Hóa đơn thuế 17,1 tỷ USD của Apple tại Ireland hé lộ cách các tập đoàn ghi nhận lợi nhuận

Điểm cần nhớ là Ireland đã nhận một khoản tiền bất thường rất lớn, nhưng hồ sơ không chứng minh Apple thường xuyên phải nộp 17 tỷ USD thuế doanh nghiệp mỗi năm tại quốc gia này.

Tòa Công lý EU đã phán quyết điều gì?

Tháng 9/2024, Tòa Công lý Liên minh châu Âu (CJEU) xác nhận Ireland từng dành cho Apple khoản viện trợ nhà nước trái pháp luật thông qua các quyết định thuế, đồng thời yêu cầu thu hồi hơn 13 tỷ euro. Vụ việc liên quan đến các thỏa thuận trong những giai đoạn trước đây, chứ không phải phán quyết rằng toàn bộ khoản thuế Apple nộp trong năm tài chính 2025 là bất hợp pháp.

Phán quyết cũng cho thấy vì sao việc so sánh trực tiếp với mức thuế suất doanh nghiệp danh nghĩa 12,5% của Ireland có thể gây hiểu nhầm. Theo các bài tường thuật về vụ án, những thỏa thuận lịch sử từng tạo ra mức thuế hiệu dụng dưới 1% trong một số năm. Tuy nhiên, việc Ireland có mức thuế suất phổ thông thấp không khiến các kết quả đó tự động được tòa án công nhận là hợp pháp.

Công ty con Ireland có thuế suất hiệu dụng 13,8%

Apple Operations International, công ty con chủ chốt của Apple tại Ireland, báo cáo đã nộp 12,1 tỷ USD tiền thuế trong năm tài chính 2025. Trong số đó có 1,4 tỷ USD liên quan đến cơ chế thuế tối thiểu toàn cầu của OECD và EU, theo đó các tập đoàn lớn phải chịu mức thuế ít nhất 15% tại những quốc gia nơi họ ghi nhận thu nhập.

Theo cách tính kế toán trong hồ sơ, thuế suất hiệu dụng của Apple tại Ireland là 13,8%. Không nên so sánh trực tiếp con số này với tổng tiền thuế tiền mặt 17,1 tỷ USD: khoản 17,1 tỷ USD bao gồm tiền truy thu lịch sử, còn mức thuế suất hiệu dụng được tính dựa trên số thuế và lợi nhuận mà công ty con báo cáo trong kỳ.

Ba khái niệm thuế tiền mặt đã nộp, thuế được ghi nhận phải trả và thuế suất hiệu dụng phản ánh ba khía cạnh khác nhau trong vị thế thuế của doanh nghiệp. Nếu gộp chúng lại mà không giải thích, một khoản thanh toán một lần có thể bị hiểu nhầm là nghĩa vụ thuế thường xuyên.

Lợi nhuận trên mỗi nhân viên mới là tín hiệu đáng chú ý hơn

Bức tranh phân bổ lợi nhuận theo địa lý đáng chú ý hơn tổng hóa đơn thuế. Apple ghi nhận khoảng 6 triệu USD lợi nhuận trước thuế trên mỗi nhân viên tại Ireland, dựa trên tổng số 5.575 nhân viên. Lực lượng này chỉ chiếm khoảng 3% nhân sự toàn cầu của Apple.

Trong khi đó, tại Đức, Apple có 4.089 nhân viên và ghi nhận khoảng 51.000 USD lợi nhuận trước thuế trên mỗi nhân viên. Tiền thuế tiền mặt Apple nộp tại Đức là 153 triệu USD.

Phép so sánh này tự nó không chứng minh Apple vi phạm pháp luật. Nhưng nó cho thấy nơi lợi nhuận được ghi nhận có thể khác rất xa nơi tập trung nhân viên và khách hàng.

Một cách giải thích phổ biến là các tập đoàn phân bổ tài sản vô hình có giá trị cao—đặc biệt là quyền sở hữu trí tuệ—cho các pháp nhân khác nhau trong tập đoàn. Doanh nghiệp đa quốc gia có thể phân bổ phần lợi nhuận còn lại cho những pháp nhân sở hữu, cấp phép hoặc quản lý các tài sản đó, ngay cả khi hoạt động bán hàng và khách hàng nằm ở nơi khác.

Kết quả là bản đồ tài chính của tập đoàn phản ánh không chỉ hoạt động kinh doanh thực tế, mà còn cả quyền sở hữu pháp lý và cách phân bổ giao dịch nội bộ.

Microsoft cho thấy đây không chỉ là câu chuyện của Apple

Báo cáo theo từng quốc gia của Microsoft cho năm tài chính 2025 cũng cho thấy một mô hình tương tự. Các hoạt động của Microsoft tại Ireland ghi nhận khoảng 47,1 tỷ USD lợi nhuận trước thuế, tương đương khoảng 38% lợi nhuận trước thuế toàn cầu, dù Ireland chỉ chiếm khoảng 3% lực lượng lao động của công ty. Microsoft nộp 5,6 tỷ USD tiền thuế tại Ireland trong kỳ.

So sánh này không hoàn toàn đồng nhất: năm tài chính của Microsoft kết thúc ngày 30/6/2025, còn năm tài chính của Apple kết thúc vào tháng 9. Hai công ty cũng có cơ cấu pháp nhân khác nhau. Dù vậy, cả hai hồ sơ đều cho thấy giá trị của việc công khai báo cáo theo từng quốc gia.

Nhờ các báo cáo này, người đọc có thể đối chiếu lợi nhuận, thuế, doanh thu và số nhân viên của một tập đoàn tại từng quốc gia, thay vì chỉ nhìn vào một con số thuế toàn cầu duy nhất.

Các quy định của EU áp dụng cho những tập đoàn đa quốc gia quy mô lớn và yêu cầu họ công khai một số thông tin tài chính, thuế theo từng quốc gia. Microsoft xác định khuôn khổ báo cáo của mình là Chỉ thị EU 2021/2101.

Điều này nói gì về chiến lược thuế của Ireland?

Mô hình của Ireland đã thu hút lượng lớn hoạt động của các tập đoàn đa quốc gia nhờ sự kết hợp giữa hệ thống thuế doanh nghiệp, lực lượng lao động sử dụng tiếng Anh, khả năng tiếp cận thị trường EU và nền tảng lâu năm trong các ngành công nghệ, dược phẩm.

Các hồ sơ mới cho thấy sức mạnh tạo doanh thu của mô hình này, đồng thời phơi bày những giới hạn của nó.

Lợi thế về mức thuế đang thu hẹp

Cơ chế thuế tối thiểu toàn cầu đưa ra mức sàn 15% đối với các tập đoàn lớn tại những quốc gia thuộc phạm vi áp dụng. Điều này làm giảm tầm quan trọng của mức thuế suất danh nghĩa 12,5% trước đây của Ireland đối với các tập đoàn đa quốc gia lớn nhất.

Tuy nhiên, kết quả thuế cuối cùng vẫn phụ thuộc vào các quy định chi tiết, khoản tín dụng thuế, khấu trừ và cách phân bổ thu nhập. Hội đồng Tư vấn Tài khóa Ireland cho biết cải cách này tạo ra mức thuế hiệu dụng tối thiểu 15% cho các tập đoàn lớn, cao hơn mức thuế suất danh nghĩa 12,5%.

Sự tập trung tạo ra rủi ro tài khóa

Nguồn thu của Ireland không được phân bổ đồng đều cho hàng nghìn doanh nghiệp. Ba tập đoàn đa quốc gia—được các báo cáo xác định là Apple, Microsoft và Eli Lilly—đóng góp ước tính 46% số thuế doanh nghiệp Ireland thu được trong năm 2024, tương đương khoảng 13 tỷ euro.

Sự tập trung này giúp Ireland hưởng nguồn thu lớn khi lợi nhuận và cơ cấu pháp nhân của các công ty tiếp tục nằm tại nước này. Nhưng nó cũng khiến ngân sách Ireland dễ bị tác động bởi việc tái tổ chức doanh nghiệp, thay đổi luật thuế quốc tế và biến động lợi nhuận của chỉ một số ít tập đoàn.

Phân tích của cơ quan thuế Ireland cho biết số thu thuế doanh nghiệp năm 2024 chịu ảnh hưởng lớn từ khoản thu một lần liên quan đến phán quyết của CJEU. Nếu loại khoản tiền này, thu thuế ròng còn 28,1 tỷ euro.

Lập luận của Apple và câu hỏi chính sách chưa có lời giải

Lập trường của Apple dựa trên một nguyên tắc thuế quen thuộc: thu nhập doanh nghiệp nhìn chung nên được phân bổ cho những nơi có tài sản, chức năng và rủi ro tạo ra khoản thu nhập đó; trong khi thuế tiêu dùng phát sinh tại nơi khách hàng mua hàng hóa và dịch vụ.

Bản thân nguyên tắc này không phải điểm tranh cãi chính. Câu hỏi khó hơn là liệu việc phân bổ quyền sở hữu trí tuệ và lợi nhuận nội bộ có đưa quá nhiều phần lợi nhuận còn lại về Ireland so với nơi Apple có nhân viên, doanh số và khách hàng hay không.

Các báo cáo mới chưa thể tự mình giải quyết câu hỏi đó. Báo cáo theo từng quốc gia cho thấy doanh nghiệp ghi nhận doanh thu, lợi nhuận, thuế và nhân sự ở đâu, nhưng không phải là một cuộc kiểm toán kinh tế đầy đủ đối với từng quyết định về giá chuyển nhượng hay thỏa thuận liên quan đến tài sản vô hình.

Do đó, chúng nên được xem là công cụ minh bạch: giúp nhận diện những điểm tập trung bất thường để các cơ quan chức năng và công chúng có thể xem xét sâu hơn.

Kết luận

Apple thực sự đã nộp khoản thuế doanh nghiệp bất thường 17,1 tỷ USD tại Ireland trong năm tài chính 2025, và công ty con của Apple tại đây báo cáo mức thuế suất hiệu dụng 13,8%. Nhưng khoảng 12,3 tỷ USD trong tổng số đó đến từ việc thu hồi khoản thuế lịch sử theo phán quyết của tòa án, nên không thể xem 17,1 tỷ USD là nghĩa vụ thuế thường niên thông thường.

Phát hiện có ý nghĩa lâu dài hơn nằm ở cấu trúc phân bổ lợi nhuận. Các pháp nhân Ireland của Apple ghi nhận lợi nhuận trên mỗi nhân viên cao hơn rất nhiều so với hoạt động tại Đức. Hồ sơ của Microsoft cũng cho thấy một tỷ lệ lớn lợi nhuận được tập trung tại Ireland dù số nhân viên ở đây chỉ chiếm phần nhỏ lực lượng lao động toàn cầu.

Những dữ liệu này cho thấy vị trí pháp lý của tài sản trí tuệ và cách phân bổ lợi nhuận nội bộ có thể khác xa vị trí thực tế của người lao động và khách hàng.

Đối với Ireland, đây là một sự đánh đổi: mô hình thu hút tập đoàn đa quốc gia mang lại nguồn thu thuế và đầu tư đặc biệt lớn, nhưng cũng khiến ngân sách phụ thuộc đáng kể vào một nhóm nhỏ các công ty toàn cầu, trong bối cảnh mức thuế tối thiểu 15% và quy định công khai báo cáo theo từng quốc gia đang khiến mô hình này ngày càng minh bạch hơn.