Fitch hạ dự báo tăng trưởng toàn cầu xuống 2,4%, chuyển triển vọng nợ công sang 'Xấu đi' giữa cú sốc dầu mỏ Mỹ - Iran

Fitch Ratings đã đưa ra một cảnh báo nghiêm khắc vào tháng 6 năm 2026, tuyên bố rằng cuộc khủng hoảng dầu mỏ bùng phát từ cuộc chiến Mỹ-Iran đã giáng một đòn nặng nề vào triển vọng ngắn hạn của nền kinh tế toàn cầu. Trong báo cáo Triển vọng Kinh tế Toàn cầu (GEO) tháng 6 với tiêu đề "Cú sốc giá dầu tác động đến kỳ vọng tăng trưởng toàn cầu", tổ chức xếp hạng tín nhiệm này đã cắt giảm dự báo tăng trưởng GDP toàn cầu, hạ bậc triển vọng nợ công và mô hình hóa một kịch bản bất lợi có thể đẩy giá dầu lên 100 USD/thùng . Thông điệp cốt lõi là: chi phí năng lượng tăng cao đang bào mòn thu nhập thực tế của các hộ gia đình và lợi nhuận doanh nghiệp trên toàn thế giới, dù một cơn sốt đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) đang ngăn chặn một cuộc suy thoái sâu hơn .

Triển vọng nợ công toàn cầu đảo chiều sang 'Xấu đi'

Fitch đã thay đổi triển vọng nợ công toàn cầu năm 2026 từ mức "trung lập" sang "xấu đi" (deteriorating), với lý do rõ ràng là những hệ lụy kinh tế và địa chính trị từ cuộc xung đột Mỹ-Iran . Sự điều chỉnh này báo hiệu rằng cơ quan này dự kiến tình trạng tín nhiệm quốc gia sẽ suy yếu trên diện rộng khi tăng trưởng chậm lại, lạm phát gia tăng và lợi suất trái phiếu ở mức cao kéo dài. Dù danh sách chính xác tất cả năm khu vực bị cắt giảm xuống mức "xấu đi" không được nêu trong một tuyên bố công khai duy nhất, Fitch xác nhận rằng triển vọng của năm khu vực đã bị hạ bậc như một phần của sự thay đổi toàn cầu này .

Tăng trưởng GDP: Một đợt cắt giảm trên diện rộng

Báo cáo GEO tháng 6 của Fitch đưa ra hàng loạt điều chỉnh giảm đối với dự báo tăng trưởng năm 2026, chủ yếu xuất phát từ giả định eo biển Hormuz sẽ tiếp tục bị gián đoạn trong 14 tuần . Các điều chỉnh cụ thể bao gồm:

• GDP Thế giới: Cắt giảm 0,2 điểm phần trăm (đpt) xuống còn 2,4%, từ mức dự báo trước đó là 2,6% .
• Hoa Kỳ: Hạ 0,3 đpt xuống còn 1,9% .
• Khu vực đồng Euro: Cắt giảm 0,4 đpt xuống còn 0,9% .
• Các thị trường mới nổi (không bao gồm Trung Quốc): Giảm 0,2 đpt xuống còn 3,2% .
• Ấn Độ (năm tài khóa 2027): Hạ xuống 6,4% từ mức 6,7%, với cảnh báo từ Fitch rằng giá cả cao hơn sẽ làm xói mòn thu nhập thực tế và cản trở chi tiêu tiêu dùng trong quý III và IV của năm .

Các chuyên gia kinh tế của Fitch tóm tắt tình hình một cách thẳng thắn: "Các đợt cắt giảm dự báo diễn ra trên diện rộng khi lạm phát cao hơn siết chặt tiền lương thực tế, làm giảm tiêu dùng và đẩy chi phí đầu vào của các công ty lên cao" .

Người thắng, kẻ thua trong khu vực

• Trung Quốc Đại lục (Được nâng lên 'Trung lập'): Trong một ngoại lệ đáng chú ý, Fitch đã nâng triển vọng cho khu vực Trung Quốc Đại lục lên mức "trung lập". Cơ quan này nâng dự báo tăng trưởng cho Trung Quốc và Hàn Quốc, chỉ ra dữ liệu quý I/2026 mạnh mẽ đáng ngạc nhiên và triển vọng xuất khẩu được cải thiện nhờ sự bùng nổ công nghệ toàn cầu . Điều này biến Trung Quốc Đại lục thành một trong số ít điểm sáng hiếm hoi trong bức tranh toàn cảnh ảm đạm.
• Các quốc gia vùng Vịnh (GCC) - Sức chống chịu tốt: Hầu hết các quốc gia thuộc Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC) được mô tả là "có sức chống chịu tốt". Fitch lưu ý rằng bảng cân đối tài chính vững mạnh và các kênh xuất khẩu thay thế đang giúp các quốc gia này tránh được những tác động tồi tệ nhất từ cuộc xung đột, ngay cả khi triển vọng chung của Trung Đông tối sầm lại .

Ẩn số mang tên giá dầu 100 USD/thùng

Báo cáo tháng 6 của Fitch đã kích hoạt kịch bản giá dầu bất lợi mà họ đã cảnh báo trước đó trong năm. Hồi tháng 3 năm 2026, Chuyên gia kinh tế trưởng Brian Coulton của Fitch đã cảnh báo rằng nếu giá dầu tăng lên 100 USD/thùng và duy trì ở mức đó, đây sẽ là một "cú sốc nguồn cung toàn cầu đáng kể" có khả năng làm giảm 0,4% GDP thế giới sau bốn quý và thêm tới 1,5 điểm phần trăm vào lạm phát ở châu Âu và Mỹ .

Đến tháng 6, kịch bản cơ sở của họ đã tính đến việc eo Hormuz bị gián đoạn kéo dài, và Fitch đã nâng triển vọng năm 2026 cho ngành dầu khí toàn cầu lên "cải thiện" từ "trung lập", phản ánh kỳ vọng giá dầu cao hơn trong ngắn hạn, điều có lợi cho nhà sản xuất nhưng lại gây sức ép cho người tiêu dùng . Cơ quan này cũng nâng dự báo giá dầu thô Brent trung bình năm 2026 lên 87 USD/thùng từ mức 70 USD/thùng .

Cú sốc đang lan truyền như thế nào: Lạm phát và Sức mua

Kênh chính mà cú sốc dầu mỏ làm suy yếu nền kinh tế toàn cầu rất đơn giản: chi phí năng lượng cao hơn đổ vào lạm phát trên diện rộng, làm xói mòn thu nhập thực tế của hộ gia đình và giảm chi tiêu tiêu dùng, đồng thời đẩy chi phí đầu vào cho các doanh nghiệp tăng lên . Sự siết chặt kép này vào cả phía cầu và phía cung chính là điều khiến một cú sốc nguồn cung dầu mỏ trở nên đặc biệt nguy hiểm.

Tấm đệm mang tên AI

Fitch cũng thận trọng lưu ý rằng thiệt hại đang được giảm nhẹ một phần bởi sự bùng nổ đầu tư vào lĩnh vực AI, thứ đang tiếp tục hỗ trợ hoạt động kinh tế và các dòng chảy thương mại toàn cầu . Động lực mạnh mẽ hơn dự kiến trong đầu tư công nghệ thông tin liên quan đến AI đang hỗ trợ thương mại thế giới và đặc biệt là xuất khẩu châu Á, giúp làm giảm cú sốc từ chi phí năng lượng cao hơn. Yếu tố này là một trong những lý do khiến dự báo tăng trưởng toàn cầu năm 2026 ở mức 2,4%, dù yếu hơn nhưng không sụp đổ hoàn toàn.

Điều gì sẽ đưa triển vọng trở lại bình thường?

Fitch chưa công bố một danh sách điều kiện cụ thể nào để khôi phục triển vọng nợ công toàn cầu về mức "trung lập", nhưng khuôn khổ phân tích của họ cho thấy hướng đi khá rõ ràng. Triển vọng có thể ổn định hoặc cải thiện nếu eo biển Hormuz mở cửa trở lại, giá dầu rút khỏi các mức cao và căng thẳng địa chính trị giữa Mỹ và Iran hạ nhiệt. Hiện tại, giả định cơ sở là tình trạng gián đoạn ở eo biển Hormuz sẽ kéo dài trong 14 tuần và chỉ bắt đầu mở cửa trở lại sau đó, đặt nền kinh tế toàn cầu vào tình thế mong manh và phải chờ đợi .