Tín hiệu vô tuyến từ Beta Pictoris b có thể hé lộ cực quang và từ trường mạnh

Các nhà thiên văn sử dụng dàn kính vô tuyến MeerKAT ở Nam Phi báo cáo đã định vị được sóng vô tuyến tại ngoại hành tinh khổng lồ Beta Pictoris b. Đặc điểm của những đợt phát sóng phù hợp với hoạt động cực quang và gợi ý hành tinh có từ trường mạnh. Dù vậy, nghiên cứu hiện là bản thảo chưa qua bình duyệt khoa học. 15

Làm sao phân biệt hành tinh với ngôi sao chủ?

Nhóm nghiên cứu quan sát hệ Beta Pictoris trong bốn phiên vào năm 2025 và 2026. Họ ghi nhận cả những đợt phát sóng lặp lại lẫn phát xạ vô tuyến ổn định hơn, sau đó đối chiếu vị trí đo được của nguồn tín hiệu với vị trí đã biết của các thiên thể trong hệ. Nguồn sóng khớp với Beta Pictoris b, thay vì ngôi sao chủ, qua đó củng cố nhận định tín hiệu phát ra từ chính hành tinh. 1217

Điểm này quan trọng vì các phát hiện vô tuyến trước đó trong những hệ có ngoại hành tinh chưa xác định rõ được tín hiệu đến từ hành tinh hay từ ngôi sao mà nó quay quanh. 58

Dấu hiệu của cực quang, không phải tín hiệu ngoài hành tinh

Sóng được phát hiện trải trên dải tần từ 0,85 đến 3,5 gigahertz. Trong đó có những đợt bùng phát nhanh, lặp lại và phân cực tròn mạnh — nghĩa là hướng dao động của sóng vô tuyến xoay khi truyền đi. Nhóm nghiên cứu nhận định đây là bức xạ cyclotron maser electron, một cơ chế gắn với phát xạ vô tuyến từ cực quang; họ cho rằng hiện tượng bắt nguồn từ tương tác giữa từ quyển và tầng điện ly của hành tinh. 18

Từ tần số của tín hiệu, nghiên cứu suy ra từ trường tại vùng phát xạ mạnh ít nhất 1,25 kilogauss. Vì thế, nếu được xác nhận, phát hiện này không chỉ có thể là lần đầu sóng vô tuyến được truy nguyên trực tiếp đến một ngoại hành tinh, mà còn mở ra cách ước tính từ trường của một thế giới ngoài Hệ Mặt Trời. 1

Đây là dấu hiệu của một quá trình tự nhiên trên hành tinh, không phải bằng chứng về sự sống thông minh: nhóm nghiên cứu diễn giải kiểu phát xạ và độ phân cực là cực quang liên quan đến môi trường từ trường của Beta Pictoris b. 15

Vì sao vẫn cần chờ xác nhận?

Kết quả đáng chú ý nhưng chưa phải kết luận cuối cùng, vì bản thảo vẫn đang chờ bình duyệt. Những phát hiện trước đây cũng cho thấy cần thận trọng: chỉ phát hiện sóng vô tuyến trong một hệ sao-hành tinh chưa đủ để xác định chính xác thiên thể nào tạo ra tín hiệu. 158

Các quan sát tiếp theo có thể kiểm tra xem những đợt phát sóng có tiếp tục lặp lại hay không, đồng thời xác nhận nguồn phát vẫn nằm đúng vị trí của Beta Pictoris b. Những kiểm chứng đó sẽ giúp đánh giá độ chắc chắn của việc định vị trực tiếp và ước tính từ trường, thay vì xem kết quả hiện tại là đã ngã ngũ.