công nghệ sẽ nằm ngoài tầm kiểm soát của họ.

Quy định thôi là chưa đủ

Liên minh châu Âu (EU) đã đóng vai trò nổi bật trong việc xây dựng khung pháp lý cho AI, đặc biệt về an toàn và quản trị.

Tuy nhiên, theo Mensch, quy định không thể thay thế hạ tầng công nghệ.

Luật có thể định hình thị trường, nhưng nó không tạo ra GPU, lưới điện hay trung tâm dữ liệu. Để cạnh tranh với quy mô đầu tư của các tập đoàn công nghệ toàn cầu, châu Âu cần rót vốn lớn vào năng lực tính toán, hệ thống năng lượng và xây dựng trung tâm dữ liệu.

Con đường xây dựng hệ sinh thái AI độc lập

Tầm nhìn dài hạn mà Mensch nhắc tới là một hệ sinh thái AI hoàn chỉnh tại châu Âu, bao gồm:

• các công ty phát triển mô hình AI nội địa
• đội ngũ nghiên cứu và nhân tài công nghệ
• chip và cụm máy tính hiệu năng cao
• trung tâm dữ liệu quy mô lớn kết nối với nguồn điện dồi dào
• vốn đầu tư và chương trình mua sắm công để thúc đẩy ứng dụng

Chỉ khi kết hợp đủ những yếu tố này, châu Âu mới có thể tránh việc trở thành người tiêu dùng AI do các công ty toàn cầu xây dựng, thay vì là một đối thủ cạnh tranh thực sự trong lĩnh vực công nghệ quan trọng này.

Nói cách khác, vài năm tới có thể sẽ quyết định liệu châu Âu sở hữu trọn vẹn chuỗi giá trị AI — hay phụ thuộc vào hạ tầng do các “ông lớn” công nghệ bên ngoài kiểm soát.