IPO Anthropic có thể trở thành thương vụ lớn nhất lịch sử?

Anthropic đã thực hiện bước chính thức đầu tiên hướng tới IPO khi nộp hồ sơ bảo mật cho đợt chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng tại Mỹ vào ngày 1/6/2026. Công ty chưa công bố quy mô hay điều khoản chào bán. Vì vậy, các thông tin về thời điểm niêm yết, sàn giao dịch, mức định giá từ 2 nghìn tỷ USD trở lên hoặc kế hoạch huy động 100 tỷ USD vẫn chưa được xác nhận cho đến khi hồ sơ đăng ký công khai được công bố. 34

Dù vậy, các con số được đưa tin cho thấy đây có thể là thương vụ AI định hình thị trường. Điều đáng chú ý không chỉ là định giá, mà còn là chất lượng số liệu tài chính và cách Anthropic tổ chức quyền kiểm soát sau khi lên sàn.

Định giá 2 nghìn tỷ USD khác với IPO huy động vốn lớn nhất

Hai khái niệm thường bị trộn lẫn:

• Vốn hóa thị trường là tổng giá trị suy ra từ giá cổ phiếu nhân với toàn bộ số cổ phiếu đang lưu hành sau khi niêm yết.
• Tiền thu được từ IPO là số tiền công ty và các cổ đông bán cổ phần thực sự huy động từ nhà đầu tư đại chúng.

Anthropic có thể ra mắt với vốn hóa rất lớn nhưng chỉ bán một tỷ lệ nhỏ cổ phần ra công chúng. Ngược lại, để lập kỷ lục về số vốn huy động trong một IPO, công ty phải thực hiện một đợt phát hành sơ cấp ở quy mô đặc biệt lớn.

Theo thông tin được đưa tin, các ngân hàng tư vấn đã trao đổi khả năng Anthropic huy động hơn 100 tỷ USD trong IPO, với định giá có thể khoảng 2 nghìn tỷ USD. Nếu các điều khoản này thành hiện thực, chính số tiền huy động — chứ không phải mức định giá đơn thuần — mới là cơ sở để gọi đây là IPO lớn nhất xét theo vốn huy động. 33

Một lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng ban đầu tương đối hạn chế cũng có thể khuếch đại lực cầu và đẩy giá mở cửa lên cao. Tuy nhiên, điều đó đồng thời có thể khiến cổ phiếu biến động mạnh hơn khi thị trường đại chúng bắt đầu quá trình xác lập giá.

Nhà đầu tư phải tin vào điều gì để chấp nhận mức 2–3 nghìn tỷ USD?

Các báo cáo dẫn lời nhà đầu tư Anthropic cho biết doanh thu thường niên hóa dự kiến vào cuối năm có thể đạt khoảng 100–120 tỷ USD, sau mức doanh thu thường niên hóa được báo cáo là 47 tỷ USD vào tháng 5. 43 Theo phép so sánh đơn giản:

• Định giá 2 nghìn tỷ USD tương đương khoảng 17–20 lần doanh thu thường niên hóa.
• Định giá 3 nghìn tỷ USD tương đương khoảng 25–30 lần doanh thu thường niên hóa.

Đây chỉ là cách đối chiếu định giá, không phải bằng chứng rằng mức giá đó hợp lý. Người mua ở vùng giá này sẽ đặt cược lớn vào việc Anthropic duy trì tăng trưởng cao, biến nhu cầu AI thành quan hệ bền vững với doanh nghiệp và nhà phát triển, đồng thời cải thiện lợi nhuận trong bối cảnh chi phí huấn luyện và vận hành các mô hình tiên phong rất cao.

Doanh thu theo run rate (quy đổi từ tốc độ doanh thu hiện tại ra một năm) cũng không đồng nghĩa doanh thu cả năm đã được kiểm toán. Hồ sơ công khai sẽ là tài liệu then chốt để đánh giá chính sách ghi nhận doanh thu, mức tập trung khách hàng, tỷ lệ gia hạn, biên lợi nhuận gộp, các cam kết dịch vụ đám mây, chi tiêu vốn và triển vọng dòng tiền tự do. Reuters cho biết OpenAI từng phản đối phương pháp kế toán doanh thu mà Anthropic ưu tiên sử dụng, càng cho thấy nhà đầu tư cần các định nghĩa đã kiểm toán thay vì chỉ nhìn vào con số run rate. 4

Long-Term Benefit Trust: ai thực sự kiểm soát hội đồng quản trị?

Cơ chế quản trị khác thường của Anthropic có thể quan trọng với người mua IPO không kém định giá. Long-Term Benefit Trust (LTBT) là một tổ chức độc lập, với các thành viên không có lợi ích tài chính tại Anthropic. Trust này được lập ra để lựa chọn và bãi nhiệm một tỷ lệ ngày càng lớn thành viên hội đồng quản trị, về lâu dài là đa số. 30

Các báo cáo gần đây cho biết LTBT dự kiến vẫn giữ ảnh hưởng đáng kể sau khi Anthropic lên sàn, bao gồm quyền bổ nhiệm hoặc miễn nhiệm đa số giám đốc. Cựu Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ Ben Bernanke đã tham gia trust cùng Neil Buddy Shah, Richard Fontaine và Mariano-Florentino Cuéllar; Reuters mô tả cơ quan này là độc lập với ban điều hành và nhà đầu tư của công ty. 17 18

Với cổ đông phổ thông, hệ quả thực tế là quyền sở hữu cổ phiếu có thể đem lại quyền hưởng lợi kinh tế nhưng không đi kèm quyền kiểm soát hội đồng quản trị theo mô hình thông thường. So với doanh nghiệp áp dụng nguyên tắc “một cổ phiếu, một phiếu”, khả năng thực hiện chiến dịch ủy quyền, gây sức ép từ nhà đầu tư hoạt động, hoặc thúc đẩy thay đổi chiến lược do cổ đông dẫn dắt có thể bị thu hẹp.

Lớp bảo vệ an toàn AI, nhưng cũng là đánh đổi cho cổ đông thiểu số

Lý do tồn tại của LTBT khá rõ: những người được tách khỏi lợi ích tài chính trực tiếp có thể ít chịu áp lực phải ưu tiên doanh thu quý hoặc thương mại hóa quyết liệt hơn các cam kết an toàn AI dài hạn. Anthropic cho biết trust này nhằm cân bằng lợi ích công chúng với lợi ích cổ đông. 30

Tuy nhiên, khi quyền quản trị được tách khỏi quyền sở hữu kinh tế, một câu hỏi về trách nhiệm giải trình sẽ nảy sinh. Nhà đầu tư đại chúng chịu hậu quả tài chính của các quyết định, nhưng có ít quyền trực tiếp hơn trong việc thay thế thành viên hội đồng quản trị.

Bản cáo bạch cuối cùng cần trả lời rõ:

• LTBT có thể bổ nhiệm hoặc bãi nhiệm những giám đốc nào, trong điều kiện nào?
• Các trustee có nghĩa vụ với cổ đông, với mục tiêu lợi ích công chúng của công ty, hay với cả hai?
• Trust có thẩm quyền chính thức ra sao đối với an toàn AI, triển khai mô hình hoặc các quyết định chiến lược lớn?
• Trustee được bổ nhiệm, bãi nhiệm và bị giám sát bằng cơ chế nào?
• Những chính sách xung đột lợi ích và cơ chế rà soát nào áp dụng cho quyết định của trust?

Cấu trúc này có thể vừa là một hàng rào bảo vệ an toàn AI thực chất, vừa là lý do để một số nhà đầu tư áp dụng mức chiết khấu vì quyền kiểm soát. Tất cả sẽ phụ thuộc vào các điều khoản có thể cưỡng chế được công bố trong tài liệu IPO, không phải chỉ ở tên gọi của cơ chế này.

Sở hữu chéo sẽ chịu soi xét từ nhà đầu tư lẫn cơ quan quản lý

Quan hệ tài trợ quanh các phòng thí nghiệm AI hàng đầu đã thu hút sự chú ý của giới hoạch định chính sách Mỹ. Các Thượng nghị sĩ Elizabeth Warren và Ron Wyden yêu cầu cung cấp thông tin về quan hệ đối tác giữa Google và Anthropic, viện dẫn hồ sơ tòa án cho thấy Google sở hữu 14% Anthropic sau khi đầu tư 3 tỷ USD. 1

Ủy ban Thương mại Liên bang Mỹ (FTC) cũng đã mở cuộc điều tra về các khoản đầu tư và quan hệ hợp tác liên quan tới Amazon, Google, Microsoft, Anthropic và OpenAI, yêu cầu các bên cung cấp thông tin về thỏa thuận và cơ chế hợp tác. 6

Việc các nhà đầu tư cùng rót vốn vào đối thủ không tự nó chứng minh có sai phạm; với các quỹ đa dạng hóa danh mục, đây có thể là hoạt động đầu tư bình thường. Tuy nhiên, nhà đầu tư đại chúng có cơ sở để yêu cầu công bố chi tiết về tỷ lệ sở hữu, quyền có ghế hội đồng quản trị hoặc quan sát viên, thỏa thuận thương mại, quyền truy cập dữ liệu, hợp đồng đám mây, điều khoản ưu đãi và giao dịch với bên liên quan. Những sắp đặt này có thể ảnh hưởng tới rủi ro cạnh tranh cũng như chất lượng thực chất của các chỉ số tài chính.

Khi hồ sơ S-1 công khai xuất hiện, cần xem gì?

Thay vì chỉ nhìn vào con số định giá đầu trang, nhà đầu tư nên xem liệu hồ sơ S-1 có giải đáp được năm câu hỏi trọng tâm sau hay không:

1. Chất lượng doanh thu: Doanh thu thường niên hóa được đối chiếu thế nào với doanh thu theo chuẩn kế toán GAAP đã kiểm toán, và khách hàng tập trung đến mức nào?
2. Hiệu quả kinh tế trên từng đơn vị: Biên lợi nhuận gộp, chi phí suy luận, cam kết năng lực tính toán và lộ trình tạo dòng tiền tự do bền vững là gì?
3. Quyền kiểm soát: Sau niêm yết, LTBT giữ chính xác bao nhiêu quyền biểu quyết và quyền lực đối với hội đồng quản trị?
4. Rủi ro bên liên quan: Các quyền sở hữu, dịch vụ đám mây, phân phối, tài trợ và quyền tiếp cận thông tin nào liên kết Anthropic với các hãng công nghệ lớn và nhà đầu tư chồng chéo?
5. Công bố rủi ro: Công ty đánh giá thế nào về rủi ro chống độc quyền, kiểm soát xuất khẩu, an toàn AI, quy định và kiện tụng?

Kết luận

Anthropic có thể trở thành thương vụ niêm yết lớn nhất xét theo vốn hóa hàm ý, và nếu kế hoạch huy động hơn 100 tỷ USD được hiện thực hóa, cả xét theo số tiền huy động trong IPO. Nhưng cả hai khả năng vẫn chưa được xác lập: điều Anthropic xác nhận hiện nay chỉ là hồ sơ nộp bảo mật, trong khi các điều khoản công khai chưa xuất hiện. 34

Với nhà đầu tư, câu hỏi cốt lõi không chỉ là liệu đà tăng trưởng của Claude có đủ để nâng đỡ tiêu đề định giá 2 nghìn tỷ USD hay không. Quan trọng không kém là liệu báo cáo tài chính đã kiểm toán có chứng minh được hiệu quả kinh tế bền vững — và thị trường có sẵn sàng sở hữu một công ty mà quyền quản trị được chủ ý tách khỏi quyền sở hữu kinh tế của cổ đông phổ thông hay không.