Cảnh báo lạm phát 3% của Philip Lane khiến ECB đứng trước quyết định lãi suất đầy khó khăn

Cảnh báo của Philip Lane nên được hiểu là cảnh báo về nguy cơ lạm phát kéo dài, chứ không chỉ là một đợt tăng giá nhiên liệu nhất thời. Kinh tế trưởng Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) cho rằng lạm phát có thể duy trì quanh 3% trong phần còn lại của năm 2026, cao hơn nhiều so với mục tiêu 2% của ECB. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh kết quả sẽ phụ thuộc đáng kể vào việc khủng hoảng Trung Đông có được giải quyết hay không.

Điều này đặt ECB trước một cú sốc nguồn cung mà ngân hàng trung ương không thể trực tiếp loại bỏ. Giá năng lượng cao hơn làm tăng giá hàng hóa và dịch vụ, đồng thời có thể khiến hộ gia đình cắt giảm chi tiêu, bào mòn biên lợi nhuận doanh nghiệp và làm các công ty đang vay nợ khó tái cấp vốn hơn. Thách thức của ECB là ngăn cú sốc ban đầu lan sang giá nội địa, tiền lương và kỳ vọng lạm phát mà không làm nền kinh tế suy yếu quá mức.

Mức lạm phát 3,2% trong tháng 5 là tín hiệu đầu tiên

Lạm phát tại khu vực đồng euro được ước tính tăng lên 3,2% trong tháng 5, từ mức xấp xỉ 2% hồi đầu năm. Động lực chính là năng lượng, sau khi giá dầu tăng vọt do xung đột và gián đoạn quanh eo biển Hormuz.

Dự báo kinh tế của đội ngũ Eurosystem công bố trong tháng 6 cho thấy con số tháng 5 chưa chắc đã là đỉnh. Kịch bản cơ sở dự báo lạm phát toàn phần đạt 3,4% trong cả quý III và quý IV năm 2026, duy trì trên 3% đến đầu năm 2027, bình quân 3,0% trong năm 2026, rồi dần trở về mục tiêu của ECB vào năm 2028.

Vì vậy, ước tính mới nhất của Lane về việc lạm phát dao động quanh 3% nhìn chung củng cố quỹ đạo dự báo sẵn có của ECB, thay vì đi ngược lại. Điểm đáng chú ý là ông đưa ra một điều kiện quan trọng: nếu căng thẳng địa chính trị được giải quyết bền vững và giá năng lượng giảm, triển vọng lạm phát có thể cải thiện đáng kể.

Vì sao giá dầu giảm vẫn chưa thể giải quyết ngay vấn đề?

Một lệnh ngừng bắn hoặc việc mở lại eo biển Hormuz có thể kéo giá dầu đi xuống, nhưng tác động lên lạm phát sẽ không xuất hiện tức thì. Doanh nghiệp có thể đã chuyển phần chi phí năng lượng, vận tải và nguyên liệu tăng cao vào chuỗi cung ứng. Các nhà cung cấp dịch vụ cũng thường điều chỉnh giá chậm hơn thị trường năng lượng, tạo ra độ trễ giữa cú sốc ban đầu và tác động lên lạm phát cơ bản.

Dữ liệu của ECB cho thấy áp lực không chỉ nằm ở giá năng lượng trong chỉ số lạm phát toàn phần. Lạm phát loại trừ năng lượng và thực phẩm tăng từ 2,2% lên 2,5%, trong khi lạm phát dịch vụ lên 3,5%, cao hơn mức 3% từng được dự báo. Trước đó, Lane cũng cảnh báo giá dầu đang cao hơn các giả định trong những dự báo trước và nếu duy trì ở mức cao, tác động lên kinh tế có thể lan rộng hơn.

Đây là lý do Chủ tịch Bundesbank Joachim Nagel cho rằng cú sốc năng lượng vẫn còn “nằm trong hệ thống”. Ngay cả khi đợt tăng giá dầu trước mắt hạ nhiệt, những mức giá cao đã được đưa vào hợp đồng và chuỗi cung ứng vẫn có thể mất thời gian mới được điều chỉnh ngược trở lại.

Vì sao ECB đã tăng lãi suất và có thể tiếp tục làm như vậy?

Trong tháng 6, ECB tăng lãi suất tiền gửi thêm 25 điểm cơ bản lên 2,25% nhằm ngăn lạm phát do năng lượng trở nên dai dẳng hơn. Lane mô tả đây là một cú sốc quy mô trung bình: đủ nghiêm trọng để cần phản ứng chính sách, nhưng chưa nhất thiết đòi hỏi một đợt thắt chặt mạnh tay.

Logic phía sau quyết định này mang tính phòng ngừa. Tăng lãi suất không thể tạo thêm nguồn cung dầu hay mở lại tuyến vận tải bị phong tỏa. Tuy nhiên, chính sách tiền tệ có thể làm nhu cầu suy yếu và phát đi tín hiệu rằng ECB sẽ đưa lạm phát trở lại mức 2% trong trung hạn. Tín hiệu đó đặc biệt quan trọng nếu người lao động, hộ gia đình và doanh nghiệp bắt đầu tin rằng lạm phát cao sẽ kéo dài, từ đó điều chỉnh tiền lương và giá bán theo hướng làm áp lực giá trở nên dai dẳng hơn.

Đến tháng 7, ECB giữ nguyên lãi suất, cho thấy các quyết định tiếp theo sẽ phụ thuộc vào dữ liệu mới thay vì một lộ trình được định sẵn. Một đợt tăng nữa vẫn có thể xảy ra nếu giá năng lượng duy trì ở mức cao hoặc dấu hiệu lạm phát lan rộng rõ ràng hơn. Tuy nhiên, kỳ vọng của thị trường về một động thái không đồng nghĩa với cam kết chính thức của ECB.

Vì sao lãi suất cao hơn có thể làm doanh nghiệp chịu thêm sức ép?

Sức ép đối với doanh nghiệp châu Âu đã thể hiện trong các số liệu gần đây. Trong quý II năm 2026, số doanh nghiệp đăng ký mới tại EU giảm 0,5% so với quý trước, trong khi số vụ phá sản tăng 5,7%. Số đăng ký giảm ở 5 trong 8 lĩnh vực; số vụ phá sản tăng mạnh, đặc biệt trong giáo dục và hoạt động xã hội, vận tải và dịch vụ tài chính.

Các số liệu này không chứng minh chính sách của ECB là nguyên nhân khiến doanh nghiệp phá sản. Doanh nghiệp còn phải đối mặt với nhu cầu yếu, chi phí vận hành cao, việc rút dần các biện pháp hỗ trợ thời đại dịch và những vấn đề riêng của từng ngành. Dù vậy, ECB cho biết số vụ phá sản doanh nghiệp tại khu vực đồng euro đã vượt mức trước đại dịch và lan rộng sang nhiều lĩnh vực.

Lãi suất cao hơn tạo thêm một gánh nặng bằng cách làm tăng chi phí các khoản vay mới và khoản nợ đến hạn phải tái cấp vốn. Tác động có thể nghiêm trọng nhất với những doanh nghiệp có biên lợi nhuận mỏng, nợ lớn hoặc phải nhanh chóng tìm nguồn vốn mới để đảo nợ.

Bài toán đánh đổi trung tâm của ECB

ECB đang đứng trước hai lựa chọn, và cả hai đều đi kèm rủi ro:

• Tiếp tục tăng lãi suất: Có thể giảm nguy cơ lạm phát năng lượng lan sang tiền lương, giá dịch vụ và kỳ vọng của người tiêu dùng, đồng thời bảo vệ uy tín của ECB. Nhưng chính sách này cũng có thể làm đầu tư suy yếu và gia tăng áp lực tái cấp vốn đối với các doanh nghiệp dễ tổn thương.
• Giữ nguyên lãi suất: Tránh làm chi phí vay tăng thêm ngay lập tức và cho phép các nhà hoạch định chính sách chờ xem giá năng lượng có hạ nhiệt hay không. Tuy nhiên, nếu lạm phát cơ bản tiếp tục tăng, ECB có thể phải phản ứng mạnh hơn vào thời điểm sau đó.

Vì thế, địa chính trị là biến số có thể xoay chuyển toàn bộ triển vọng. Một giải pháp nhanh chóng và bền vững sẽ làm giảm nhu cầu thắt chặt thêm, dù không thể lập tức đảo ngược mọi đợt tăng giá đã truyền vào nền kinh tế. Ngược lại, gián đoạn kéo dài hoặc tái diễn sẽ khiến kịch bản lạm phát quanh 3% của Lane có cơ sở hơn và làm áp lực buộc ECB hành động tăng lên.

Thông điệp rộng hơn là ECB không chỉ lựa chọn giữa lạm phát và sức khỏe doanh nghiệp một cách tách biệt. Ngân hàng này phải quyết định chấp nhận mức áp lực tài chính nào ở hiện tại để giảm nguy cơ lạm phát kéo dài trong tương lai, trong khi chờ diễn biến trên thị trường năng lượng và tại Trung Đông cho thấy cú sốc sẽ lớn đến đâu.