Vì sao ETF cổ phiếu khai thác vàng tăng gần 40% khi giá vàng vượt 4.600 USD?

Giá vàng quay lại trên mốc 4.600 USD/ounce đã kéo theo một đợt tăng mạnh ở nhóm cổ phiếu khai thác vàng. Tuy nhiên, mức tăng của các ETF không chỉ đơn giản phản ánh giá kim loại quý đi lên. Động lực quan trọng hơn nằm ở đòn bẩy vận hành: doanh thu của mỏ vàng tăng theo giá bán, trong khi nhiều khoản chi phí khai thác không tăng ngay với tốc độ tương ứng.

Ngày 21/8, vàng được báo giá 4.607,35 USD/ounce, tăng 11,54% trong một tháng theo dữ liệu CFD theo dõi thị trường vàng chuẩn. 33 Một cách tính khác dựa trên hợp đồng tương lai cho thấy vàng tăng 17,25%, từ mức đáy gần đây 3.992,10 USD lên 4.680,60 USD/ounce. Sự chênh lệch này cho thấy kết quả phụ thuộc vào loại giá vàng và khoảng thời gian đo lường. 38

Các ETF đã tăng bao nhiêu?

Trong một tháng tính đến ngày 21/8, các mức sinh lời được báo cáo là:

• GDMN: 47,60%
• RING: 42,85%
• GDX: 38,60%
• GOEX: 38,60% 34

Nhưng không nên xem bốn con số này là những khoản đầu tư có mức độ tiếp xúc giống hệt nhau.

RING và GDX chủ yếu nắm giữ cổ phiếu các công ty khai thác vàng. GOEX tập trung vào các doanh nghiệp thăm dò vàng, vốn thường có rủi ro cao hơn vì giá trị phụ thuộc nhiều vào khả năng phát hiện và phát triển mỏ trong tương lai. Trong khi đó, GDMN kết hợp hợp đồng tương lai vàng niêm yết tại Mỹ với cổ phiếu toàn cầu của các công ty có ít nhất một nửa doanh thu đến từ hoạt động khai thác vàng. 35

Vì vậy, mức tăng 47,60% của GDMN không phải là kết quả thuần túy của nhóm cổ phiếu khai thác. Phần hợp đồng tương lai giúp quỹ phản ứng trực tiếp với giá vàng, bên cạnh mức độ nhạy cảm vốn đã cao của cổ phiếu các công ty khai mỏ.

Vì sao cổ phiếu khai thác có thể tăng nhanh hơn vàng?

Một công ty khai thác bán vàng theo giá thị trường nhưng phải chịu chi phí năng lượng, nhân công, bảo trì, vận hành, cấp phép và phát triển mỏ. Khi giá bán tăng còn chi phí gần như ổn định trong ngắn hạn, phần chênh lệch giữa doanh thu và chi phí — tức biên lợi nhuận trên mỗi ounce — sẽ mở rộng mạnh.

Ví dụ, nếu giá vàng tăng khoảng 600 USD/ounce trong khi chi phí khai thác chưa thay đổi đáng kể, gần như toàn bộ phần tăng thêm sẽ chảy vào phần đóng góp trước các chi phí khác của mỗi ounce vàng. Do đó, lợi nhuận kỳ vọng có thể tăng với tỷ lệ lớn hơn nhiều so với giá vàng.

Thị trường cổ phiếu còn định giá dòng tiền trong nhiều năm tới, không chỉ lợi nhuận của một ngày hay một tháng. Khi nhà đầu tư tin rằng giá vàng sẽ duy trì ở mức cao, họ có thể nâng định giá doanh nghiệp dựa trên dòng tiền, trữ lượng và khả năng trả cổ tức trong tương lai. Đây là lý do một nhịp tăng vừa phải của vàng có thể tạo ra mức tăng rất lớn ở cổ phiếu khai mỏ.

Cơ chế này cũng hoạt động theo chiều ngược lại. Nếu vàng giảm, các chi phí như điện, nhiên liệu, lao động và bảo trì không nhất thiết giảm cùng tốc độ. Vì thế, ETF khai thác vàng có thể mất giá nhiều hơn vàng vật chất trong một đợt điều chỉnh.

Đồng USD và lãi suất: câu chuyện không hoàn toàn một chiều

Đà phục hồi của vàng diễn ra trong bối cảnh đồng USD suy yếu. Vì vàng được định giá bằng USD, đồng bạc xanh yếu hơn thường khiến kim loại này trở nên rẻ hơn đối với người mua sử dụng các đồng tiền khác, qua đó hỗ trợ nhu cầu.

Bất ổn tài khóa và lo ngại về thanh khoản của thị trường trái phiếu Kho bạc Mỹ cũng có thể thúc đẩy nhu cầu đối với vàng như một tài sản phòng hộ trước rủi ro tiền tệ, chủ quyền hoặc hệ thống tài chính. Reuters cho biết vàng đã tăng khoảng 400 USD, tương đương 10%, kể từ đầu tháng 8 sau nhiều tuần dao động quanh 4.000 USD/ounce. 49

Tuy nhiên, lãi suất cần được phân tích thận trọng. Lợi suất dài hạn tăng có thể làm dấy lên lo ngại về khả năng bền vững của nợ công hoặc thanh khoản thị trường, từ đó củng cố vai trò trú ẩn của vàng. Nhưng lợi suất thực cao hơn và đồng USD mạnh lên thường khiến một tài sản không tạo ra thu nhập như vàng kém hấp dẫn hơn.

Vì vậy, câu hỏi quan trọng không chỉ là lợi suất danh nghĩa tăng hay giảm, mà là vì sao lợi suất tăng và thị trường đang diễn giải đường đi chính sách của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) như thế nào.

Ngân hàng trung ương tạo lực đỡ dài hạn

Hoạt động mua vàng của khu vực chính thức là một nguồn hỗ trợ có tính chiến lược, dù không thể giải thích biến động giá của từng ngày. Hội đồng Vàng Thế giới cho biết các ngân hàng trung ương đã mua ròng 288,9 tấn vàng trong quý II/2026, tăng 62% so với cùng kỳ năm trước và là mức cao kỷ lục đối với một quý II. 57

Lực mua này cho thấy vàng đang được sử dụng không chỉ như một giao dịch ngắn hạn, mà còn như công cụ đa dạng hóa dự trữ và quản trị rủi ro. Nhu cầu của ngân hàng trung ương tác động trực tiếp hơn đến vàng vật chất và các ETF được bảo chứng bằng vàng. Với cổ phiếu khai mỏ, tác động chủ yếu là gián tiếp: giá vàng cao cải thiện hiệu quả kinh doanh của các mỏ, còn dòng tiền tích cực vào các sản phẩm liên quan đến vàng có thể cải thiện tâm lý đối với cả nhóm cổ phiếu.

Nhà đầu tư cá nhân tiếp thêm động lực

Dòng tiền bán lẻ cũng củng cố xu hướng chung. Tại Ấn Độ, ETF vàng chiếm 16,4% danh mục quỹ thụ động của các nhà đầu tư nữ trong năm tài chính 2026, tăng từ 6,4% một năm trước đó. Dòng tiền ròng vào ETF vàng trong FY26 được báo cáo ở mức khoảng 0,69 lakh crore rupee, tương đương khoảng 6.886,8 crore rupee, cao hơn tổng dòng tiền của năm năm trước cộng lại và vượt dòng tiền vào ETF cổ phiếu. 18

Những dòng tiền này chủ yếu mua mức độ tiếp xúc với vàng, chứ không trực tiếp tài trợ cho hoạt động vận hành của các mỏ vàng. Do đó, chúng không thể được xem là lời giải thích trực tiếp cho mọi biến động của ETF cổ phiếu khai thác niêm yết tại Mỹ. Ý nghĩa lớn hơn là chúng cho thấy ngày càng nhiều nhà đầu tư sử dụng sản phẩm ETF để tiếp cận vàng, tạo thêm lực cầu và củng cố vòng phản hồi tích cực của thị trường.

Những yếu tố có thể quyết định nhịp tăng tiếp theo

Một số yếu tố có thể kéo dài đà tăng gồm:

• Đồng USD tiếp tục suy yếu;
• Kỳ vọng lãi suất chính sách hoặc lợi suất thực giảm;
• Ngân hàng trung ương tiếp tục tích lũy vàng;
• Dòng tiền tiếp tục chảy vào các sản phẩm được bảo chứng bằng vàng;
• Bất ổn địa chính trị hoặc căng thẳng trên thị trường Kho bạc Mỹ quay trở lại;
• Giá vàng giữ được các vùng vừa phục hồi thay vì nhanh chóng trả lại phần tăng.

Lịch tháng 8 của Fed liệt kê Chủ tịch Kevin Warsh sẽ có bài phát biểu chính tại Hội nghị chuyên đề chính sách kinh tế Jackson Hole vào ngày 28/8. 1 Với vàng, bài phát biểu này quan trọng chủ yếu thông qua tác động tiềm tàng đến đồng USD, lợi suất thực và kỳ vọng chính sách tiền tệ. Đây là một chất xúc tác cần theo dõi, không phải tín hiệu mặc nhiên tích cực cho cổ phiếu khai mỏ.

Nếu vàng duy trì vững trên vùng 4.500 USD, một số vị thế bán khống có thể bị đóng, qua đó tạo thêm lực mua. Tuy vậy, gọi đây là một đợt short squeeze — hiện tượng người bán khống phải mua lại tài sản để cắt lỗ — cần có bằng chứng từ dữ liệu vị thế, hợp đồng tương lai và quyền chọn. Chỉ riêng việc giá tăng chưa đủ để khẳng định điều đó.

Rủi ro lớn nhất: biến động, chi phí và định giá

Đòn bẩy vận hành giúp khuếch đại lợi nhuận nhưng cũng khuếch đại thua lỗ. So với vàng vật chất hoặc ETF vàng, ETF cổ phiếu khai thác còn chịu thêm các rủi ro như:

• Biến động chung của thị trường cổ phiếu;
• Chi phí năng lượng, nhân công và nguyên vật liệu tăng;
• Tai nạn hoặc gián đoạn sản xuất tại mỏ;
• Suy giảm trữ lượng và rủi ro địa chất;
• Rủi ro quốc gia, cấp phép và thuế;
• Đòn bẩy trên bảng cân đối kế toán;
• Rủi ro quản trị và khả năng thực thi kế hoạch.

Sau một nhịp tăng quá nhanh, hoạt động chốt lời cũng là rủi ro ngắn hạn hợp lý. Thị trường có thể vẫn trong xu hướng tăng nhưng trải qua những nhịp điều chỉnh rất mạnh. Mức sinh lời cao tự thân cũng không chứng minh ETF đã rơi vào trạng thái quá mua.

Để đánh giá kỹ hơn, nhà đầu tư cần xem các chỉ báo như RSI, khoảng cách với đường trung bình động, các khoảng trống giá, phân kỳ động lượng và hoạt động trên thị trường quyền chọn. Nếu thiếu những dữ liệu này, “quá mua” mới chỉ là khả năng, chưa phải kết luận được xác nhận.

Các mục tiêu giá và cách đọc triển vọng

Kịch bản giá vàng 4.900 USD của Goldman Sachs nên được xem là một giả định có điều kiện, không phải mức giá chắc chắn. Tài liệu hiện có không đủ để xác lập một dải dự báo duy nhất, có thẩm quyền ở mức 4.900-5.400 USD hay chứng minh đầy đủ các giả định phía sau dải này. Kịch bản tăng như vậy sẽ phụ thuộc vào việc nhu cầu từ khu vực chính thức tiếp tục mạnh, đồng USD và lãi suất diễn biến thuận lợi, trong khi chi phí khai thác và áp lực từ lợi suất thực vẫn được kiểm soát.

Với nhà đầu tư, sự khác biệt giữa các sản phẩm khá rõ:

• Vàng vật chất hoặc ETF được bảo chứng bằng vàng là lựa chọn trực tiếp hơn cho quan điểm giá vàng;
• GDX và RING bổ sung rủi ro vận hành của doanh nghiệp khai mỏ và rủi ro thị trường cổ phiếu;
• GOEX có thêm rủi ro của các công ty thăm dò, thường phụ thuộc nhiều vào kết quả phát hiện và phát triển mỏ;
• GDMN kết hợp cổ phiếu khai mỏ với hợp đồng tương lai vàng, nên có cấu trúc nhiều lớp và mức biến động tiềm năng cao hơn.

Cơ chế đứng sau đợt tăng là khá rõ: giá vàng phục hồi làm biên lợi nhuận kỳ vọng của các công ty khai thác mở rộng, sau đó được khuếch đại bởi định giá cổ phiếu và dòng tiền đầu tư. Nhưng độ bền của đà tăng vẫn chưa chắc chắn. Giá vàng, lợi suất thực, đồng USD, lực mua của ngân hàng trung ương và cấu trúc thực tế của từng quỹ quan trọng hơn nhiều so với con số tăng trưởng gây chú ý trên tiêu đề.