Dầu trên 100 USD/thùng: cú sốc khiến cổ phiếu và trái phiếu cùng lao dốc

Dầu vượt ngưỡng 100 USD/thùng gây chấn động không phải đơn thuần vì giá dầu đắt hơn. Thị trường coi đây là tín hiệu về nguy cơ thiếu hụt nguồn cung vật chất kéo dài, khi vận tải qua eo biển Hormuz bị đe dọa và đường ống Đông–Tây của Saudi Arabia bị ảnh hưởng. Kết hợp này có thể đẩy lạm phát lên cao trong khi làm suy yếu thu nhập thực tế và biên lợi nhuận doanh nghiệp — điều kiện điển hình cho một đợt định giá lại theo kịch bản đình lạm. 171821

Chất xúc tác là rủi ro nguồn cung, không chỉ là giá dầu tăng

Reuters đưa tin một tàu đã bị vật thể bay tấn công khi di chuyển qua eo biển Hormuz, còn đường ống dầu Đông–Tây của Saudi Arabia bị tạm dừng sau các vụ tấn công bằng drone. Tuyến ống này có ý nghĩa chiến lược vì dẫn dầu từ khu vực Vịnh sang Biển Đỏ, qua đó giảm sự phụ thuộc vào Hormuz. 1718

Thị trường phản ứng mạnh vì khả năng gián đoạn không chỉ kéo dài một ngày. Giá dầu Brent sau đó chốt phiên ở 105,68 USD/thùng, trong khi dầu WTI của Mỹ chốt ở 101,39 USD/thùng, sau các cuộc tấn công nhằm vào hạ tầng Saudi Arabia và tàu thuyền tại Trung Đông làm gia tăng nỗi lo về nguồn cung. 22

Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) cũng đã nâng dự báo giá dầu, trong bối cảnh tồn kho toàn cầu giảm do nguồn cung Trung Đông suy yếu. 21

Từ cú sốc dầu đến bán tháo trên nhiều loại tài sản

Chuỗi tác động thường diễn ra theo bốn bước:

1. Năng lượng đắt hơn làm tăng chi phí toàn nền kinh tế. Vận tải, sản xuất, hóa dầu và hóa đơn năng lượng của hộ gia đình đều chịu áp lực.
2. Triển vọng tăng trưởng thực suy yếu. Người tiêu dùng giảm sức mua, còn doanh nghiệp đối mặt với chi phí đầu vào cao hơn và rủi ro biên lợi nhuận co hẹp.
3. Rủi ro lạm phát tăng lên. Nếu cú sốc năng lượng có thể kéo dài hoặc lan sang mặt bằng giá rộng hơn, nhà đầu tư sẽ đòi hỏi mức bù đắp cao hơn khi nắm giữ trái phiếu danh nghĩa dài hạn.
4. Lợi suất trái phiếu tăng, định giá tài sản giảm. Lợi suất cao hơn nâng tỷ lệ chiết khấu, làm giảm giá trị hiện tại của lợi nhuận trong tương lai — đặc biệt bất lợi cho cổ phiếu tăng trưởng có định giá dựa nhiều vào dòng tiền xa trong tương lai.

Đó là lý do cổ phiếu và trái phiếu có thể giảm cùng lúc. Khi mối lo chủ đạo là lạm phát và phản ứng chính sách tiền tệ, trái phiếu chính phủ không còn nhất thiết đóng vai trò nơi trú ẩn khi chứng khoán bị bán tháo.

Diễn biến này thể hiện ở thị trường nợ Mỹ: lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm đã chạm 5% trong làn sóng bán trái phiếu gắn với giá dầu cao hơn và lo ngại lạm phát, theo Guardian. 30

Vì sao Nomura gọi đây là “cú sốc năng lượng/hóa dầu 2.0”?

Charlie McElligott, chiến lược gia đa tài sản của Nomura, mô tả tình hình là một “cú sốc năng lượng/hóa dầu 2.0” ngày càng mang tính “terminal”. Các bài viết dẫn lại nhận định của ông cho rằng thiếu hụt dầu thô, giá năng lượng cao và biến động liên thị trường đang khuếch đại lẫn nhau. 57

Cách diễn đạt này không đồng nghĩa với việc suy thoái hay sụp đổ thị trường là chắc chắn. Đây là cảnh báo về cấu trúc rủi ro: cú sốc khó hấp thụ hơn khi nó đe dọa không chỉ dầu thô, mà cả các tuyến vận tải biển, nhiên liệu tinh chế, đầu vào công nghiệp và thị trường lãi suất nhạy cảm với lạm phát.

Việc đường ống Đông–Tây tạm ngừng khiến rủi ro này nghiêm trọng hơn, bởi đây là tuyến thay thế chủ chốt cho eo Hormuz. Reuters cho biết toàn bộ mức độ hư hại và thời gian sửa chữa vẫn chưa rõ. 18 Sự thiếu chắc chắn đó tự nó đã là một vấn đề: thị trường khó định giá cú sốc nguồn cung khi chưa biết bao giờ năng lực vận chuyển được khôi phục.

Thế khó của các ngân hàng trung ương

Ngân hàng trung ương có thể kiềm chế nhu cầu và neo kỳ vọng lạm phát bằng chính sách thắt chặt. Nhưng tăng lãi suất không thể sửa hạ tầng bị hư hại, bảo vệ ngay các tuyến hàng hải hay tạo thêm nguồn cung dầu vật chất.

Vì vậy, họ đứng trước một lựa chọn bất lợi:

• Thắt chặt: có thể hạn chế hiệu ứng lạm phát lan tỏa, nhưng cũng có nguy cơ làm suy giảm tăng trưởng mạnh hơn.
• Kiềm chế thắt chặt: giảm áp lực lên hoạt động kinh tế, nhưng có thể khiến kỳ vọng lạm phát trở nên khó kiểm soát hơn nếu cú sốc năng lượng kéo dài.

Đây là lý do một cú sốc dầu có thể làm nhiều thị trường bất ổn cùng lúc. Nhà đầu tư không chỉ phải tính chi phí năng lượng trực tiếp, mà còn phải đánh giá lãi suất chính sách, phần bù kỳ hạn trái phiếu và chi phí vốn của doanh nghiệp sẽ cần điều chỉnh đến đâu.

Khi đa dạng hóa truyền thống không còn hiệu quả

Trong một đợt lo ngại tăng trưởng đi kèm giảm lạm phát, trái phiếu chính phủ thường có thể bù đắp phần nào tổn thất của cổ phiếu. Nhưng một cú sốc lạm phát do thiếu cung có thể phá vỡ mối quan hệ đó.

Khi lạm phát, lợi suất, biến động hàng hóa và lo ngại tăng trưởng cùng tăng, danh mục tập trung vào cổ phiếu, trái phiếu dài hạn và tín dụng đều có thể chịu chung một đợt định giá lại vĩ mô. Các nhóm có thể hưởng lợi tương đối gồm doanh nghiệp năng lượng, đồng USD và các công cụ phòng hộ biến động rõ ràng; tuy nhiên, kết quả phụ thuộc lớn vào thời gian gián đoạn và kỳ vọng chính sách.

Điều gì có thể chặn đà bán tháo?

Thị trường có thể đảo chiều nếu một hay nhiều áp lực nền tảng hạ nhiệt:

• Nguồn cung và vận tải phục hồi. Cải thiện bền vững về điều kiện đi lại qua Hormuz hoặc khôi phục năng lực đường ống sẽ làm giảm phần bù rủi ro trong giá dầu.
• Giá dầu hạ nhiệt. Năng lượng rẻ hơn sẽ giảm bớt lo ngại lạm phát trước mắt và áp lực lên lợi suất trái phiếu dài hạn.
• Nhu cầu yếu đi bù lại cú sốc. Nếu điều kiện tài chính thắt chặt làm hoạt động kinh tế chậm lại rõ rệt, nhà đầu tư có thể chuyển từ nỗi lo lạm phát sang nỗi lo tăng trưởng — khi đó trái phiếu chính phủ có thể được hỗ trợ trở lại.

Không kịch bản nào trong số này được bảo đảm. Câu hỏi then chốt là gián đoạn hiện tại chỉ là cú sốc giá tương đối tạm thời, hay sẽ lan đủ rộng để tác động đến lạm phát cơ bản và kỳ vọng lãi suất.

Phân biệt dữ kiện đã được đưa tin với các tuyên bố chưa được kiểm chứng

Các vụ tấn công được đưa tin nhằm vào tàu thuyền, việc đường ống Đông–Tây của Saudi Arabia tạm dừng và đà tăng giá dầu liên quan đã được các hãng tin lớn ghi nhận. 17181922

Ngược lại, các nhận định rằng hoạt động tái tích trữ dầu của Trung Quốc được phối hợp với Iran, rằng một trong hai bên cố ý kéo dài gián đoạn, hoặc Mỹ sắp áp hạn chế xuất khẩu năng lượng nên được xem là cáo buộc hay kịch bản rủi ro cực đoan — không phải sự thật đã được xác lập theo các bằng chứng hiện có.

Điều nhà đầu tư cần theo dõi

Dầu là chất xúc tác, nhưng làn sóng bán tháo thực chất xoay quanh cái giá của lạm phát và rủi ro lãi suất đối với toàn hệ thống tài chính. Chừng nào nhà đầu tư còn nhìn thấy nguy cơ đáng kể về nguồn cung Trung Đông bị bó hẹp, tuyến vận tải dễ tổn thương và năng lực đường ống thay thế của Saudi Arabia chậm phục hồi, dầu thô vẫn có thể là biến số vĩ mô chi phối lợi suất — và lợi suất tiếp tục chi phối các tài sản rủi ro. 1821