El Niño 2026–2027: Vì sao thế giới có nguy cơ bước vào chu kỳ tăng giá lương thực mới

Thị trường lương thực toàn cầu có thể sắp bước vào một giai đoạn biến động mới. Các nhà dự báo khí hậu cho rằng El Niño có khả năng hình thành trong năm 2026 và kéo dài sang đầu năm 2027, một hiện tượng thường làm thay đổi lượng mưa và ảnh hưởng lớn đến sản lượng nông nghiệp trên toàn thế giới.

Cùng lúc đó, giá năng lượng và phân bón đang tăng do gián đoạn chuỗi cung ứng. Khi rủi ro thời tiết gặp chi phí sản xuất cao, giá lương thực toàn cầu có thể chịu áp lực tăng trong vòng 6–12 tháng tới.

El Niño có khả năng cao xuất hiện trong giai đoạn 2026–2027

Cơ quan Khí quyển và Đại dương Hoa Kỳ (NOAA) cho biết xác suất El Niño hình thành trong giai đoạn tháng 5–7/2026 là khoảng 82% và có tới 96% khả năng kéo dài đến mùa đông Bắc bán cầu 2026–2027.

El Niño xảy ra khi nhiệt độ bề mặt biển tại khu vực trung tâm và phía đông Thái Bình Dương tăng cao bất thường. Sự thay đổi này làm biến đổi các dòng khí quyển và dịch chuyển mô hình mưa trên toàn cầu.

Trong các chu kỳ trước, El Niño thường đi kèm với:

• Thời tiết nóng và khô ở một số khu vực Đông Nam Á, Úc và miền nam châu Phi
• Mưa lớn hơn bình thường ở một số vùng châu Mỹ
• Sản lượng nông nghiệp và giá hàng hóa biến động mạnh

Vì nhiều loại cây trồng phụ thuộc rất lớn vào lượng mưa theo mùa, chỉ cần thay đổi nhỏ về khí hậu cũng có thể làm thay đổi đáng kể sản lượng.

Vì sao nguồn cung nông sản dễ bị tổn thương

Con đường đầu tiên dẫn tới lạm phát lương thực khá đơn giản: thời tiết quyết định sản lượng thu hoạch.

Các dự báo liên quan đến El Niño cho thấy tình trạng khô hạn có thể xuất hiện ở Indonesia, Malaysia, Philippines và một số khu vực Đông Nam Á vào cuối năm 2026, sau đó lan rộng sang các khu vực khác.

Nắng nóng và thiếu mưa có thể làm giảm năng suất nhiều loại cây trồng, đặc biệt là các mặt hàng xuất khẩu chủ lực như:

• Cà phê và ca cao
• Mía đường
• Gạo
• Dầu cọ

Những mặt hàng này chủ yếu được trồng ở các vùng nhiệt đới – nơi El Niño thường làm thay đổi mạnh mô hình mưa. Khi tồn kho toàn cầu của một số nông sản đã ở mức thấp, chỉ cần cú sốc sản lượng nhỏ cũng có thể khiến giá tăng nhanh.

Một số phân tích thị trường cũng cảnh báo rằng các loại “soft commodities” như đường, ca cao và cà phê đặc biệt dễ bị ảnh hưởng bởi El Niño, làm tăng nguy cơ giá nông sản toàn cầu tiếp tục leo thang trong thời gian tới.

Cú sốc thứ hai: chi phí năng lượng và phân bón

Ngoài yếu tố khí hậu, nông nghiệp toàn cầu còn đang chịu áp lực từ chi phí đầu vào tăng mạnh.

Căng thẳng tại Trung Đông và việc gián đoạn vận chuyển qua eo biển Hormuz—một tuyến thương mại quan trọng của thế giới—đã làm gián đoạn dòng chảy nhiên liệu và phân bón, khiến nguồn cung thắt chặt và chi phí sản xuất của nông dân tăng lên.

Theo Ngân hàng Thế giới, giá phân bón đã tăng vọt vào đầu năm 2026. Riêng giá urê tăng khoảng 46% chỉ trong khoảng thời gian từ tháng 2 đến tháng 3/2026.

Chi phí phân bón và năng lượng cao có thể ảnh hưởng đến thị trường lương thực theo nhiều cách:

• Nông dân giảm lượng phân bón sử dụng, khiến năng suất thấp hơn
• Chuyển sang trồng các loại cây ít cần đầu vào hơn
• Chi phí vận chuyển và chế biến thực phẩm tăng

Khi các yếu tố này xảy ra đồng thời với rủi ro thời tiết, tác động có thể cộng hưởng và đẩy giá lương thực tăng mạnh hơn.

Giá thực phẩm có thể tăng theo từng giai đoạn

Lạm phát thực phẩm thường không xảy ra ngay lập tức mà diễn ra theo chuỗi tác động:

1. Dự báo khí hậu khiến thị trường hàng hóa nông sản trở nên bất ổn.
2. Thời tiết cực đoan làm giảm triển vọng mùa vụ ở các nước xuất khẩu lớn.
3. Giá phân bón và nhiên liệu cao làm tăng chi phí sản xuất.
4. Các quốc gia phụ thuộc nhập khẩu phải trả giá lương thực cao hơn.
5. Giá thực phẩm bán lẻ tăng trong những tháng tiếp theo.

Ngân hàng Thế giới cho biết giá lương thực toàn cầu vẫn tương đối ổn định trong đầu năm 2026, nhưng các chỉ báo sớm đang cho thấy áp lực lạm phát đang tăng lên khi chi phí năng lượng và phân bón lan sang chuỗi cung ứng thực phẩm.

Những khu vực dễ bị tổn thương nhất

Tác động của lạm phát lương thực phụ thuộc nhiều vào điều kiện kinh tế địa phương. Những nơi người dân phải dành tỷ lệ thu nhập lớn cho thực phẩm thường chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.

Mỹ Latinh và Caribe là ví dụ điển hình. Báo cáo của Liên Hợp Quốc cho thấy tỷ lệ suy dinh dưỡng trong khu vực đã giảm xuống khoảng 5,1% dân số vào năm 2024.

Tuy nhiên, vấn đề khả năng chi trả thực phẩm vẫn rất đáng lo ngại. Chương trình Lương thực Thế giới (WFP) ước tính khoảng 183 triệu người trong khu vực không đủ khả năng chi trả cho một chế độ ăn uống lành mạnh.

Điều đó có nghĩa là chỉ cần giá thực phẩm tăng ở mức vừa phải cũng có thể gây tác động đáng kể đến đời sống của hàng triệu hộ gia đình thu nhập thấp.

Ẩn số lớn: El Niño sẽ mạnh đến mức nào

Dù khả năng El Niño xuất hiện là rất cao, cường độ và phạm vi ảnh hưởng cụ thể vẫn chưa chắc chắn. Các dự báo hiện chưa cho thấy kịch bản cường độ nào chiếm ưu thế rõ rệt.

Kết quả đối với giá lương thực toàn cầu sẽ phụ thuộc vào ba yếu tố chính:

• Mức độ hạn hán và nắng nóng tại các vùng sản xuất lớn
• Thời gian gián đoạn nguồn cung năng lượng và phân bón
• Phản ứng chính sách của các chính phủ như trợ cấp, hạn chế xuất khẩu hoặc xả kho dự trữ

Nếu thời tiết chỉ biến động nhẹ và nguồn cung phân bón ổn định trở lại, tác động có thể hạn chế. Nhưng nếu El Niño mạnh trùng với chi phí đầu vào cao, thế giới có thể phải đối mặt với một làn sóng lạm phát lương thực kéo dài sang năm 2027.

Kết luận

Khả năng xuất hiện El Niño giai đoạn 2026–2027 đang đến vào thời điểm nhạy cảm đối với nông nghiệp toàn cầu. Rủi ro khí hậu, chi phí năng lượng cao và nguồn cung nông sản thắt chặt đang hội tụ cùng lúc.

Mỗi yếu tố riêng lẻ đã đủ để làm thị trường biến động. Khi kết hợp với nhau, chúng làm tăng khả năng người tiêu dùng toàn cầu sẽ phải trả giá cao hơn cho nhiều thực phẩm quen thuộc—từ cà phê, sô-cô-la đến các sản phẩm từ đường và dầu ăn.

Việc cú sốc này có trở thành một chu kỳ lạm phát thực phẩm lớn hay không sẽ phụ thuộc chủ yếu vào mức độ nghiêm trọng của El Niño và khả năng thích ứng của chuỗi cung ứng toàn cầu.