Cổ phiếu hàng không tăng vọt, dầu thô giảm mạnh khi hy vọng thỏa thuận Mỹ-Iran mở lại eo biển Hormuz

Thị trường dầu mỏ di chuyển theo hướng ngược lại với cường độ mạnh mẽ không kém. Dầu thô Brent, chuẩn giá toàn cầu, có lúc giảm tới 6,2% xuống còn 97,10 USD/thùng, trong khi giá dầu West Texas Intermediate trượt về gần mốc 91 USD . Sự sụt giảm này đã đẩy giá quay trở lại dưới ngưỡng tâm lý quan trọng 100 USD, một mức giá đã bị phá vỡ trong những thời điểm tồi tệ nhất của cuộc xung đột .

Đây không phải là lần đầu tiên một đợt phục hồi như vậy xảy ra. Vào đầu tháng Tư, một lệnh ngừng bắn kéo dài hai tuần và các tín hiệu giảm leo thang đã đẩy cổ phiếu hàng không tăng từ 8,9 đến 13,6%, cùng với giá dầu giảm 13% . Vào ngày 6 tháng Năm, một bản ghi nhớ dài một trang được báo cáo giữa Mỹ và Iran lại khiến cổ phiếu bay cao khi giá dầu Brent lao dốc 7% . Mỗi tình huống đều cho thấy một thị trường đã trở nên cực kỳ nhạy cảm với bất kỳ dấu hiệu nào cho thấy eo biển Hormuz có thể được mở lại.

Bên trong khủng hoảng: Eo biển Hormuz đã tàn phá ngành hàng không ra sao

Việc eo biển Hormuz, một điểm nghẽn vận chuyển khoảng một phần tư nguồn cung năng lượng của thế giới, bị đóng cửa hiệu quả kể từ đầu tháng Ba năm 2026, đã gây ra một cú sốc dầu mỏ lớn nhất kể từ năm 2022, theo Oxford Economics, với giá dầu thô tăng tới 64% chỉ trong tháng Ba . Đối với các hãng hàng không, tác động là ngay lập tức và nghiêm trọng.

Cú sốc giá nhiên liệu

Giá nhiên liệu máy bay đã tăng hơn gấp đôi kể từ khi cuộc khủng hoảng bắt đầu. Một số chỉ số chuẩn đã đạt tới 209 USD/thùng vào đầu tháng Tư, và giá giao ngay tại Mỹ chạm mức cao nhất trong ba năm ở gần 4 USD/gallon . Tính tổng thể, chi phí nhiên liệu máy bay đã tăng vọt hơn 85%, với mức giá ở ngưỡng 195 USD/thùng vào cuối tháng Ba và duy trì trên 1.500 USD/tấn . Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA) đã báo cáo mức tăng giá 58% chỉ trong tuần đầu tiên của cuộc chiến .

Cảnh báo từ các hãng bay và rủi ro hệ thống

Tập đoàn Lufthansa, hãng hàng không lớn nhất châu Âu, cảnh báo tình trạng thiếu hụt nguồn cung dầu hỏa sẽ làm tăng thêm khoảng 2 tỷ USD chi phí nhiên liệu trong năm nay, ngay cả khi hãng đã phòng hộ (hedge) tới 80% nhu cầu . Hội đồng Sân bay Quốc tế (ACI) đã gửi thư cho Liên minh châu Âu vào tháng Tư để cảnh báo về một "sự thiếu hụt mang tính hệ thống" đối với parafin (dầu hỏa) nếu eo biển không được mở lại trong vòng ba tuần . Công ty luật Morgan Lewis nhận định cú sốc nguồn cung đã làm tăng nguy cơ thiếu hụt nhiên liệu thực tế tại các trung tâm hàng không trọng yếu .

Cắt chuyến bay và tăng giá vé

Áp lực tài chính đã buộc các hãng phải thay đổi hoạt động ngay lập tức. Các hãng hàng không đã hủy hàng trăm chuyến bay, tăng gấp đôi phụ phí nhiên liệu, và cắt giảm mạnh các đường bay đến Châu Á-Thái Bình Dương và Trung Đông . CEO của Ryanair cảnh báo rằng các hãng hàng không châu Âu đang chịu áp lực tài chính nặng nề, đẩy một số hãng đến gần bờ vực phá sản . Giá vé xuyên lục địa nội địa Mỹ đã tăng từ 167 USD lên 414 USD, và các đường bay quốc tế chứng kiến mức tăng vượt quá 300% .

Một số giải tỏa ngắn hạn đã đến từ đợt giải phóng kho dự trữ dầu khẩn cấp kỷ lục 400 triệu thùng của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) và việc các hãng hàng không cắt bớt các chuyến bay không thiết yếu, nhưng nút thắt nguồn cung mang tính cấu trúc vẫn còn đó .

Những bất ổn chính: Vì sao một thỏa thuận cuối cùng vẫn ngoài tầm với

Bất chấp sự lạc quan của thị trường, "thỏa thuận nguyên tắc" này không phải là một hiệp định đã được ký kết, và lịch sử cho thấy con đường dẫn đến một thỏa thuận bền vững vẫn có thể sụp đổ bất cứ lúc nào. Một số trở ngại quan trọng sau đây vẫn chưa được giải quyết.

Các điều khoản hạt nhân gây tranh cãi

Điểm vướng mắc lớn nhất vẫn là chương trình hạt nhân của Iran. Các ước tính tình báo Mỹ cho rằng nếu không có lệnh hạn chế, Iran có thể phát triển vũ khí hạt nhân trong vòng 9 đến 12 tháng, khiến các giới hạn làm giàu uranium trở thành trở ngại trung tâm . Washington đã đề xuất lệnh đình chỉ mọi hoạt động làm giàu của Iran trong 20 năm, nhưng Tehran vẫn chưa chấp thuận . Các đồng minh châu Âu lo ngại rằng một đội ngũ đàm phán Mỹ còn non kinh nghiệm đang thúc đẩy một khuôn khổ mang tính giật tít có thể khoét sâu thay vì giải quyết các vấn đề gốc rễ .

Những tuyên bố trái chiều

Các quan chức Mỹ và Iran đang đưa ra những mô tả mâu thuẫn về những gì đã thực sự được thống nhất, đặc biệt là về mốc thời gian dỡ bỏ trừng phạt và phạm vi cắt giảm hạt nhân . Chưa có văn bản cuối cùng nào được giới lãnh đạo Iran phê duyệt, và những gì đang tồn tại được mô tả là một "khuôn khổ lỏng lẻo" mà cả hai bên đang thận trọng tiến tới trong khi vẫn tiếp tục đàm phán các chi tiết then chốt .

Những vấn đề chưa được giải quyết

Chương trình tên lửa đạn đạo của Iran vẫn còn đó như một vấn đề gây tranh cãi, bên cạnh các vấn đề về tự do hàng hải qua eo biển Hormuz, tái thiết, dỡ bỏ trừng phạt và một thỏa thuận hòa bình dài hạn . Các cuộc đàm phán trước đó đã từng bế tắc vì các yêu sách chủ quyền của Iran đối với eo biển Hormuz và những đòi hỏi về bồi thường chiến tranh cũng như giải phóng các tài sản bị đóng băng .

Sự mong manh của lệnh ngừng bắn

Thỏa thuận ngừng bắn vào tháng Tư, một thỏa thuận có điều kiện kéo dài hai tuần, đã hết hiệu lực mà không đạt được một thỏa thuận lâu dài nào, và các nỗ lực ngoại giao vẫn đang chạy đua với thời gian . Vòng đàm phán chính thức thứ năm, diễn ra vào ngày 23 tháng Năm tại Rome, đã kết thúc mà không có đột phá, dù cả hai bên đều đồng ý tiếp tục thảo luận . Pakistan vẫn đang tiếp tục làm trung gian hòa giải, nhưng khoảng cách giữa lập trường của Mỹ và Iran vẫn còn rất xa trên nhiều mặt trận .

Các thị trường đang đặt cược vào một giải pháp ngoại giao có thể đưa gần 20% lưu lượng vận chuyển dầu toàn cầu trở lại bình thường. Nhưng một "thỏa thuận nguyên tắc" không phải là một thỏa thuận chính thức, và những bất đồng chưa được giải quyết về chương trình hạt nhân, tên lửa của Iran, cùng các điều khoản chính xác về dỡ bỏ trừng phạt có nghĩa là đợt tăng giá hiện tại được xây dựng trên hy vọng hơn là sự chắc chắn.