Trung Quốc dẫn xa về bằng sáng chế robot hình người: khoảng cách nói lên điều gì?

Trong nửa đầu năm 2026, Trung Quốc chiếm 60,8% hoạt động bằng sáng chế robot hình người tại năm cơ quan sở hữu trí tuệ lớn, thường được gọi là IP5. Mỹ chiếm 21,8%, còn Hàn Quốc là 4,6%. Với mô hình nền tảng robot — nhóm công nghệ phần mềm và học máy làm nền cho robot — tỷ lệ được báo cáo của Trung Quốc là 66,3%, so với 8,8% của Hàn Quốc.217

Những con số này cho thấy khoảng cách lớn về lượng hồ sơ sáng chế trong bộ dữ liệu được báo cáo, chứ chưa đủ để kết luận robot của nước nào có năng lực tốt nhất. Các số liệu mới nhất còn tạm thời, và dữ liệu về lắp đặt robot công nghiệp hiện có không đưa ra bức tranh năm 2025 có thể so sánh giữa các nước.

Khoảng cách thể hiện rõ trong hồ sơ sáng chế

IP5 gồm các cơ quan sở hữu trí tuệ của Trung Quốc, Mỹ, Hàn Quốc, Nhật Bản và Liên minh châu Âu. Theo số liệu được công bố, tỷ trọng sáng chế robot hình người của Trung Quốc tăng từ 51,8% năm 2024 lên 60,8% trong nửa đầu năm 2026. Trong cùng giai đoạn được báo cáo, tỷ trọng của Hàn Quốc giảm từ 6,3% xuống 4,6%, còn Mỹ giảm từ 27,3% xuống 21,8%.2

Số đơn đăng ký cho thấy chênh lệch về quy mô: trong nửa đầu năm 2026, Trung Quốc nộp 1.584 đơn liên quan đến robot hình người, so với 113 đơn của Mỹ và 35 đơn của Hàn Quốc. Năm 2025, số liệu được báo cáo lần lượt là 2.573, 640 và 97 đơn.217

Ở mảng mô hình nền tảng robot, báo cáo nêu tỷ trọng của Trung Quốc và Hàn Quốc trong nửa đầu năm 2026 lần lượt là 66,3% và 8,8%. Các nguồn được cung cấp không đưa ra tỷ lệ tương ứng có thể so sánh cho Mỹ.17

Vì sao không nên xem đây là bảng xếp hạng năng lực robot

Số lượng hồ sơ gần đây chưa phải thống kê cuối cùng: theo ghi chú trong nguồn, đơn đăng ký có thể mất 18 tháng mới được công khai, nên các hồ sơ nộp gần đây có thể chưa xuất hiện trong dữ liệu.16 Vì vậy, đây là ảnh chụp tạm thời về hoạt động sáng chế, không phải tổng kết đầy đủ cho nửa đầu năm 2026.

Tỷ trọng bằng sáng chế cũng phản ánh khối lượng hoạt động trong bộ dữ liệu được thống kê. Chỉ số này tự nó không cho biết giá trị kỹ thuật của từng bằng sáng chế, độ tin cậy khi vận hành hay mức độ ứng dụng vào sản phẩm thương mại. Nói cách khác, số lượng lớn là bằng chứng về quy mô hoạt động, nhưng không đủ để chứng minh một quốc gia đã chế tạo được robot tốt nhất.

Sản xuất và lượng giao hàng bổ sung thêm bối cảnh

Lợi thế của Trung Quốc không chỉ nằm ở số đơn sáng chế. Các nguồn mô tả nước này có năng lực sản xuất xuyên suốt chuỗi cung ứng robot hình người, từ chip và linh kiện đến máy hoàn chỉnh.10 Trong nửa đầu năm 2026, các nhà sản xuất Trung Quốc cũng chiếm hơn 97% lượng robot hình người giao hàng trên toàn cầu; tổng lượng giao hàng toàn cầu được báo cáo vào khoảng 19.100 chiếc.1

Tuy nhiên, giao hàng nhiều không đồng nghĩa robot hình người đã được triển khai rộng rãi trong nhà máy. Một khảo sát 20 nhà sản xuất lớn cho biết logistics và kho bãi là lĩnh vực duy nhất đã vượt ngưỡng triển khai thương mại có trả phí. Trong sản xuất, robot mới được xác nhận ở một trạm trên dây chuyền; ứng dụng trong gia đình vẫn ở giai đoạn ban đầu.3

Hàn Quốc đối mặt với một thách thức khác: khả năng tự chủ linh kiện. Một báo cáo ước tính các nhà sản xuất trong nước chỉ sản xuất khoảng 40% linh kiện cốt lõi dùng trong robot của nước này. Năm 2025, Hàn Quốc nhập từ Trung Quốc 88,8% nam châm vĩnh cửu dùng trong động cơ robot, đồng thời phụ thuộc vào Nhật Bản đối với nhiều bộ giảm tốc chính xác và bộ điều khiển.4 Đây là một điểm yếu đáng lưu ý trong cuộc cạnh tranh, nhưng chưa đủ để giải thích toàn bộ khoảng cách về bằng sáng chế.

Dữ liệu robot công nghiệp cho thấy gì — và chưa cho thấy gì?

Robot công nghiệp là một nhóm riêng, không đồng nhất với robot hình người. Mốc lắp đặt rõ ràng nhất trong các nguồn được cung cấp là năm 2024: Trung Quốc ghi nhận 295.000 robot công nghiệp lắp đặt mới, tương đương khoảng 54% tổng số trên toàn cầu, và có khoảng 2,03 triệu robot đang vận hành trong các nhà máy.15

Con số này cho thấy quy mô thị trường tự động hóa rộng hơn của Trung Quốc, nhưng không phải số liệu lắp đặt năm 2025. Các nguồn hiện có không cung cấp một bộ thống kê năm 2025 đã kiểm chứng, có thể đối chiếu giữa Trung Quốc, Mỹ và Hàn Quốc.

Bài toán chiến lược của Hàn Quốc

Với Hàn Quốc, câu hỏi đặt ra là liệu nước này có thể củng cố năng lực về linh kiện và phần mềm nền tảng — bên cạnh việc phát triển robot hoàn chỉnh — hay không. Dữ liệu bằng sáng chế được cho là lấy từ cơ quan sở hữu trí tuệ theo yêu cầu của văn phòng nghị sĩ Lee Jeong-heon; các báo cáo cũng nêu mức độ phụ thuộc của Hàn Quốc vào linh kiện nhập khẩu.24

Các nguồn được cung cấp không trình bày chi tiết phản ứng của Hyundai, cũng không xác nhận được một câu trích dẫn cụ thể về cảnh báo của ông Lee. Vì vậy, không nên suy diễn những điểm này từ riêng số liệu sáng chế hay chuỗi cung ứng. Điều có thể nói dựa trên bằng chứng hiện có là Trung Quốc đang chiếm tỷ trọng lớn trong hoạt động sáng chế được báo cáo, các hãng nước này dẫn đầu mạnh về lượng robot hình người giao hàng, còn câu hỏi lớn vẫn là robot sẽ mất bao lâu để chuyển từ những ứng dụng hạn chế sang sử dụng công nghiệp rộng rãi hơn.12317