IPO khổng lồ của SpaceX có thể làm thị trường 'khó tiêu' thanh khoản

Một đợt IPO (phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng) của SpaceX đang được giới đầu tư theo dõi sát sao vì quy mô chưa từng có. Theo nhiều báo cáo, công ty có thể nhắm tới định giá khoảng 1,75 nghìn tỷ USD và huy động tới 75 tỷ USD, biến đây thành một trong những thương vụ IPO lớn nhất lịch sử.

Chỉ riêng thương vụ này đã đủ để thử thách sức hấp thụ vốn của thị trường. Nhưng nếu đi cùng các kế hoạch niêm yết tiềm năng của OpenAI và Anthropic, các nhà phân tích cho rằng đây có thể trở thành làn sóng IPO công nghệ lớn nhất từ trước tới nay, với tổng giá trị thị trường khoảng 3 nghìn tỷ USD.

Điều khiến nhiều nhà đầu tư lo ngại không chỉ là định giá — mà là thanh khoản: lượng tiền sẵn có trong thị trường để mua cổ phiếu mới.

Vì sao các “mega‑IPO” hút nhiều tiền mặt

Khác với việc mua bán cổ phiếu đã niêm yết, tham gia IPO thường đòi hỏi dòng tiền mới. Nếu SpaceX thực sự huy động hàng chục tỷ USD, các nhà đầu tư tổ chức phải tìm nguồn tiền đó từ danh mục hiện tại.

Trong thực tế, điều này thường đồng nghĩa với việc bán bớt các khoản đầu tư khác.

Các nguồn tiền phổ biến gồm:

• cổ phiếu công nghệ vốn hóa lớn
• các cổ phiếu tăng trưởng cao
• khoản đầu tư ở thị trường tư nhân
• cổ phiếu ở thị trường ngoài Mỹ dễ cắt giảm

Vì nhiều quỹ lớn hiện giữ lượng tiền mặt khá thấp, một IPO cỡ này có thể tạm thời hút thanh khoản khỏi phần còn lại của thị trường.

Tái cân bằng danh mục và dòng tiền rời khỏi cổ phiếu công nghệ hiện hữu

Một thương vụ IPO khổng lồ cũng buộc các nhà quản lý quỹ phải ra quyết định nhanh.

Nếu SpaceX ra mắt với định giá nằm trong nhóm doanh nghiệp lớn nhất thế giới, nhiều quỹ chủ động sẽ cảm thấy áp lực phải sở hữu cổ phiếu này càng sớm càng tốt. Không nắm giữ một cổ phiếu lớn có thể sớm lọt vào các chỉ số lớn hoặc tăng mạnh sau khi niêm yết có thể khiến hiệu suất quỹ kém hơn so với chuẩn so sánh.

Để dành chỗ cho khoản đầu tư mới, các quỹ có thể bán bớt:

• cổ phiếu liên quan đến AI
• cổ phiếu công nghệ tăng trưởng cao
• các công ty được xem là “proxy” cho đổi mới công nghệ trong thị trường tư nhân

Hệ quả là những cổ phiếu bị bán để lấy tiền mua IPO có thể chịu áp lực giá ngắn hạn, ngay cả khi hoạt động kinh doanh của chúng không thay đổi.

IPO khổng lồ có thể “lấn sân” các công ty nhỏ

Tiền không phải nguồn lực khan hiếm duy nhất. Sự chú ý của nhà đầu tư cũng có giới hạn.

Trong giai đoạn chuẩn bị IPO, các công ty phải tổ chức roadshow, gặp gỡ nhà đầu tư tổ chức và nhận phân tích từ các công ty chứng khoán. Khi một thương vụ cực lớn xuất hiện, phần lớn sự chú ý này sẽ dồn vào nó.

Vì vậy, nhiều công ty nhỏ thường trì hoãn IPO để tránh cạnh tranh trực tiếp về vốn và sự chú ý.

Theo ước tính của PitchBook, riêng SpaceX có thể huy động từ 50 đến 75 tỷ USD, trong khi OpenAI và Anthropic có thể huy động thêm khoảng 50 tỷ USD nếu niêm yết trong cùng giai đoạn.

Nếu các thương vụ lớn diễn ra gần nhau, tổng nhu cầu vốn có thể tương đương — hoặc vượt — lượng vốn mà thị trường IPO thường hấp thụ trong cả một năm.

Hiện tượng “market indigestion” (thị trường khó tiêu)

Trong tài chính, "market indigestion" mô tả tình huống thị trường phải tiếp nhận quá nhiều cổ phiếu mới trong thời gian ngắn.

Vấn đề không chỉ là nhà đầu tư có thích công ty hay không, mà là liệu thị trường có thể hấp thụ khối lượng cổ phiếu khổng lồ mà không làm suy yếu giá hay buộc các quỹ phải tái cơ cấu mạnh.

Làn sóng IPO tiềm năng của SpaceX, OpenAI và Anthropic có thể đưa khoảng 3 nghìn tỷ USD giá trị doanh nghiệp vào thị trường chứng khoán trong một khoảng thời gian tương đối ngắn.

Điều này làm dấy lên một số rủi ro:

• thanh khoản cổ phiếu bị thắt chặt trong ngắn hạn
• IPO của các công ty nhỏ bị trì hoãn hoặc thu nhỏ quy mô
• biến động thị trường khi các quỹ xoay vòng vốn

Một số nhà phân tích còn cho rằng các tài sản rủi ro khác như crypto hoặc cổ phiếu công nghệ đầu cơ cũng có thể chịu ảnh hưởng, vì chúng thường thu hút vốn từ cùng nhóm nhà đầu tư tăng trưởng.

Thị trường ngoài Mỹ có thể chịu tác động mạnh hơn

Khi tham gia IPO lớn tại Mỹ, các nhà quản lý tài sản toàn cầu thường phải tái cân bằng danh mục theo khu vực.

Trong thực tế, điều này đôi khi dẫn đến việc giảm tỷ trọng ở các thị trường thanh khoản thấp hơn hoặc đang tăng trưởng chậm. Nếu nhiều IPO công nghệ lớn của Mỹ diễn ra cùng lúc, dòng vốn có thể tạm thời chảy mạnh về thị trường Mỹ và rời khỏi các khu vực khác.

Những thị trường vốn đã mong manh — chẳng hạn một số thị trường châu Âu — có thể cảm nhận rõ hơn tác động của dòng vốn dịch chuyển, dù quy mô chính xác vẫn còn khó dự đoán.

Yếu tố chưa chắc chắn: thời điểm và quy mô

Một điểm quan trọng là quy mô, định giá và thời điểm IPO của SpaceX vẫn chưa được xác nhận chính thức cho tới khi hồ sơ đăng ký đầy đủ được công bố công khai.

Hiện tại, các báo cáo cho biết công ty đã nộp hồ sơ đăng ký IPO dạng bí mật (confidential filing) lên Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC) — một bước chuẩn bị thường thấy trước khi tiết lộ tài chính ra công chúng.

Dù vậy, chỉ riêng khả năng xuất hiện cùng lúc của vài công ty công nghệ định giá nghìn tỷ USD đã khiến giới đầu tư đặc biệt chú ý. Nếu các thương vụ diễn ra gần nhau, thị trường có thể phải đối mặt với một thách thức hiếm gặp: hấp thụ một trong những làn sóng cổ phiếu mới lớn nhất trong lịch sử hiện đại.