Trái phiếu ngoại tệ của các nước mới nổi lập kỷ lục giữa chiến sự Iran

Con số 190 tỷ USD dễ tạo cảm giác các chính phủ thuộc nhóm thị trường mới nổi đã vay nợ đều đặn bất chấp chiến sự Iran. Thực tế, thị trường có một quãng chững lại rõ rệt. Theo số liệu của Viện Tài chính Quốc tế (IIF) được dẫn lại trong tháng 9, lượng trái phiếu ngoại tệ do các chính phủ này phát hành từ tháng 1 đến hết tháng 8/2026 đạt mức kỷ lục 190 tỷ USD, so với 160 tỷ USD cùng kỳ năm 2025 — tăng 30 tỷ USD, tương đương 18,75%. Khoảng 10 tỷ USD phát hành tiếp theo đưa tổng số tính từ đầu năm được báo cáo lên xấp xỉ 200 tỷ USD.539

Kỷ lục được tạo ra như thế nào khi thị trường từng đóng băng?

Thời điểm vay vốn là mấu chốt. Các đợt phát hành khởi đầu năm 2026 rất sôi động, rồi gần như ngưng lại khi chiến sự Iran khiến thị trường xáo trộn và chi phí đi vay tăng. Theo bản theo dõi của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), lượng trái phiếu chính phủ bằng ngoại tệ mạnh phát hành trong tháng 3 chỉ đạt 4,1 tỷ USD, thấp hơn khoảng 60% so với cùng kỳ năm trước. Khi điều kiện cho phép, bên đi vay quay lại: đầu tháng 4, Ba Lan bán 6 tỷ USD trái phiếu bằng USD với kỳ hạn 5, 10 và 30 năm.387

Ả Rập Xê Út cho thấy sức mua trước quãng gián đoạn. Đợt bán trái phiếu USD gồm bốn phần của nước này trong tháng 1 huy động 11,5 tỷ USD, trong khi tổng giá trị đặt mua khoảng 31 tỷ USD — gấp khoảng 2,7 lần lượng chào bán. Đây là tín hiệu về mức độ quan tâm của nhà đầu tư, không phải số trái phiếu cuối cùng được phân bổ.5758 Theo thông tin được đưa ra trong tháng 9, Ả Rập Xê Út và Qatar sau đó lần đầu trở lại phát hành trái phiếu USD chào bán công khai kể từ khi chiến sự bắt đầu. Diễn biến này cho thấy việc vay vốn sớm trong năm, rồi tiếp cận lại thị trường, có thể cùng góp phần tạo nên kỷ lục. Tuy nhiên, bằng chứng hiện có không đủ để xác định các nước vùng Vịnh đã cố ý vay trước bao nhiêu để đón đầu xung đột.39

Mexico và Thổ Nhĩ Kỳ cũng nằm trong nhóm quốc gia có hoạt động huy động vốn lớn trên thị trường trái phiếu quốc tế. Theo Bloomberg, bên đi vay từ mỗi nước này, cũng như từ Ba Lan và Ả Rập Xê Út, đã huy động hơn 10 tỷ USD trong nửa đầu năm 2026. Không thể cộng thẳng các khoản đó vào số 190 tỷ USD, vì thống kê của Bloomberg bao gồm cả chính phủ lẫn doanh nghiệp. Những kế hoạch vay thêm của Thổ Nhĩ Kỳ được nhắc đến trong tháng 9 cũng chưa phải các đợt phát hành đã hoàn tất.1739

Vì sao nhà đầu tư vẫn mua?

Nhu cầu đã quay lại sau cú sốc ban đầu. Số liệu IIF do Reuters dẫn lại ghi nhận 58,3 tỷ USD vốn đầu tư danh mục chảy vào các thị trường mới nổi trong tháng 4, sau khi 66,2 tỷ USD rút ra trong tháng 3. Chỉ số này bao gồm cả cổ phiếu lẫn trái phiếu: nó cho thấy khẩu vị đầu tư phục hồi, chứ không đo riêng lượng mua trái phiếu chính phủ.43

Bloomberg cũng cho biết chênh lệch lợi suất của trái phiếu quốc tế tại các thị trường mới nổi — phần lợi suất nhà đầu tư yêu cầu thêm so với trái phiếu tham chiếu — đã thu hẹp xuống mức thấp nhất trong gần hai thập kỷ. Vì vậy, lợi suất trái phiếu USD có thể tăng theo lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ, trong khi phần bù cho rủi ro tín dụng vẫn ở mức hẹp.17

Một số nền kinh tế mới nổi còn được đánh giá là có khả năng chống đỡ cú sốc tốt hơn trước. Reuters nêu các yếu tố như cải cách, thị trường vốn trong nước phát triển sâu hơn, dự trữ mạnh hơn và lực lượng nhà đầu tư nội địa lớn hơn. Dù vậy, nợ bằng ngoại tệ không vì thế mà hết rủi ro: chiến sự cũng gây sức ép lạm phát, tài khóa và gián đoạn thương mại đối với các nền kinh tế mới nổi.3437

Đừng nhầm lượng phát hành mới với tổng dư nợ

Fitch dự báo Ả Rập Xê Út tiếp tục thuộc nhóm tổ chức phát hành nợ bằng USD và sukuk — chứng khoán nợ tuân thủ nguyên tắc tài chính Hồi giáo — lớn nhất trong các thị trường mới nổi. Hãng dự báo quy mô dư nợ trên thị trường vốn nợ của nước này đạt 600 tỷ USD trong năm 2026, một phần do nhu cầu huy động vốn ở nhiều lĩnh vực và thâm hụt tài khóa. Đây là dự báo về tổng dư nợ của một thị trường rộng hơn, không phải 600 tỷ USD trái phiếu chính phủ bằng USD mới phát hành.49

Với thị trường toàn cầu, Mohamed El-Erian nhận định làn sóng phát hành từ các nước mới nổi gây thêm áp lực lên lợi suất trái phiếu ở mức độ nhất định, nhưng quy mô vẫn nhỏ hơn đáng kể so với lượng phát hành của các nền kinh tế phát triển và các công ty công nghệ. Nói cách khác, các nước mới nổi đang cạnh tranh thêm để thu hút vốn đầu tư; nhận định được dẫn không đưa ra con số cụ thể cho tác động lên lợi suất.15