Jeff Bezos: 50% người Mỹ thu nhập thấp nên không phải trả thuế thu nhập liên bang

Để minh họa, Bezos nhiều lần nhắc tới ví dụ một y tá ở quận Queens (New York) kiếm khoảng 75.000 USD mỗi năm. Ông đặt câu hỏi: tại sao người này lại phải gửi hơn 1.000 USD mỗi tháng cho chính phủ liên bang, thay vì dùng số tiền đó để trả tiền thuê nhà, mua thực phẩm hoặc các chi phí thiết yếu khác?

Theo Bezos, nếu một nhóm lớn dân số chỉ đóng góp một phần rất nhỏ vào nguồn thu thuế thu nhập, thì cách hợp lý nhất là đưa con số đó về 0.

Những con số phía sau lập luận

Bezos dựa vào các thống kê phổ biến về cách thuế thu nhập được phân bổ ở Mỹ.

• 1% người nộp thuế có thu nhập cao nhất đóng khoảng 40% tổng thu thuế thu nhập liên bang.
• 50% người có thu nhập thấp nhất chỉ đóng khoảng 3% tổng số này.

Các con số có thể thay đổi đôi chút theo từng năm thuế và nguồn dữ liệu, nhưng nhiều phân tích dựa trên dữ liệu của Sở Thuế vụ Mỹ (IRS) cho thấy hệ thống thuế thu nhập của Mỹ mang tính lũy tiến rất cao: người có thu nhập cao đóng phần lớn nguồn thu thuế.

Từ góc nhìn của Bezos, điều này đồng nghĩa với việc chính phủ có thể miễn thuế cho nửa dưới của người nộp thuế mà không làm sụt giảm đáng kể nguồn thu.

Phản biện: Chỉ nhìn vào thuế thu nhập là chưa đủ

Những người phản đối cho rằng việc chỉ nhìn vào ai đang trả bao nhiêu thuế thu nhập không phản ánh đầy đủ cách hệ thống thuế đánh vào tài sản và thu nhập của giới siêu giàu.

Nhiều tỷ phú kiếm phần lớn tài sản của họ không phải từ lương mà từ giá trị tài sản tăng lên — đặc biệt là cổ phiếu. Theo luật hiện hành ở Mỹ, phần tăng giá này thường không bị đánh thuế cho đến khi tài sản được bán.

Điều đó tạo ra khoảng cách lớn giữa:

• Thu nhập chịu thuế (taxable income)
• Mức tăng tài sản thực tế

Một cuộc điều tra dựa trên hồ sơ thuế bị rò rỉ cho thấy một số người giàu nhất nước Mỹ có mức thuế hiệu dụng rất thấp nếu so với mức tăng tài sản của họ.

Ví dụ:

• Jeff Bezos đã trả khoảng 1,4 tỷ USD thuế liên bang cá nhân từ năm 2006 đến 2018.
• Trong cùng thời gian đó, tài sản của ông tăng khoảng 127 tỷ USD.

Nếu so thuế đã nộp với mức tăng tài sản, phân tích của ProPublica cho rằng Bezos có “tỷ lệ thuế thực” khoảng 1,1% trong giai đoạn đó.

Chiến lược “Buy, Borrow, Die”

Một trong những chỉ trích lớn nhất đối với hệ thống hiện tại được tóm gọn bằng cụm từ “buy, borrow, die” (mua – vay – qua đời).

Cơ chế này hoạt động đại khái như sau:

• Tỷ phú tích lũy tài sản như cổ phiếu, vốn tăng giá theo thời gian.
• Thay vì bán cổ phiếu (và phải trả thuế), họ vay tiền dựa trên giá trị tài sản đó.
• Khoản vay cung cấp tiền mặt nhưng không bị coi là thu nhập chịu thuế.

Vì tài sản không bị bán ra, thuế lãi vốn có thể bị trì hoãn trong nhiều năm, thậm chí nhiều thập kỷ.

Theo các nhà phê bình, điều này khiến việc so sánh giữa người làm công ăn lương và tỷ phú trở nên sai lệch: lương của một y tá bị đánh thuế ngay lập tức, trong khi tài sản của tỷ phú có thể tăng hàng chục tỷ USD mà chưa phát sinh thuế thu nhập.

Cuộc tranh luận lớn hơn: vấn đề chi tiêu hay vấn đề nguồn thu?

Nhận định của Bezos cũng chạm tới một tranh luận rộng hơn về ngân sách liên bang Mỹ.

Một nhóm cho rằng Mỹ chủ yếu đang đối mặt với vấn đề chi tiêu quá lớn. Họ chỉ ra rằng thâm hụt ngân sách ngày càng tăng khi nhiều chương trình liên bang mở rộng theo thời gian. Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ (CBO) cho biết thâm hụt ngân sách liên bang năm tài khóa 2024 đạt khoảng 1,8 nghìn tỷ USD.

Nhóm khác lại cho rằng vấn đề nằm ở cách thiết kế nguồn thu — cụ thể là hệ thống thuế đánh vào tiền lương và tài sản theo những cách rất khác nhau.

Những người theo quan điểm này thường ủng hộ các chính sách như:

• tăng thuế lãi vốn
• áp dụng mức thuế tối thiểu đối với tỷ phú
• hoặc đánh thuế một phần đối với tài sản tăng giá chưa bán của người siêu giàu

Theo họ, những biện pháp như vậy có thể giúp tăng nguồn thu và tài trợ cho các dịch vụ công như giao thông công cộng, giáo dục và y tế, đồng thời giải quyết vấn đề công bằng trong hệ thống thuế.

Vì sao cuộc tranh luận này quan trọng

Tranh cãi quanh đề xuất của Bezos thực chất phản ánh một câu hỏi lớn hơn về chính sách kinh tế của Mỹ:

• Hệ thống thuế nên ưu tiên giảm gánh nặng cho người lao động thu nhập thấp?
• Hay nên thay đổi cách đánh thuế đối với tài sản của giới siêu giàu?

Câu trả lời cho những câu hỏi đó sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến cách Mỹ tài trợ cho ngân sách, các chương trình xã hội và hạ tầng công cộng trong nhiều năm tới.