Vì sao giá vàng vượt 4.600 USD khi khủng hoảng Hormuz nóng lên?

Giá vàng vượt mốc 4.600 USD chủ yếu là một giao dịch dựa trên phần bù rủi ro. Khi đàm phán về eo biển Hormuz đình trệ và các tuyên bố trái ngược về việc tuyến hàng hải này đã mở cửa hay chưa khiến rủi ro vận chuyển chưa được giải quyết, nhà đầu tư có thêm lý do tìm đến tài sản phòng vệ trước nguy cơ xung đột khu vực lan rộng.

Trading Economics ghi nhận giá vàng ở mức 4.622,81 USD/ounce ngày 21/8, tăng 2,37% so với phiên trước và tăng 37,05% so với cùng kỳ năm trước.

Tuy nhiên, không nên quy toàn bộ đà tăng cho các tin tức Mỹ-Iran chỉ trong một ngày. Căng thẳng mới nhất dường như đã tăng tốc một xu hướng vốn rất mạnh, đồng thời khiến thị trường nhạy cảm hơn với các diễn biến ngoại giao và lãi suất.

Bất ổn tại Hormuz hỗ trợ giá vàng như thế nào?

Eo biển Hormuz là tuyến vận chuyển năng lượng quan trọng. Vì vậy, bất ổn quanh tình trạng của eo biển này tác động đồng thời đến rủi ro địa chính trị và kỳ vọng lạm phát.

Reuters đưa tin Tổng thống Donald Trump nói eo biển Hormuz đã mở, trong khi Iran cho biết việc mở lại phụ thuộc vào chấm dứt phong tỏa cảng, các lệnh trừng phạt và những mối đe dọa quân sự. Sự mâu thuẫn này khiến giới giao dịch không có một thời hạn rõ ràng cho việc khôi phục hoạt động thương mại bình thường.

Bối cảnh ngoại giao tiếp tục xấu đi khi Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) đình chỉ hoạt động thương mại, trao đổi kinh doanh và giao dịch tài chính với Iran sau một đợt leo thang liên quan đến tên lửa. Reuters cho rằng động thái này gây thêm sức ép lên thế đối đầu vốn đã biến động giữa Mỹ và Iran.

Đối với vàng, cơ chế tác động khá trực tiếp: khi nguy cơ xung đột, trừng phạt hoặc gián đoạn dòng chảy hàng hóa được đánh giá cao hơn, nhu cầu đối với tài sản phòng vệ thường tăng. Vàng không phụ thuộc vào khả năng thanh toán của một tổ chức phát hành cụ thể, nên hấp dẫn hơn khi nhà đầu tư đánh giá lại rủi ro chính trị, tài chính và chuỗi cung ứng.

Dầu mỏ vừa là động lực, vừa là mối đe dọa với vàng

Dầu mỏ vừa phản ánh rủi ro tại Hormuz, vừa là kênh truyền dẫn rủi ro vào các thị trường tài chính. Reuters cho biết giá dầu tăng khi thị trường cân nhắc triển vọng mở lại eo biển, trong khi vàng từng chạm mức cao nhất trong chín tuần ở một giai đoạn trước đó của cuộc đối đầu.

Ban đầu, giá dầu cao có thể thúc đẩy nhu cầu vàng vì làm gia tăng lo ngại về cú sốc năng lượng và gián đoạn kinh tế diện rộng. Nhưng mối quan hệ này có thể đảo chiều. Nếu dầu đắt đỏ khiến lạm phát kéo dài, thị trường có thể kỳ vọng Fed cắt giảm lãi suất ít hơn, thậm chí quay lại thắt chặt chính sách. Lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ và đồng USD tăng sẽ làm chi phí cơ hội của việc nắm giữ vàng—một tài sản không sinh lãi—cao hơn.

Áp lực này từng xuất hiện trong tháng 7, khi Reuters cho biết căng thẳng Mỹ-Iran mới đã đẩy giá dầu và đồng USD lên, làm tăng kỳ vọng lãi suất sẽ duy trì ở mức cao lâu hơn và gây sức ép lên vàng. Vì thế, vàng thường hưởng lợi mạnh nhất khi rủi ro địa chính trị tăng nhưng lợi suất thực và sức mạnh của đồng USD không đồng thời tăng vọt.

Vì sao đà tăng không chỉ là “phần bù chiến tranh” ngắn hạn?

Mức tăng 37,05% trong một năm cho thấy câu chuyện của vàng không chỉ xoay quanh diễn biến tại Hormuz. Các tin tức mới nhất tạo thêm tính cấp bách cho một thị trường vốn đã ở vùng giá rất cao, nhưng dữ liệu hiện có chưa cho phép xác định chính xác phần tăng trong một năm đến từ hoạt động mua của ngân hàng trung ương, nhu cầu bảo hiểm danh mục hay rủi ro địa chính trị.

Kết luận thận trọng hơn là cuộc khủng hoảng đã cho thấy mức độ nhạy cảm của vàng trước nhiều lực tác động cùng lúc:

• Bất ổn địa chính trị: Đàm phán đình trệ và điều kiện vận chuyển không rõ ràng làm tăng nhu cầu đối với tài sản phòng thủ.
• Rủi ro năng lượng và lạm phát: Giá dầu cao làm dấy lên lo ngại về sức mua và gián đoạn kinh tế, nhưng cũng đe dọa đẩy lãi suất lên.
• Kỳ vọng lãi suất: Lợi suất thấp hơn hoặc kỳ vọng chính sách nới lỏng thường hỗ trợ vàng; ngược lại, lợi suất thực cao có thể gây sức ép.
• Vị thế trên thị trường tương lai: Hợp đồng tương lai cho phép ngân hàng, nhà sản xuất, người tiêu dùng và nhà quản lý tài sản phòng hộ rủi ro, nhưng các vị thế có đòn bẩy cũng có thể khuếch đại cả đà tăng lẫn những cú đảo chiều.

Kết quả là giá vàng có thể phản ứng mạnh theo cả hai hướng. Trong tháng 8, những dấu hiệu tiến triển hướng tới việc mở lại Hormuz đi kèm với giá vàng tăng, một phần vì làm giảm kỳ vọng Fed sẽ tăng lãi suất do cú sốc dầu mỏ. Phản ứng này cho thấy vàng không đơn giản vận hành theo quy tắc “chiến tranh tăng, vàng tăng”: tác động của một sự kiện địa chính trị còn phụ thuộc vào cách nó làm thay đổi giá dầu, đồng USD, lợi suất và kỳ vọng của ngân hàng trung ương.

Kỷ lục giao 145 kg của Hong Kong nói lên điều gì?

Thị trường vàng tương lai Hong Kong cung cấp một tín hiệu riêng nhưng có liên quan về sự thay đổi trong dòng chảy vàng. Hợp đồng tương lai vàng bằng USD của HKEX đã ghi nhận giao vàng vật chất 145 kg ngày 19/8, hơn gấp đôi kỷ lục 63 kg lập vào tháng 12/2018. Kể từ khi được tái khởi động ngày 6/7, khối lượng giao dịch bình quân đạt 9.974 hợp đồng/ngày, với giá trị danh nghĩa khoảng 1,35 tỷ USD và hơn 30 bên tham gia thị trường.

Con số giao nhận này đáng chú ý vì cho thấy hợp đồng đang kết nối hoạt động giao dịch phái sinh với việc thanh toán bằng vàng vật chất, thay vì chỉ là nơi diễn ra hoạt động đầu cơ thanh toán bằng tiền mặt. Hợp đồng đại diện cho 1 kg vàng có độ tinh khiết cao và được giao nhận tại Hong Kong.

Điều đó ủng hộ tham vọng của Hong Kong trong việc trở thành trung tâm giao dịch kim loại quý và quản trị rủi ro của khu vực. Việc hợp đồng có cả mệnh giá USD và nhân dân tệ ngoại biên (CNH), đồng thời giao vàng tại Hong Kong, mang đến thêm một địa điểm để các bên quản lý trạng thái vàng trong bối cảnh lệnh trừng phạt và hạn chế thương mại đang làm thay đổi các tuyến giao dịch truyền thống. HKEX cho biết sản phẩm phục vụ cả nhà đầu tư Trung Quốc đại lục và các bên tham gia quốc tế.

Tuy vậy, một kỷ lục giao nhận đơn lẻ chưa đủ chứng minh Hong Kong đã thay thế London, New York hay Thượng Hải. Để trở thành một trung tâm toàn cầu bền vững, thị trường cần thanh khoản ổn định ở nhiều kỳ hạn, hệ thống thanh toán và bù trừ đáng tin cậy, sự tham gia rộng rãi của nhà đầu tư quốc tế, cùng mạng lưới kho lưu trữ, nhà tinh luyện và nhà giao dịch đủ sâu. Các số liệu gần đây cho thấy đà phát triển—chưa phải vị thế thống trị.

Giá vàng có thể diễn biến ra sao tiếp theo?

Triển vọng phụ thuộc lớn vào yếu tố rủi ro nào trở thành lực chi phối.

Kịch bản tích cực cho vàng

Vàng có thể tiếp tục được hỗ trợ nếu ngoại giao bế tắc, rủi ro vận chuyển kéo dài và nhà đầu tư vẫn muốn bảo vệ danh mục trước nguy cơ xung đột khu vực lan rộng. Nếu Fed giữ nguyên lãi suất, lợi suất thực giảm hoặc đồng USD suy yếu, nhu cầu trú ẩn địa chính trị sẽ càng có tác động mạnh hơn do chi phí nắm giữ vàng giảm.

Kịch bản đảo chiều

Đà tăng có thể bị xóa bỏ nếu một thỏa thuận đáng tin cậy khôi phục hoạt động vận tải thương mại qua Hormuz và làm giảm xác suất leo thang. Vàng sẽ chịu thêm sức ép nếu dầu duy trì ở mức đủ cao để đẩy kỳ vọng lạm phát, củng cố đồng USD và làm lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ tăng. Một đợt đảo chiều gần đây cho thấy sự kết hợp này: hợp đồng tương lai vàng giảm khi lợi suất trái phiếu tăng vọt, đồng USD mạnh lên và bất ổn tại Hormuz quay trở lại.

Điểm then chốt là mốc 4.600 USD nên được hiểu là một ngưỡng giá nhạy cảm với tin tức, hơn là một định giá cơ bản cố định. Khủng hoảng Hormuz đã bổ sung phần bù địa chính trị cho vàng, nhưng bước đi tiếp theo sẽ phụ thuộc vào việc nhu cầu trú ẩn hay áp lực bán do lãi suất chiếm ưu thế.