Vì sao đàm phán Iran–Oman–Qatar khiến giá dầu giảm?

Ngoại giao đã thay đổi điều gì trên thị trường dầu?

Hoạt động ngoại giao giữa Iran, Oman và Qatar đã khiến các nhà giao dịch bớt lo về kịch bản eo biển Hormuz bị đóng cửa vô thời hạn. Thay vì định giá một tuyến hàng hải gần như chắc chắn tê liệt, thị trường bắt đầu tính đến khả năng mở lại từng phần và theo từng giai đoạn.

Phản ứng xuất hiện nhanh trên thị trường. Ngày 25/8, giá dầu Brent giảm 3,9%, xuống 88,58 USD/thùng, còn dầu WTI giảm 3,1%, xuống 82,36 USD/thùng. 19

Tuy nhiên, ngoại giao mới chỉ thay đổi kỳ vọng nhanh hơn việc thay đổi nguồn cung vật chất. Hoạt động vận chuyển vẫn bị hạn chế nghiêm trọng, công suất lọc dầu đã bị thiệt hại, còn Iran gắn việc mở cửa với các cam kết của Mỹ trong một thỏa thuận tạm thời. Vì vậy, đợt giảm giá hiện nay nên được hiểu là sự rút lui của phần bù hoảng loạn, chứ chưa phải dấu hiệu cuộc khủng hoảng năng lượng đã kết thúc.

Iran và Oman đề xuất hành lang hàng hải tạm thời

Iran và Oman là hai quốc gia nằm hai bên eo biển Hormuz. Hai nước đã thảo luận một khuôn khổ theo từng giai đoạn để kiểm soát hoạt động tàu thuyền, trong đó có việc lập một “hành lang hàng hải chung tạm thời” và triển khai dự án chung rà phá thủy lôi trong vùng nước này. Các cuộc đàm phán kỹ thuật sẽ tiếp tục nhằm hướng tới một cơ chế lâu dài hơn. 157

Nội dung thảo luận không chỉ dừng ở việc điều hướng tàu. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran cho biết hai bên đã đạt thỏa thuận về phần vùng nước thuộc mỗi nước và việc phân chia doanh thu, dù cơ chế quản lý tổng thể eo biển vẫn đang được thương lượng. 16

Qatar giúp tăng thêm trọng lượng ngoại giao cho tiến trình này. Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Ngoại giao Qatar Sheikh Mohammed bin Abdulrahman Al Thani đã điện đàm với các quan chức Iran và Oman về khuôn khổ tạm thời, trước khi tới Tehran ngày 27/8. Các cuộc thảo luận đề cập đến hành lang hàng hải, dự án rà phá thủy lôi và nỗ lực khôi phục đàm phán rộng hơn giữa Iran với Mỹ. 91011

Với thị trường dầu, ý nghĩa quan trọng nhất không phải là eo biển đã hoạt động bình thường trở lại. Điều đáng chú ý là các cuộc đàm phán khiến khả năng mở lại một phần tuyến vận chuyển, dưới sự giám sát, trở nên thực tế hơn so với thời điểm đầu khủng hoảng.

Vì sao giá dầu giảm?

Giá dầu không chỉ phản ánh số thùng dầu đang được vận chuyển hôm nay. Nó còn phản ánh ước tính của thị trường về mức độ gián đoạn trong tương lai.

Ngày 25/8, nhà đầu tư đánh giá các biện pháp gây sức ép kinh tế và hoạt động đàm phán ít đe dọa nguồn cung ngắn hạn hơn so với nguy cơ xung đột quân sự leo thang. Brent đóng cửa dưới 89 USD/thùng, còn WTI ở ngay trên 82 USD/thùng. 1921

Trong phiên tiếp theo, giá tiếp tục giảm nhưng với biên độ nhỏ hơn. Brent chốt ở 87,84 USD/thùng và WTI ở 82,23 USD/thùng khi giới đầu tư theo dõi đàm phán Iran–Oman. Reuters cho biết lượng tàu chở hàng đi qua Hormuz đã giảm xuống mức thấp nhất trong ba tháng, cho thấy khoảng cách lớn giữa kỳ vọng ngoại giao cải thiện và lưu lượng hàng hải vẫn ảm đạm. 18

Logic của thị trường hiện mang tính điều kiện:

1. Một hành lang tạm thời có thể cho phép một phần hoạt động vận chuyển khôi phục.
2. Lưu lượng tàu tăng sẽ giúp giảm nguy cơ thiếu dầu thô và sản phẩm lọc dầu trước mắt.
3. Một thỏa thuận thành công có thể cho phép khôi phục sản lượng dầu đang bị đình lại.
4. Những diễn biến đó sẽ làm giảm phần bù rủi ro địa chính trị trong giá dầu.

Dự báo của Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) cũng đi theo chuỗi lập luận này. EIA cho rằng giá dầu sẽ bắt đầu giảm khi lưu lượng qua Hormuz tăng dần và sản lượng bị đình lại được khôi phục. Cơ quan này dự báo giá Brent bình quân khoảng 85 USD/thùng trong quý III và 78 USD/thùng trong quý IV/2026. Dù vậy, dự báo quý III vẫn cao hơn 11 USD/thùng so với ước tính trước đó, cho thấy EIA vẫn tính đến mức độ gián đoạn đáng kể. 17

Hành lang tạm thời không đồng nghĩa với mở cửa hoàn toàn

Một tuyến hàng hải được đề xuất trên giấy chưa thể lập tức khôi phục hoạt động thương mại. Quan chức Iran cho biết eo biển sẽ không mở cửa cho đến khi Mỹ thực hiện các cam kết trong thỏa thuận hòa bình tạm thời. Điều đó khiến kế hoạch phụ thuộc không chỉ vào một thỏa thuận kỹ thuật giữa Iran và Oman, mà còn vào tiến triển liên quan đến lệnh phong tỏa và các hạn chế trừng phạt của Mỹ, an ninh hàng hải đáng tin cậy và việc rà phá thủy lôi thực sự hoàn tất. 46

Các dữ liệu vận hành hiện vẫn chưa cho thấy một sự phục hồi rõ ràng. Trước xung đột, dòng dầu thô và sản phẩm lọc dầu qua Hormuz đạt trung bình khoảng 18 triệu thùng/ngày. Con số này giảm xuống 4,8 triệu thùng/ngày trong tháng 7 và chỉ còn khoảng 2 triệu thùng/ngày trong những ngày đầu tháng 8, theo dữ liệu Kpler được Reuters dẫn lại. 20

Đây là điểm phân biệt quan trọng: giá dầu có thể giảm dựa trên kỳ vọng trước khi dòng chảy vật chất phục hồi. Nếu tàu chở dầu không quay lại với số lượng ổn định, thị trường vẫn thiếu bằng chứng cho thấy khuôn khổ mới đang vận hành hiệu quả. Một vài tuyên bố ngoại giao có thể tạm thời làm dịu tâm lý; nhưng để giá đảo chiều bền vững, cần thấy sự cải thiện đo đếm được ở hoạt động hàng hải, xuất khẩu và sản lượng.

Nhiên liệu lọc có thể là vấn đề lớn hơn dầu thô

Khủng hoảng hiện nay không chỉ là câu chuyện về dầu thô. Thiệt hại đối với các nhà máy lọc dầu cùng hạn chế vận chuyển đã khiến dầu diesel và những sản phẩm lọc khác đặc biệt dễ thiếu hụt.

Công suất chế biến tại Trung Đông được ước tính thấp hơn 2,9 triệu thùng/ngày so với trước chiến tranh trong quý II và dự kiến vẫn thấp hơn 2,2 triệu thùng/ngày trong quý III. Các cuộc tấn công của Ukraine cũng khiến hoạt động lọc dầu của Nga giảm xuống gần mức thấp nhất trong hai thập niên. 33

Hệ quả là thị trường diesel toàn cầu trở nên căng thẳng hơn, ngay cả khi giá dầu thô chuẩn giảm. Xuất khẩu sản phẩm lọc dầu từ Trung Đông bị gián đoạn, trong khi xuất khẩu nhiên liệu của Nga cũng suy giảm. Tồn kho sản phẩm chưng cất của Mỹ, bao gồm diesel và dầu sưởi, ở mức 107,1 triệu thùng vào ngày 7/8 — thấp nhất trong cùng thời điểm của năm kể từ năm 1996, theo dữ liệu được Reuters dẫn lại. 35

Điều này tạo ra một độ lệch đáng chú ý đối với người tiêu dùng và nhà giao dịch: giá dầu thô có thể giảm khi phần bù rủi ro Hormuz hạ nhiệt, nhưng giá diesel, biên lợi nhuận lọc dầu và chi phí nhiên liệu vẫn có thể ở mức cao do công suất lọc dầu và tồn kho tiếp tục chịu sức ép. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cho biết tình trạng khan hiếm sản phẩm đã đẩy biên lợi nhuận lọc dầu tại lưu vực Đại Tây Dương lên mức kỷ lục trong tháng 7. 22

Điều gì có thể khiến giá dầu tăng trở lại?

Đà giảm hiện tại phụ thuộc vào việc ngoại giao có chuyển thành hoạt động thực tế hay không. Phần bù rủi ro có thể nhanh chóng quay trở lại nếu:

• Hành lang tạm thời không được triển khai hoặc chỉ hoạt động chập chờn.
• Các vấn đề về rà phá thủy lôi hoặc an ninh hàng hải tiếp tục trì hoãn tàu thuyền.
• Mỹ và Iran không thực hiện được các cam kết gắn với việc mở cửa.
• Lưu lượng tàu vẫn quanh mức thấp hiện nay dù xuất hiện thêm các tuyên bố ngoại giao.
• Các cuộc tấn công mới hoặc xung đột quân sự lan rộng lại đe dọa hoạt động vận chuyển.
• Việc siết thực thi các lệnh trừng phạt liên quan đến Iran bị thị trường nhìn nhận như một rủi ro mới đối với nguồn cung, thay vì một bước tiến tới đàm phán. 61925

Reuters nhận định thị trường đang chuyển từ việc định giá khả năng gián đoạn kéo dài và xung đột leo thang sang định giá khả năng mở cửa một phần. Đây là sự thay đổi về xác suất, không phải xác nhận rằng thương mại đã được khôi phục. 18

Kết luận: Giá dầu giảm, nhưng chưa thể coi là đã qua khủng hoảng

Đàm phán Iran–Oman, vai trò trung gian của Qatar và đề xuất hành lang tạm thời đã làm giảm nỗi lo trước mắt về một eo biển Hormuz bị đóng cửa vĩnh viễn. Đó là lý do Brent và WTI giảm vào cuối tháng 8, trong đó Brent chốt ngày 25/8 ở mức 88,58 USD/thùng. 19

Nhưng cú sốc nguồn cung cơ bản vẫn còn nguyên. Lưu lượng qua Hormuz thấp hơn rất nhiều so với trước xung đột, công suất lọc dầu tại Trung Đông và Nga đã bị mất, còn tồn kho diesel và dầu sưởi của Mỹ đang ở mức thấp bất thường. 203335

Cách diễn giải thận trọng nhất là lạc quan có điều kiện: ngoại giao đã mở ra một lộ trình hướng tới việc khôi phục vận chuyển theo từng giai đoạn và lấy đi một phần “phần bù hoảng loạn” khỏi giá dầu. Tuy nhiên, chỉ khi dòng vận chuyển vật chất duy trì ổn định và một thỏa thuận khả thi giữa Mỹ với Iran được thực thi, phản ứng giảm giá hiện nay mới có thể trở thành một xu hướng bền vững.